Enbiyâ Sûresi 82. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 38/37-38.  

11.Yani Süleyman (a.s.)`ın emrinden çıkmamaları için gözetim altında tutuyorduk.  

Hz. Süleyman’ın emrine verilen “şeytanlar”, Hz. Süleyman yaşamış kural tanımayan, sorumsuz, ilkesiz, statüsüz yaşayan, Haktan uzak bir karakteristik yapıya sahip yabancı, vahşi kabileler olabileceği gibi Hz. Süleyman’ın denetim altına alıp yararlandığı tabiat güçleri de olabilir. Her (türlü) yapı ustası ve dalgıç olan şeytanları (cinleri) de ve (zarar vermemeleri için) zincirlere vurulmuş diğer yaratıkları da (Süleyman’ın emrine verdik). (Sâd 38/37-38)  

1- Söz konusu şeytanlar; şeytanlar sözcüğünün Kur'an'daki tanımı dışında algılanmış ve bunun üzerinde, Süleyman Nebi hakkında birçok efsane uydurulmuştur. Bu ayetteki şeytanlar, hayali yaratıklar olmayıp, şeytanın sözcük anlamı da olan ve Kur'an'da da kullanılan biçimiyle “Hakk'tan uzak olan” kimselerdir. Burada sözü edilen şeytanlar da Süleymân Nebi'nin buyruğu altında çalışan ve “Hakk'tan uzak bir karakteristik yapıya sahip olan” kimselerdir. Zira şeytan; Hakk'a aykırı hareket eden her türlü güç, kurum ve kişinin ortak karakteristik adıdır. Anlaşılan bu kimseler de Süleymân Nebi'ye karşı, onun aleyhinde sürekli planlar yapan, ona karşı kötülük tezgâhlayan, iftira ve yalanlar uyduran kimselerdir.  

(1)“Cenâb-ı Hakk, ma‘nen şu âyetin lisân-ı remziyle (işâret diliyle) der ki: ‘Ey insan! Bana itâat eden bir abdime (kuluma) cin ve şeytanları ve şerîrlerini (çok şerlilerini) itâat ettiriyorum. Sen de benim emrime musahhar olsan (itâat etsen), çok mevcûdât (varlıklar), hattâ cin ve şeytan dahi sana musahhar olabilirler.’ ” (Zülfikār, 25. Söz, 82-83)  

(*) Söz konusu şeytanlar; şeytanlar sözcüğünün Kur’an’daki tanımı dışında algılanmış ve bunun üzerinde, Süleyman Nebi hakkında birçok efsane uydurulmuştur. Bu ayetteki şeytanlar, hayali yaratıklar olmayıp, şeytanın sözcük anlamı da olan ve Kur’an’da da kullanılan biçimiyle “Hakk’tan uzak olan, asi ve azgın” kimselerdir. Burada sözü edilen şeytanlar da Süleyman Nebi’nin mahiyetinde çalışan ve “Hakk’tan uzak bir karakteristik yapıya sahip olan” kimselerdir. Zira şeytan; Hakk’a aykırı hareket eden her türlü güç, kurum ve kişinin ortak karakteristik adıdır. Anlaşılan bu kimseler de Süleyman Nebi’ye karşı, onun aleyhinde sürekli planlar yapan, ona karşı (kötülük tezgâhlayan, iftira ve yalanlar uyduran kimselerdir. (E. Aktaş Meal Açık…) Ayrıca bunun bir örneği de Bakara-14.ayettir. Hani orada ‘’(O münafıklar) müminlerle karşılaştıkları vakit << Biz de inandık>> derler. Şeytanlarıyla (kendilerini saptırmaya çalışan liderleriyle) başbaşa kaldıklarında ise, biz sizinle beraberiz, biz onlarla (müminlerle) sadece alay ediyoruz, derler.’’ İşte bu ayette de geçen (شياطين)’’şeyatıyn’’ yani insi şeytanlar olup cinni şeytanlar değildir, bunlar münafıkları saptırmaya çalışan lider konumundaki münafıklardır. Zaten Nas süresinde de geçtiği gibi hem cinni, hem de insi şeytanlar vardır. İşte Hz. Süleyman’a musahhar kılınananlar isyankâr, azgın ve sapık insi şeytanlardan olabilir. Aşağıda metni bulunan ‘’’محاسن التأويل’adlı tefsire bakılabilir. Yani buradaki (شياطين) şeyatin, baş eğmedi, serkeşlik yaptı, hakka karşı çıktı, azdı, gibi anlamına gelen (شطن) şatana kökünden türetilmiştir. İşte bu durumda olanlar ister cinlerden, ister insanlardan olsun kendilerine şeytan denir. وهكذ ا الحال بالنسبة إلى تسخير الريح، وغوص الشياطين، فالشياطين تُطلق أيضا على رؤوس الكفر، اقرأ قوله تعالى {وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ}.. أي أنهم إذا انفردوا مع اليهود قالوا لهم إننا نعلن الإسلام خداعا، والحقيقة أننا معكم. كما تُطلق الشياطين على الصناع المحترفين ممن عندهم طاقة زائدة وقدرات عظيمة، لأنها مشتقة من شاط بمعنى احترق. وإلا هل رأيتم شياطين شبحية ]يَغُوصُونَ لَهُ وَيَعْمَلُونَ عَمَلًا دُونَ ذَلِكَ[؟ هل رأيتم شياطين شبحية ]كُلّ بَنَّاءٍ وَغَوَّاصٍ[؟ هل رأيتم أشباحا ]مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفَادِ[؟ هل هذا وصف لبشر ذوي ميزات خاصة أم لأشباح؟ الشياطين المذكورون، إما مردة الإنس وأشداؤهم، وإما مردة الجن (’’محاسن التأويل’)  

[1] Serkeş, bünyesi kavi olan şahısları.  

26 Krş. Sebe’, 34/13. Yukarıdaki ayette geçen şeytanlar kelimesi ile Sebe’’de geçen cin kelimesi mecazi anlamdadır. Asi, isyankâr becerikli insanlar anlamında Kur’an’da kullanılır. Burada ise, isyankâr kavimlerden alınan esirleri bu gibi işlerde çalıştırdığı anlaşılıyor. Mevlana Muhammed Ali de The Holy Qur’an’ında aynı yorumu yapar. Tevrat’ta da bu anlayışı doğrulayan bölümler vardır. Burada çalışan kimselerin sayıları vardır. Bkz.Tevrat, II. Tarihler, Bab: 2, 18  

Bu ayet Sâd 38:37. ayetle birlikte okunmalıdır.  

1 (Kurtubî, Celâleyn) Bu âyet ayrıca: “denize dalan ve bundan başka işler de gören şeytanları da o (Süleyman’ın) emrine verdik ve Biz, onların koruyucuları idik.” şeklinde de tercüme edilebilir.  

76 Bu özel anlam örgüsü içinde şeyâtîn (lafzen, “şeytanlar”) terimi için benimsediğimiz karşılık (“baş eğmeyen güçler”), şeytân teriminin “baş eğmeyen”, “aşırı derecede kibirli/dik başlı” ya da “küstah” anlamına gelen deyimsel kullanımına dayanmaktadır (karş. Lane IV, 1552). Buradan yola çıkılarak, ayetin baş eğdirilip köleleştirilen düşman güçlere yahut Hz. Süleyman’ın denetim altına alıp yararlandığı tabiat güçlerine işaret ettiği söylenebilir; ayrıca, bkz. bundan sonraki not.77 Burada da, Hz. Süleyman’la ilgili başka bölümlerde de, Kur’an, o’nun ismiyle bitişen ve gerek Yahudi-Hristiyan kültürünün, gerekse İslam öncesi Arap halk kültürünün ayrılmaz parçası halinde yaşayan muhtelif şiirsel menkıbelere atıfta bulunmaktadır. Kur’an’da yer alan bu bahislerin “rasyonel” bir tarzda yorumlanması, kuşkusuz mümkündür; ama, böyle bir çaba bizce pek de gerekli değil. Çünkü bu menkıbeler, Kur’an’ın ilk defa hitab etmek durumunda olduğu toplumun hayal gücüyle öylesine derinden yoğrulmuştu ki, Hz. Süleyman’ın olağanüstü gücünden ve hikmetinden söz eden bu efsanevî hikayeler zaman içinde başlıbaşına kültürel bir gerçeklik, bir ifade ve üslup özelliği kazanmış ve bunun için de, Kur’an’da verilmek istenen belli ahlakî gerçeklerin temsîlî olarak yansıtılması için başvurulabilecek son derece uygun ifade araçları ya da ifade birimleri haline gelmişlerdir. Bunun içindir ki Kur’an, bunların efsanevî mahiyetlerini doğrulamak ya da yalanlamak yönünde konu dışı bir değerlendirme ortaya koymadan, onları, insanın sahip olabileceği her türlü gücün ve ihtişamın nihaî kaynağının Allah olduğu, bazan mucizevî sınırlara varsa bile, beşerî hüner ve dehânın ulaşabildiği tüm başarıların Allah’ın üstün yaratma gücünün tezahüründen ibaret olduğu fikrini etkileyici bir biçimde ortaya koymak için bir fon, bir üslup ve ifade aracı olarak kullanmaktadır.  

[2756] Şeyâtîn, “baş eğmedi, serkeşlik etti, azdı” anlamına gelen şatana kökünden türetilmiştir (Krş: 81:25, not 21). Bunlar, Hz. Süleyman zamanında yaşamış başıbozuk ve hiçbir kural tanımayan vahşi kabileler veya onun devleti sihirbazlıkla yönettiği zehabına kapılan nankör Yahudiler (Bkz: 2:102) olabileceği gibi, insanoğluna baş eğmeyen tabiî güçler de olabilir.  

2738 As in n. 2736, the literalists and the rationalists take different views. The former say that Solomon had power over supernatural beings of evil, whom he compelled to dive for pearls and do other hard tasks. Rationalists refer this to hostile unruly races whom he subjected to his sway. It was Allah's power ultimately, Who granted him wisdom. Solomon tamed evil with Wisdom.