Enbiyâ Sûresi 85. Ayet Meali

İdris Peygamber Ahd-i Atıyk'te Enuş diye geçer (Tekvin, v, 6). Zül-kifl Peygamberin, İlyas, Yûşâ, Zekeriyya olduğunu söyleyenler vardır. Kur’ân'ı İngilizciye çeviren Rodwell, Arapların, Hızkıyâl'e Zül-kifl dediklerini söyler (Tanrı Buyruğu, s. 490, not. 3). Hızkıyâl'e ait Ahd-i Atıyk'te de kırksekiz bablık bir bölüm vardır.  

[3] İlyas Aleyhisselâmdır veya Eyyup Aleyhisselâmın Beşer namındaki oğludur.  

28 Zülkifl, kelime olarak sorumluluk sahibi anlamındadır. Krş. Sâd, 38/48  

1 Zü’l-Kifl: Kur’an’da adı geçen bir peygamberdir. Sözlükte “sahip” anlamındaki “zû” ile “nasip, kısmet” gibi anlamlara gelen “kifl” kelimesinden oluşan “Zü’l-Kifl”, nasip, kısmet veya kefalet sahibi demektir (Lisân’ül-Arab). Zü’l-Kifl ismi Kur’an’da iki âyette geçer (Enbiyâ: 85, Sâd: 48). Kur’ân-ı Kerîm’de hakkında başka bilgi bulunmayan Zü’l-Kifl’in belli bir kişinin adı veya sıfat mı olduğu, şahıs adı ise bu şahsın kimliği, nebî mi yoksa velî mi olduğu hususu tartışmalıdır. Ancak Enbiyâ ve Sâd sûrelerindeki kullanımlarında yer alan Zü’l-Kifl ifadesi peygamberlerle beraber anıldığı için Fahreddin Râzî ile İbnu Kesîr, Zü’l-Kifl’in peygamber olduğu sonucuna varmışlardır. Zü’l-Kifl’in hayatı ile ilgili rivayetlerin hemen hemen tamamı israiliyyat bilgileri olduğu için buraya alınmaya değerde bulunmamıştır.  

80 Bkz. 19. sure, 41. not.81 Lafzen, “sorumlu olan” yahut “andla bağlanan” herkesi. Zu’l-kifl ifadesi, “[bir şeyden ya da bir kişiden] sorumlu oldu” anlamındaki keffele ve özellikle bu fiilin tekeffele (“[bir şeyi yapmayı] tekeffül etti/üzerine aldı”) türevinden yapılmıştır. Klasik müfessirler zu’l-kifl tabirini her ne kadar belli bir peygamberin ismi ya da sıfatı olarak alıyorlar ve onu, rastgele İlyas, Yeşu, Zekeriya ya da Hezekiel ile özdeşleştiriyorlar ise de, bu konuda tek bir güvenilir Hadis’e, yahut zayıf da olsa herhangi bir mesnede sahip olmadığımıza göre, bizce böyle bir “kişileştirme”yi haklı gösterecek herhangi bir sebep yoktur ortada. Bu yüzden, kanaatimizce, burada (38:48’de geçen benzer ifadede olduğu gibi), hepsi de kendilerini Allah’a andla bağlayan ve O’nun mesajını insanlara ulaştırmakla sorumlu olan kimseler olduğuna göre, peygamberlerin her biri için kullanılan ortak bir deyimle karşı karşıyayız.  

[2758] İdris hakkında bkz: 19:56, not 62. Ayrıca Hz İlyas’ın yeniden doğmuşu olduğu iddiası için bkz: 37:123, 130 not 48. [2759] Zu’l-kifl “sorumluluk sahibi”, ya da “yükümlülük altına giren kişi” anlamına gelir. Lügat anlamı “kişiye düşen pay, nasip” olan el-kifl, “birine söz verdi, sorumlu oldu” anlamındaki kefele ya da “kendini yükümlülük altına soktu” anlamındaki tekeffele fiiline nisbet edilir. Burada ve Sâd sûresinin 48. âyetinde sözü geçen zâtın kimliği konusunda Hz. Peygamber’den hiçbir sahih açıklama gelmediği gibi, İslâmî olan ve olmayan hiçbir kaynakta da hakkında bir bilgi bulunmamaktadır. Bundan dolayı, bu nitelemenin sahibi tartışma konusu olmuştur. Ebu Musa el-Eş’ari, İbn Abbas, Mücahid onun nebî olmadığını erdemli bir yönetici olduğunu söylemişlerdir (Taberî ve Râzî). Mukâtil, Ferrâ ve Ebu Ubeyde gibi ilk otoriteler bu konuda hiçbir açıklama yapmazlar. Esed bu nitelemeyi “peygamberlerin her biri için kullanılan ortak bir deyim” kabul ederek “kendisini (Allah’a) bağlayan herkesi..” şeklinde çevirir. Fakat metin lafız ve mâna olarak bu çeviriyi desteklemez. Çünkü zu’l-kifl ifadesi, tek kişiye ait bir nitelik olarak kullanılmaktadır. Geriye bu nitelemenin müstakil bir isim değil, bilinen peygamberlerden birinin sıfatı veya ikinci adı olduğu ihtimali kalır. Zu’l-kifl’in hangi peygamberin ikinci adı olduğu sorusunu, Kur’an’dan yola çıkarak cevaplayabiliriz. Kur’an’da iki yerde keffele-yekfulu fiili tek bir Peygamber için kullanılır. O da Hz. Meryem’e “kefil” olan Hz. Zekeriyya’dır (3:37, 44).  

Zülkifl (a.s.)’ın nerede yaşadığı hakkında kesinlik yoktur. Tefsirlerdeki çeşitli ihtimaller içinde nisbeten kuvvetlisi onu, Hızkil ile aynı sayan görüştür. Bu zat Habur nehri civarında tebliğde bulunmuştur. Diyarbakır’ın Ergani ilçesinde makamı bulunmakta ve asırlardan beri kökleşmiş kuvvetli bir gelenekle onun burada yaşadığına inanılmaktadır. Ülkemizin özellikle Güneydoğu Anadolu bölgesinde son derece yaygın olan Zülküf adı bundan ileri gelmektedir.  

2741 Isma'il is mentioned specially, apart from the line which descended through Isaac (21:72), as he was the founder of a separate and greater Ummah. His sufferings began in infancy, (see n. 160 to 2:158); but his steady constancy and submission to the will of Allah were specially shown when he earned the title of "Sacrifice to Allah", (see n. 2506 to 19:54). That was the particular quality of his constancy and patience. 2742 For Idris see n. 2508 to 19:56. He was in a high station in life, but that did not spoil him. He was sincere and true, and that was the particular quality of his constancy and patience. 2743 Dhu al Kifl would literally mean "possessor of, or giving, a double requital or portion"; or else, "one who used a cloak of double thickness," that being one of the meanings of Kifl. The Commentators differ in opinion as to who is meant, why the title is applied to him, and the point of his being grouped with Isma'il and Idris for constancy and patience. I think the best suggestion is that afforded by Karsten Niebuhr in his Reisebeschreibung nach Arabien, Copenhagen , 1778, 2:264-266, as quoted in the Encyclopaedia of Islam under "Dhu al Kifl". He visited Meshed 'Ah in Iraq , and also the little town called Kefil, midway between Najaf and Hillah ( Babylon ). Kefil, he says, is the Arabic form of Ezekiel. The shrine of Ezekiel was there, and the Jews came to it on a pilgrimage. If we accept "Dhu al Kifl" to be not an epithet, but an Arabicised form of "Ezekiel", it fits the context. Ezekiel was a prophet in Israel who was carried away to Babylon by Nebuchadnezzar after his second attack on Jerusalem (about B.C. 599). His Book is included in the English Bible (Old Testament). He was chained and bound, and put into prison, and for a time he was dumb, (Ezekiel, 3:25-26). He bore it all with patience and constancy, and continued to reprove boldly the evils in Israel . In a burning passage he denounces false leaders in words which are eternally true: "Woe be to the shepherds of Israel that do feed themselves! Should not the shepherds feed the flocks? Ye eat the fat, and ye clothe you with the wool, you kill them that are fed: but ye feed not the flock. The diseased have ye not strengthened, neither have ye healed that which was sick, neither have ye bound up that which was broken . . .", etc. (Ezekiel, 34:2-4). Dhu al Kifl is again mentioned in 38:48 along with Isma'i1 and Elisha.