Enfâl Sûresi 34. Ayet Meali

Allah, inancı ve düşüncesi ne olursa olsun, durup dururken kimseye azap etmez (Yunus, 10/44) ve inanmak konusunda da insanları iradeleriyle baş başa bırakır (Bakara, 2/256). Ama insanların hakları ve özgürlükleri, canları ve namusları mevzu bahis olunca hemen mazlumdan yana desteğini verir. Enfal 8/30’da müşriklerin, Hz. Peygamberin şahsında Müslümanları inanç ve ibadet özgürlüğünden yoksun bırakmayı hedef alan komplolarından bahsederken Allah’ın plan yapmada ve tuzaklara karşılık vermede en üstün olduğu vurgulanır.  

1- Sorumluları, gözetleyicileri, koruyucuları. 2- Takva sahibi olan.  

(*) Allah, inancı ve düşüncesi ne olursa olsun, durup dururken kimseye azap etmez (Yunus, 10/44) ve inanmak konusunda da insanları iradeleriyle baş başa bırakır (Bakara, 2/256). Ama insanların hakları ve özgürlükleri, canları ve namusları mevzu bahis olunca hemen mazlumdan yana desteğini verir. Enfal 8/30’da müşriklerin, Hz. Peygamberin şahsında Müslümanları inanç ve ibadet özgürlüğünden yoksun bırakmayı hedef alan komplolarından bahsederken Allah’ın plan yapmada ve tuzaklara karşılık vermede en üstün olduğu vurgulanır. (C. Külünkoğlu Meali Enfal-34.Ayet Açıklaması)  

[13] Evliya kelimesi veli kelimesinin çoğuludur. Kök anlamı bakmak ve korumak sorumluluğunu üzerine almak demektir. Örneğin: Vilayet koruma alanı anlamında olduğu için, Vali de sorumluluk alanına giren vilayet sınırların da olan her şeyin sorumlusu ve yöneticisidir. İşte Kur’an bu ayette bu anlamı kullanmıştır.  

[1] Veya mütevellileri değillerdir.  

Mekkeli müşriklerin “Biz Beytullâh’ın ve Harem’in sahipleriyiz, yöneticileriyiz. İstediklerimizi oraya girmekten engelleriz, istediklerimizin de oraya girmesine izin veririz” (Zemahşerî, [el-Keşşâf], II, 211) dedikleri aktarılmaktadır. Yüce Allah onların bu sözlerini reddetmekte, Mescid’in gerçek dostları olmadıklarını ilan etmektedir.  

1 Bu ayet, (اَوْلِيَٓاءُ) kelimesine dost anlamı verilirse, “Onlar, dostları olmadıkları halde (inananları) Mescid-i Haram’a girmekten men edip dururlarken Allah, onlara neden azap etmesin ki? Çünkü onun dostları, ancak Allah’tan hakkıyla sakınanlardır. Ama onların çoğu, bunu bilmiyorlar.” şeklinde de anlaşılabilir. Ancak (اَوْلِيَٓاءُ) kelimesi “velâyet” mastarından alınırsa ayetin anlamı yukarıdaki gibi olur. Bu anlam ayetin siyak ve sibakına daha uygun olduğu için tercih edilmiştir.  

34 Bu surenin vahyedildiği H. 2. yılda Mekke henüz düşman Kureyşlilerin elindeydi ve hiçbir Müslümanın oraya girmesine izin verilmiyordu. Kureyşliler, Hz. İbrahim’in soyundan gelmiş olmalarına dayanarak kendilerini, Hz. İbrahim tarafından tek Allah’a adanmış ilk mâbed olarak inşa edilmiş olan Kâbe’nin (Mescid-i Harâm’ın -bu konuda bkz. 2. sure, 102. not) bakıcılığıyla görevlendirilmiş sayıyorlardı. Kur’an bu iddiayı da, tıpkı Hz. İbrahim’in soyundan gelmiş olmayı “seçilmiş kavim” olmanın dayanağı olarak ileri süren İsrailoğulları’nın iddiaları gibi, reddediyor, yalanlıyor. (Bu bakımdan karş. 2:124 ve özellikle “Benim ahdim zalimleri içine almaz” şeklindeki son cümle.) Belirsiz ve bulanık bir biçimde Allah’a olan inançları hâlâ devam ediyor gibi olsa da, Kureyşliler Hz. İbrahim’in tevhîdî inancını bütünüyle terk etmişler, bu yüzden de, Hz. İbrahim’in inşa ettiği mâbedin (beyt) bakıcılığı konusundaki manevî haklarını aslında kaybetmişlerdi.  

[3] Bâlâdaki âyet-i kerîme nâzil oldukda küffâr "Mâdâm ki biz 'azâb olunmayacağız, rahatımıza bakalım" dimeleriyle Cenâb-ı Hak onları behemehal 'azâb ideceğini bu âyet-i kerîme ile beyân buyurdı.