Enbiyâ Sûresi 87. Ayet Meali

Zün-nun, balık sahibi anlamına gelir, Yunus Peygambere işarettir.  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 37/144.  

[334] Zu’n-Nûn/Hz. Yûnus hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XII, 504-509.  

Bkz. 37/139-144, 68/48“Balık sahibi” demek olan “Zünnûn” burada Hz. Yunus için kullanılmıştır. Hz. Yunus, Asur Devleti’nin başşehri Ninova ’ya gönderilen nebi idi. Hz. Yunus nebi olarak gönderildiği Ninova halkının yola gelmemesi üzerine ümitsizlik ve bıkkınlıkla, adeta pes ederek onları terk etmek için yola koyulmuştu. Bir gemi yolculuğunda, batmak üzere olan gemiyi kurtarmak için çekilen kura sonucu Hz. Yunus’un denize atılmasına karar verilmiş ve Hz. Yunus denize atılmıştı. Denize atılan Hz. Yunus’u bir balık yutmuştu. İşte kendisini yutan balığın karnında ayette geçen bu duayı yapmıştı. Duanın kabul edilmesiyle balık Hz. Yunus’u sahile bırakmıştı.  

Zünnûn, balık sahibi demektir. Burada Hz. Yûnus’u ifade etmektedir. Yûnus, peygamber olarak gönderildiği kavminin yola gelmemesi üzerine Allah Teâlâ’nın henüz bir izni olmadan kavmini bırakarak ayrılıp gitti ve bir gemiye bindi. Geminin yürümemesi veya batma tehlikesi geçirmesi gibi bir nedenle yolculardan birisinin denize atılması gerekti. Kur’a çektiler, Yûnus’a çıktı ve denize atıldı. Denizde kendisini bir balık yuttu. Bir süre balığın karnında Allah’a dua eden Yûnus’u balık sahile attı.  

 Zünnûn, Yunus Peygamber’in lakabıdır ve «balık sahibi» anlamına gelir. Ona bu lakap, kendisini balık yuttuğu için verilmiştir. Yunus (a.s.) uzun bir süre kavmini dine davet etmiş, fakat inandıramayacağına kanaat getirerek öfkeli bir halde, onlara isabet edecek bir musibetten kendisini kurtarmak için onları terkedip gitmişti. Başka bir rivayete göre kavmine, inanmadıkları takdirde bir azaba uğrayacaklarını bildirmiş, ancak onlar tevbe edip imana geldikleri için bu azap tahakkuk etmemişti. Onların imana geldiklerinden habersiz olan Hz. Yunus, belirttiği azabın vaktinde tahakkuk etmediğini görünce kendisinin alay mevzuu olacağını düşünerek kızgın bir halde ayrılıp gitmişti. Bir gemi yolculuğunda, fazla yükten gemi batmak üzere iken, yükünü hafifletmek ve gemiyi kurtarmak için çekilen kur’a sonucu denize atlamak zorunda kaldı. Onu iri bir balık yuttu. İşte bu balığın karnında Allah’a, âyette ifade buyurulan duayı yaptı.  

Yunus ismi Kuran boyunca dört kez Yunus olarak geçer. Fakat, "Nun" harfi ile başlayan "Nun" suresinde Yunus peygamber "Sahib-ül Hut" yani "Balığın Arkadaşı" biçiminde söz edilir (68:48). İsminde "Nun" harfi bulunan bir peygambere, "Nun" harfi ile başlayan bir surede, içinde "Nun" harfi bulunmayan bir ifadeyle referansta bulunması o suredeki "Nun" harfinin tekrarlanma sayısıyla (133 = 7x19) yakından ilgili olup Tanrı, bu tezi 21:87 ayetinde desteklemektedir.  

* Zelle: Peygamberlerden bir kasıt olmaksızın, unutarak ya da yanılarak meydana gelen, evlayı terk kabilinden, makamlarına uygun düşmeyen söz veya davranış. * Peygamberler, ismet (günahsızlık) sıfatına sahiptirler. Hayatlarının hiçbir döneminde (çocukluk, gençlik, peygamberlik öncesi veya peygamberlik vazifesini yaparken) küçük-büyük, gizli-açık hiçbir günaha meyletmezler, her daim ilâhî koruma altındadırlar. Allah Teâlâ, Hz. Yûnus’u [aleyhisselâm], Ninova halkına peygamber olarak göndermişti. Yûnus [aleyhisselâm], Ninova halkını 33 yıl İslâm dinine davet etmesine rağmen onlar, îmân etmiyor ve ısrarla azgınlıklarına devam ediyorlardı. Allah Teâlâ tarafından, Hz. Yûnus’a [aleyhisselâm], üç gün sonra kavmine azabın geleceği bildirilmişti. Yûnus [aleyhisselâm] da üç günün sonunda azaba uğrayacaklarını kavmine bildirdi. Geçmişten, o güne kadar verilen azap emrinin iptal edildiğine şahit olmayan ve bu hususta hiçbir şey duymayan Yûnus [aleyhisselâm], küfürde ısrar eden kavmine, azabın kesinlikle geleceğine inanıyordu. Orada kalmak ya da oradan ayrılıp başka bir diyara hicret etmek hususunda serbest bırakıldığını zanneden Yûnus [aleyhisselâm], o üç günlük süreyi beklemeyerek, azaba müstahak olmuş olan kavminden ayrıldı. Ninova halkı, o üç günlük sürenin sonuna doğru, azabın alâmetlerinden biri olan kara bulutları görüp de kendilerine azabın geleceğini anlayınca, Hz. Yûnus’un [aleyhisselâm] peygamberliğine ve tebliğ etmiş olduğu İslâm dinine îmân ettiklerini, yaptıkları günahlara da tövbe ettiklerini kalben ve dil ile ikrar ederek, Allah Teâlâ’ya yalvarmaya başladılar. Bu ikrarları üzerine Allah Teâlâ, azaba müstahak olmuş olan Ninova halkının, bu îmânlarını Hz. Yûnus’un [aleyhisselâm] huzurunda ikrar etme şartı ile tövbe ve dualarını kabul ederek, azabı kendilerinden kaldırmıştır. (bk. Sâffât Sûresi 147 ve 148. âyet-i kerîmeler.) Bu şekilde bir azabın kaldırılma meselesi sadece Hz. Yûnus’un [aleyhisselâm] kavminde vuku bulduğu âyet ile sabittir. (bk. Yûnus Sûresi 98. âyet-i kerîmesi.)  

1- Yunus Nebi'yi. (Balık karnına girmiş olan)  

(3)“Şu münâcâtın sırr-ı azîmi (büyük sırrı) şudur ki: O vaziyette esbab bilkülliye sukūt etmiş(sebebler tamâmen hükümsüz kalmış). Çünki o hâlde ona necat verecek (kurtaracak) öyle bir Zât lâzım ki; hükmü, hem balığa hem denize hem geceye hem cevv-i semâya (havaya) geçebilsin. Çünki onun aleyhinde ‘gece, deniz, hût (balık)’ ittifâk etmişler. Bu üçünü birden emrine müsahhar eden bir Zât onu sâhil-i selâmete çıkarabilir. Eğer bütün halk onun hizmetkârı olsa idiler, yine beş para fâideleri olmazdı. Demek esbâbın te’sîri yok. Müsebbibü’l-esbâb’dan (sebebleri yaratan Allah’dan) başka bir melce’(sığınacak kimse) olamadığını ayne’l-yakīn gördüğünden (gözüyle görmüş gibi anladığından), sırr-ı Ehadiyet(Allah’ın her yerde bütün isimleriyle hazır oluşu sırrı), nûr-ı tevhîd (Allah’ın birliğinin nûru) içinde inkişâf ettiği (ortaya çıktığı) için şu münâcât birdenbire geceyi, denizi, hûtu müsahhar etmiştir.” (Lem‘alar, 1. Lem‘a, 1)Ayrıca Yûnus (as)’ın kıssası ve bu kıssadan alınacak dersler hakkında bakınız; (Lem‘alar, 1. Lem‘a, 1-3)  

(*) Yunus (a.s.) uzun bir süre kavmini dine davet etmiş, fakat inandıramayacağına kanaat getirerek öfkeli bir halde, kendilerine isabet edecek bir musibetten kendisini kurtarmak için onları terkedip gitmişti. Ayrıca aşağıdaki tefsir metinlerinde de geçtiği gibi (فَظَنَّ أَن لَّن نَّقْدِرَ عَلَيْهِ) ’’fe zanne enlen nakdire aleyhi’’cümlesinin anlamı;‘’ona güç yetiremeyeceğimizi sandı’’şeklinde değil, belki‘’ona sıkıntı vermeyeceğimizi, onu sıkıntıya düşürmeyeceğimizi sandı’’şeklindedir. Ayrıca في الظُّلُمَاتِ))‘’karanlıklar içinde’’cümlesi kinaye olup hata, zorluk ve yalnızlığın manevi karanlıkları, yani bunlardan dolayı içine düştüğü sıkıntıları ifade edebilir. Yani denizin, gecenin ve balğın karnındaki karanlıklar değil. (الله اعلم) Bkz: (.( الجامع لاحكام القرآن - القرطبي Zaten sonraki ayette de gelen (وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ)‘’ve necceynahu minel ğammi’’yani‘’onu keder ve sıkıntılardan kurtardık’’ şeklindeki ifade de bunun böyle olduğunu göstermektedir. وذهب جمهور العلماء أن معناها : فظن أن لن نضيق عليه أو يقضي عليه (فتح القدير) وذكر الماوردي: أنه يحتمل أن يعبر بالظلمات عن ظلمة الخطيئة، وظلمة الشدّة، ( الجامع لاحكام القرآن)  

[4] Veya tazyik etmeyeceğimizi zannediyordu.[5] Deniz, gece karanlıklarında, balık karnında.  

29 Zünnûn, balık sahibi demektir. Hz. Yûnus Peygamber kastediliyor. Krş. Sâffât, 37/139 30 “Geçirdiği bunalımın karanlığı içinde” şeklinde anlaşılabilir. Rivayete göre, “balığın karnındaki karanlıklar”dır.  

[zü’n-Nûn] (balık sahibi) ifadesi, Kalem 68:48’de geçen [sâhıbu’l-hût] ifadesi gibi Hz. Yunus için kullanılmaktadır.,Hz. Yunus risalet görevinin ilk aşamasında bir tercih hatası yapmış, ancak bu davranışı kendisine oldukça pahalıya mal olmuştu. O, iddia edildiği gibi peygamberlikten kaçmamıştı; sadece Ninova’da sonuç alamayacağı düşüncesiyle Yüce Allah’ın izin vermesini beklemeden başka bir yere doğru yola çıkmıştı. Görevden kaçmamış, bir anlamda yerini değiştirmek istemişti. Nitekim daha sonra yaptığı tebliğinde başarılı olmuş ve Yûnus 10:98’de de ifade edildiği gibi, yeni görev yerindeki kavminin iman etmesi sayesinde dünya azabından kurtarılmış bir ümmet olarak Kur’an’da övgüye mazhar kılınmıştır Ayetteki [ez-zulümât] kelimesi “balığın karnındaki karanlık” anlamına gelmektedir. Bu durumda “gecenin, denizin ve balığın karnındaki karanlıklar” söz konusu ediliyor demektir. Dahası Nûr 24:40’ta belirtildiği gibi, denizin içindeki dalgalar ve onların altındaki karanlıkların çoğul oluşu da bu anlamı desteklemektedir.  

82 Yani, 37:139 ve devamında bahsedildiği, Eski Ahid’de (Yunus’un Kitabı) ayrıntılı olarak anlatıldığı üzere “büyük bir balığın” yuttuğu söylenen Yunus Peygamber.83 Az çok Kur’ânî atıflarla çakışan Kitâb-ı Mukaddes’deki anlatıma göre, Hz. Yunus, Asur Devleti’nin başşehri Ninova’ya gönderilen peygamberdir. İlk tebliğleri bu şehrin ahalisi tarafından ilgisizlikle karşılanınca onlara kızar ve Allah tarafından kendisine yüklenen görevi bırakır; Kur’ânî deyişle “kaçak bir köle gibi... kaçar” (37:140). Hz Yunus’un geçici olarak cezalandırılması, sonra kurtuluşu ve pişman olup tevbe etmesine Kur’an’ın başka yerlerinde (örn. 37:139-148) ve ilgili notlarda temas edilmiştir. Bu ve bundan sonraki ayette de bu ceza, tevbe ve kurtuluşa işaret edilmektedir. (Yunus Peygamber’in halkının ıslah ve kurtuluşu ise 10:98 ve 37:147-148’de dile getirilmektedir.)84 Lafzen, “Doğrusu, zalimlerden biri olmuştum”.  

[2760] Hz. Yûnus, Asur’un başkenti Ninova’ya gönderilmişti. İlgisizlikle karşılaşınca kızarak görev yerini “kaçak bir köle gibi” terk etti (37:140). Bindiği gemi fırtınaya yakalandı. Hatasını itiraf etti ve gemiden atıldı. Bir balık tarafından yutuldu. Tevbesinin ardından kurtuldu ve görevine yeniden döndü ve gönderildiği kavim bu kez iman etti. Zımnen: Sorumluluktan kaçan peygamber de olsa cezasız kalmaz. [2761] Zımnen: Hatadan değil hatayı savunmaktan kork!  

“Balığın yoldaşı” mânasına gelen Zünnûn, Yunus (a.s.) olarak tefsir edilir. Allah Teâlâ, inkârlarında ısrar eden bu halka , elçisi Yunus (a.s.) vasıtasıyla helâk edici azap vaad etti. Bununla beraber, onların bu azapla imha edilmemeleri ihtimali de vardı. Dolayısıyla Yunus (a.s.) için, evla yani en iyi tutum, halkını dine dâvete devam etmesi idi (Razî). Azap gelmek üzere olduğundan o ayrılıp gemiye bindi. Daha matlub olan tutumu terk ettiğini görerek çok üzüldü. Daha sonra Allah onu kurtarıp sahile çıkardığında, ahaliden iman edenler olduğunu görünce bu içtihadında isabet etmediğini anlamıştı. Bu kıssada esas hedef, tövbenin af sebebi olduğunu bildirmektir. Vallahu a’lem.  

Kavminin yola gelmesinden umudu kesip, onlara azâbın gelmekte olduğunu gören Yûnus Aleshisselâm, onlardan ayrılıp, başka bir yere gitmek üzere bir gemiye bindi. Batmaya yüz tutan geminin hafiflemesi için yolculardan birini suya atmak gerekti. Suya atılacak kişiyi saptamak için çekilen kur'a, Yûnus'a çıktı. Denize atılan Yûnus'u balık yuttu. İşte bir süre, balığın karnında, karanlıklar içinde kalan Yûnus, orada Rabbine, âyette anlatıldığı biçimde du'â etmişti. Bir süre sonra balık onu sâhile bıraktı.  

[*] YYunus aleyhisselam Allah'tan izin almadan görev yerini terk edip gittiği için Allah cezalandırmış, yunus balığı tarafından yutulmuştu, Ayetteki "karanlıklar" ifadesi balğın karnını anlatmaktadır. (Bkz.. Saffat 37/139-148) Bu âyete göre o,balık tarafından yutulduğunu anlamamış, karanlık bir deliğe girdiğini sanmıştı. Balığın yuttuğunu bilseydi ölmek üzere olduğunu anladığı için tevbenin ona fayda vermeyeceğini bilirdi. (Bkz. Nisa 4/17-18) Balığın karnında canlı kalabileceğini düşünemeyeceği için kendini bir deliikte sanmış ve tevbe etmişti. Tevbesinin kabul edilmesi bundandı. Karanlıkları içinde diye meal verdiğimiz. فِي الظُّلُمَاتِ kelimesindekiال takısı, muzafun ileyhten ıvaz olduğu yani onun yerine geçtiği için ُظلُمَاتِ النون فِي Balığın karanlıkları anlamındadır.  

(12) Yunus.(13) Gecenin karanlığı, balığın karnının karanlığı, denizin karanlığı. (Müstedrek, 2:415, no. 3445.)(14) Hadiste, bu dua ile dua eden Müslümanın duasının kabul edileceği bildirilmiştir. (Müstedrek, 2:414, no. 3444.) Bu kıssanın ayrıntıları için bk. 10:98; 37:139-148.  

2744 Dhu al Nun, "the man of the Fish or the Whale", is the title of Jonah (Yunus), because he was swallowed by a large Fish or Whale. He was the prophet raised to warn the Assyrian capital Nineveh . For Nineveh see n. 1478 to 10:98. His story is told in 37:139-149. When his first warning was unheeded by the people, he denounced Allah's wrath on them. But they repented and Allah forgave them for the time being. Jonah, meanwhile, departed in wrath, discouraged at the apparent failure of his mission. He should have remained in the most discouraging circumstances, and relied on the power of Allah; for Allah had power both over Nineveh and over the Messenger He had sent to Nineveh . He went away to the sea and took a ship, but apparently the sailors threw him out as a man of bad omen in a storm. He was swallowed by a big Fish (or Whale), but in the depth of the darkness, he cried to Allah and confessed his weakness. The "darkness" may be interpreted both physically and spiritually; physically, as the darkness of the night and the storm and the Fish's body; spiritually as the darkness in his soul, his extreme distress in the situation which he had brought on himself. Allah Most Gracious forgave him. He was cast out ashore; he was given the shelter of a plant in his state of physical and mental lassitude. He was refreshed and strengthened, and the work of his mission prospered. Thus he overcame all his disappointment by repentance and Faith, and Allah accepted him.