Enbiyâ Sûresi 96. Ayet Meali

[336] Ye’cûc ve Me’cûc hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XII, 52-54; XII, 516-520.  

Bkz. 18/94-99Kehf suresi 18/949-99, ayetlerinde Hz. Zülkarneyn ’in mazlum kavimleri şerlerinden koruduğu Ye’cüc ve Me’cûc diye adlandırılan hak tanımaz, hukuk bilmez, önüne çıkanı ezip geçen zalimlerle ilgili Kur’an’da herhangi bir detay bulunmamaktadır. Ancak bu ayetten anlaşılıyor ki; Ye’cüc ve Me’cûc ifadesi “Tağût” sözcüğünde olduğu gibi zamana ve bölgeye bağlı olmadan bütün siyasi, ekonomik ve askeri güçleriyle hakkı ve adaleti gözetmeden toplumlara zarar veren küresel güçleri de işaret etmektedir.  

[1] Bunlar kıyâmet ’alâmâtındandır.  

1- Ye'cûc ve Me'cûc, bir nitelemedir. Toplumsal kokuşmanın, topyekûn bir insanlığın tam bir “hercümerç” olması, ahlaki bozulmanın, sefaletin ve çöküntünün bütün bir toplumu kuşatmasının, bütün bir toplumun işbirliği halinde fesat çıkarmasının, kötülüğün her şeye nüfus etmesinin genel adıdır. Bunu belli bir zamanla, mekânla, toplum veya güçle sınırlamak veya bu konuda gaybi bir beklentiye girmek anlamsızdır. Bu hayal görmekten başka bir şey değildir. Ye'cûc ve Me'cûc, her çağda ve her toplumda ortaya çıkabilecek bir durumdur. 18/Kehf, 94: “Ey Zu'l-Karneyn! Şüphesiz Ye'cûc ve Me'cûc yeryüzünde fesat çıkaranlardır. Onun için, onlarla bizim aramıza ücreti mukabilinde bir set yap, olmaz mı?” dediler.  

(*) Ayrıca Kıyametin miadi geldiğinde Arzın şiddetli sarsılacağı, yer altı yer üstüne geleceği ve yeniden diriliş gerçekleşeceği konular Zilzal-1-2, Adiyat-7 ve İnfitar-4. ayetlerinde de geçiyor. Aşağıdaki tefsir metinlerinde de anlatıldığı gibi ilgili ayette, Ye’cüc ve Me’cüc’ün kıyamete yakın dünyaya yayılıp saldıracaklarından değil, kıyamet koptuktan sonra Ye’cüc ve Me’cüc dâhil ölmüş olan bütün insanların yeniden diriltilip bulundukları yerlerden mahşer yerine akın edeceklerinden söz ediliyor. Yani bu ayetin kıyamete yakın seddin açılması ve Ye’cüc ve Me’cüclerin yeryüzüne dağılmalarıyla bir ilgisi yoktur. Zaten Ye’cüc ve Me’cüc milleti de yaşamıyorlar, onlar Zülkarnayn zamanında yaşamışlar ve tarihin seyri içinde zamanla yok olup gitmişlerdir. Hadeb terimi, sözlük anlamı olarak, “tümsek” ya da “yükselti” demektir; fakat ‘’min kulli hadebin’’ ifadesi, burada “her yönden” ya da “[yeryüzünün] her köşe[sin]den” anlamına deyimsel yüklemiyle kullanılmıştır. Bkz: من كُلِّ حَدَبٍ وَصَوْبٍ : مِنْ كُلِّ الجِهاتِ (تعريف و معنى حدب في معجم المعاني الجامع - معجم عربي عربي):) ويجوز أن يكون المراد بفتح ياجوج وماجوج تمثيلَ إخراج الأموات إلى الحَشر، فالفتح معنى الشق كقوله تعالى: { يوم تشقق الأرض عنهم سراعاً ذلك حشر علينا يسير } [ق: 44) ... أو يكون اسم يأجوج ومأجوج استعمل مثلاً للكثرة ... أي: حتى إذا أخرجت الأموات كيَأجوج ومأجوج على نحو قوله تعالى: { يخرجون من الأجداث كأنهم جراد منتشر } [القمر: 7]، فيكون تشبيهاً بليغاً - أي: حتى إذا أخرجت الأموات كيَأجوج ومأجوج على نحو قوله تعالى: { يخرجون من الأجداث كأنهم جراد منتشر } [القمر: 7]، فيكون تشبيهاً بليغاً من تشبيه المعقول بالمعقول. ويؤيده قراءة ابن عباس وابن مسعود ومجاهد، (جدث) بجيم ومثلثة، أي من كل قبر في معنى قوله تعالى: { وإذا القبور بعثرت } [الانفطار: 4] فيكون ضميرا { وهم من كل حدب ينسلون } عائدَيْنِ إلى مفهومٍ من المقام دلّت عليه قرينة الرجوع من قوله تعالى: { { لا يرجعون } [الأنبياء: 95] أي أهلُ كل قرية أهلكناها.والاقتراب، على هذا الوجه: القرب الشديد وهو المشارفة، أي اقترب الوعد الذي وُعده المشركون، وهو العذاب بأن رأوا النار والحساب. (التحرير والتنوير] {وَهُمْ } راجع إلى الناس المسوقين إلى المحشر (مدارك التنزيل وحقائق التأويل) وقيل: الضمير في قوله: {وهم} لجميع الخلق، والمعنى: أنهم يحشرون إلى أرض الموقف وهم يسرعون من كلّ مرتفع من الأرض.( فتح القدير) وقالت فرقة المراد بقوله {وهم} جميع العالم وإنما هو تعريف بالبعث من القبور(وقال مجاهد: كناية عن جميع العالم بأسرهم أي: يخرجون من قبورهم، ومن كل موضع، فيحشرون إلى موقف الحساب.( اللباب في علوم الكتاب) أى: وهم - أى يأجوج ومأجوج من كل مرتفع من الأرض يسرعون السير إلى المحشر، أو إلى الأماكن التى يوجههم الله - تعالى - إليها، و قيل إن الضمير "هم" يعود إلى الناس المسوقين إلى أرض المحشر.( الوسيط في تفسير القرآن الكريم) وأما قوله:{وَهُمْ مِنْ كُلّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ} فإن أهل التأويـل اختلفوا فـي الـمعنـيّ به، فقال بعضهم: عُنـي بذلك بنو آدم أنهم يخرجون من كل موضع كانوا دفنوا فـيه من الأرض، وإنـما عُنـي بذلك الـحشرُ إلـى موقـف الناس يوم القـيامة. عن مـجاهد، فـي قوله: {مِنْ كُلّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ} قال: جمع الناس من كلّ مكان جاءوا منه يوم القـيامة، فهو حَدَبٌ.حدثنا القاسم، قال: ثنا الـحسين، قال: ثنـي حجاج، عن ابن جُرَيج: {وَهُمْ مِنْ كُلّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ}، قال ابن جُرَيج: قال مـجاهد: جميع الناس من كلّ حدب من مكان جاءوا منه يوم القـيامة فهو حدب (جامع البيان في تفسير القرآن - الطبري) من كُلِّ حَدَبٍ وَصَوْبٍ : مِنْ كُلِّ الجِهاتِ (تعريف و معنى حدب في معجم المعاني الجامع - معجم عربي عربي) والخلاصة : وخروجهم سيكون من القبوروليس خروجا بالمعنى الشائع عند المفسرين والمحدثين القائلين بأن يأجوج ومأجوج قوم أحياء تحت ردم ذي القرنين وذلك ليشاهدوا القيامة وأهوالها من أولها إلى آخرها لأنهم كانوا ينكرونها قولا أو عملا وهنا نتساءل : إذا كان الفتح في سورة السجدة (الاية -28) هو البعث وانفتاح القبور عن الموتى كما تنفتح البيضة عن الطائر والأرض عن النبات فلماذا لا يكون معنى فتح يأجوج ومأجوج هو البعث من القبور ؟ وعليه ، يصحّ ( حتى إذا فتحت ) قبور ( يأجوج ومأجوج) ( من كل حدب ينسلون ) يعني من كل قبور الدنيا يخرجون ويبعثون نظرا للسياق (براهين جديدة على تفسيري لخروج يأجوج ومأجوج)  

[19] Ye’cüc ve me’cüc’ün salınması, deyimsel olarak “Bir şeyin olmasının imkânsızlığını belirten” anlamında kullanılmıştır. Dilimiz Türkçe de “Balık kavağa çıkarsa o iş olur” deyimi, aynı anlamda kullanılır.  

[3] Halk ve Ye'cüç ve Me'cüç.  

34 Bir toplumun kıyameti yaklaştığında, o toplumun içindeki anarşi ve terör odakları saldırıya geçiyor. Bkz. Kehf, 18/94  

(Peygamber (s.a.a) Ye’cüc ve Me’cüc’ün ortaya çıkmasından sonra kıyametin çok yakın olacağını, nasıl hamile bir kadın gününü tamamladığında akşam sabah doğum yapması beklenirse, kıyametin de hemen kopmak üzere olacağını bildirmiştir. Dolayısıyla Allah’ın yıkıma uğrattığı kimseler, kıyamet kopmadıkça dünyaya geri çevrilmezler.)  

Ye’cûc ve Me’cûc ifadesi, bir kez de Kehf 18:94-99. ayetlerde geçmekte ve her dönemin olumsuz insan tipini nitelendirmektedir. Bu yüzden, ayetin tercümesi şöyle de yapılabilir: “Nihayet Ye’cûc ve Me’cûc (sedleri) açıldığı, onlar her tepeden akın ettiği ve gerçek vaat (ölüm, Son Saat, kıyamet) yaklaşınca, (yani Ye’cüc ve Me’cûc denilen azgın topluluğun da ortaya çıkıp diriltilip hesap vereceği kıyamet yaklaşınca)…”  

1 Celâleyn, Kurtubî2 Bu ifâdeden, “Ye’cuc ve Me’cuc’un,” kıyametin alametlerinden olabileceği anlaşılmaktadır. Ancak bunun nasıl olacağı ile ilgili elimizde net bilgiler olmadığı için ğayba taş atmadan, en doğrusunu Allah bilir demek, gerekir.  

94 Yani, “Yecüc ve Mecüc”ün ortaya çıkışları temsîlinin, yaklaştığının habercisi olduğu Kıyamet Günü’ne kadar (bkz. 18. sure 100. not, özellikle notun son cümlesi): çünkü ancak o Gün’dedir ki, en büyük günahkarlar bile sonunda günahlarının farkında olacak ve faydasız bir pişmanlık duyacaklar. Hadeb terimi, sözlük anlamı olarak, “tümsek” ya da “yükselti” demektir; fakat min kulli hadebin ifadesi, burada “her yönden” ya da “[yeryüzünün] her köşe[sin]den” anlamına deyimsel yüklemiyle kullanılmıştır; ifade bir bütün olarak, Son Saat’in gelip çatmasından önce insanlığı kuşatacak olan toplumsal ve kültürel karışıklığın ya da felaketin karşı durulmaz mahiyetini dile getirmektedir.  

[2770] 95 ve 96. âyetlere anlam verirken, onları birbirinin devamı olarak telakki ettik (Krş: Râzî). [2771] Futihattaki dişillik tâsı, metinde görünmeyen bir çoğulluğa delâlet eder (Râzî). Bu ise, hemen arkadan gelen Ye’cuc ve Me’cûc’un belirli bir şahıs değil, her zaman ve mekânda bulunan yıkıcı ve tahrip edici güç olduğu sonucunu verir (Krş: 18:94). [2772] Ye’cûc ve Me’cûc, kelimelerin Arapça dil kalıbına uygun hale getirilmiş telaffuzudur. Kelimeler bu sayede “yandı, yaktı, parladı, alev aldı” anlamına gelen ‘acece köküne nisbet edilebilmiştir. Yâcuc ve Mâcuc şeklindeki bir okuyuş, kelimenin yabancı bir kökene ait olduğunu ele veren bir okuyuştur. Kitab-ı Mukaddes’e Gog-Magog olarak geçen kavram çifti Grekçe asıllıdır. Gog ile tarihin istilacı kuzeyli ırklarından biri olan Gotlar arasındaki ses benzeşmesi de dikkat çekicidir. Arapça’da ye’cuc şeklinde telaffuz edilen sözcüğün aslının Grekçe teagog (teos-agos) olduğu sanılmaktadır. “Tanrıları kendi arzu ve istekleri doğrultusunda sevk eden, onlara tedhiş uygulayarak zorla istediğini yaptıran” anlamına gelir. Me’cûc ise, demos-agos (demagog) köküne nisbet edilir ki, “insanlar üzerinde etki yapan, psikolojik baskı oluşturan” anlamına gelir. Önceleri olumlu anlamda kullanılan kelime sonraları “zorba, eşkıya, çete, terör şebekesi” anlamına kullanılmıştır. Ye’cûc “çete başı” için, Me’cûc ise “eşkıyalık yapıp terör estiren çete için” kullanılmıştır. Musa Carullah’ın dediği gibi Ye’cûc-Me’cûc yeryüzünün her tarafında, her millette, her çağda bulunabilir. Kur’ an’da, bunların cinsiyetleri, zaman ve mekânı sınırlanmamıştır. Günümüz itibarıyla askerî ve ekonomik gücüyle bütün yeryüzünü işgal etmiş olan egemen küresel güçler en dehşetli anlamıyla Ye’cûc ve Me’cûc’durlar. Eski şirk dinlerinin bütün teorilerini, eski paganların bütün putlarını kendilerine mal ettikten sonra, kendi silah ve para güçleriyle hem Allah’a karşı başkaldıran (teagog: ye’cûc), hem de insanlığa güç kullanarak tahakküm eden (demagog: me’cûc) küresel egemen güç, yeryüzüne gelebilecek ye’cûc-me’cûc’ların en gelişmiş, en ileri ve en dehşet örneğidir (Bkz: Ö. R. Doğrul, Tanrı Buyruğu, İstanbul-1955).  

[*] Yecuc ve Mecuc bütün kafirler için kullanılan ortak isimdir. Resulullah (sav) buyurdular ki: "Kıyamet günü Aziz ve Celil olan Allah: "Ey Adem" diye seslenir. Adem: "Ey Rabbim buyur, emrindeyim, bütün hayırlar senin elindedir!" der. Şöyle bir nidada bulunulur: "Allah sana, cehennem heyetini çıkarmanı emrediyor!" Adem sorar: "Ey Rabbim, cehennem hey'eti ne kadardır?" "Her binden dokuzyüzdoksandokuzu!" İşte hamilelerin çocuğunu düşürdüğü, çocukların ihtiyarladığı, insanların sarhoş olmadıkları halde, azabın şiddetinden sarhoşa döneceklerini göreceğin zaman bu zamandır." Bu haber Ashab'a çok ağır geldi. Öyle ki yüzlerinin rengi değişti. "Ey Allah'ın Resulü!" dediler, "Bu binde bir içine hangimiz gireceğiz?" "Ye'cuc ve Me'cuc'dan binde dokuzyüzdoksandokuz, sizden ise bir olacak. Şunu da bilin ki siz, insanlar arasında, beyaz bir öküzde siyah bir kıl veya siyah bir öküzde beyaz bir kıl durumundasınız." Buhari, Tefsir, Hac 1, Enbiya 7, Rikak 46, Tevhid 32; Müslim, İman 379, (222) [*2] Doğum günü gelmiş kadının karnı gibi tümsekleşmiş kabirleri açılır, her biri oradan çıkıp toplanacakları yere doğru koşmaya başlarlar.  

(18) Bir kıyamet alâmeti olarak anıldığı anlaşılan Ye’cüc ve Me’cüc için âyetlerde daha fazla ayrıntı bulunmamakta, hadislerde geçen tarifler ise, yorum gerektiren müteşabihat cinsinden görünmektedir. 18:94’ün açıklamasına bakınız.  

2753 For Gog and Magog see n. 2439 to 18:94. Their geographical position was discussed in Appendix VI. Here I do not think we are concerned with their geographical position. The name stands for wild and lawless tribes who will break their barriers and swarm through the earth. This will be one of the prognostications of the approaching Judgement.