Enbiyâ Sûresi 78. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 7/190.  

(Rivayet edildiğine göre, bir adamın koyunları, gece vakti bir çiftçinin ekin tarlasına girmişler ve ekinleri ile bağlarını helâk etmişler. Nihayet, çiftçi zarar talebi ile Hz. Davud'un huzurunda koyun sahibi aleyhine dâva açmış. Zararın kıymeti, koyunların kıymetine denk geldiğinden, Davud A.S. koyunların ekin sahibine verilmesini emretti. Onbir yaşında olan oğlu Süleyman A.S. ise, ekin tarlasını, eski haline gelinceye kadar koyun sahibine vermeyi ve bu müddet içerisinde koyunların sütü ile yünlerinden istifade etmek üzere, koyunları da ekin sahibine vermeyi uygun buldu.)  

Hz. Davut ve Hz. Süleyman zamanında koyun sürüsü sahibi ile ekin sahibi arasında çıkan davada her ikisi de hakemlik yapmıştı. Fakat bu hakemlikte ortaya koydukları hüküm farklı olmuştu. Hz. Davut, koyunların ekin sahibine verilerek zararın ödenmesine hükmetmişti. Hz. Süleyman ise, ekin tarlası koyun sahibine verilmeli, tarla eski bakımlı haline gelinceye kadar koyunların sütünden, yününden istifade etmeli ve böylece elde edilecek olan gelirle zarar tazmin edilmeli diye hükmetmişti. Hz. Davut, oğlu Süleyman’ın bu içtihadını beğenerek kendi görüşünden vazgeçmişti.  

Tefsir kaynaklarında belirtildiğine göre; bu olayda Hz.Davud, koyunların ekin sahibine verilerek zararın tazmin edilmesine hükmetmiş, Hz.Süleyman ise koyunların geliriyle zararın tazmininin her iki taraf için daha uygun düşeceği yolunda hüküm vermişti.  

 Tefsirlerde anlatıldığına göre, ekin sahibi ile koyun sürüsü sahipleri arasındaki davada hakimlik yapan Davud ile Süleyman, farklı hükümler vermişler idi. Hz. Davud, tahrip edilen ekinin kıymetinin, koyunların kıymetine denk olduğunu göz önüne alarak, koyunların ekin sahibine tazminat olarak verilmesine hükmetmişti. Oğlu Süleyman ise, şu hükme varmıştı: Ekin tarlası koyun sahiplerine verilmeli, onlar, ziyandan önceki haline gelinceye kadar tarlanın bakımını üslenmelidirler. Koyunlar da tarla sahibine verilmeli, tarlası eski bakımlı haline gelinceye kadar bu koyunların sütünden, yününden ve kuzularından yararlandırılmalıdır. Hz. Davud, oğlunun bu ictihadını beğenerek kendi görüşünden vaz geçmişti.  

Bir veya birkaç kişinin davarı, geceleyin bir çiftçinin ekinine girmişti. Kendisine başvurulan Hz. Dâvûd [aleyhisselâm], ekine verilen zararın kıymeti, davarlara eşit olduğu için davarların ekin sahibine verilmesine hükmetti. Henüz 11 yaşında olan oğlu Hz. Süleymân [aleyhisselâm] ise, “Davarlar, ekin sahibine verilmeli ve ekin, eski hâline gelinceye kadar o bunların yününden, sütünden faydalanmalı. Tarla, davar sahibinde kalmalı ve ona bakmalı. Ekin eski hâlini alınca, herkes kendi malına tekrar sahip olmalı” demişti. Bu hükmü babası Dâvûd [aleyhisselâm] da uygun bularak bu şekilde hüküm verdi.  

(1)Hz. Dâvûd (as)’ın yanına, aralarında hüküm vermesi için iki kişi geldi. Bunlardan biri, geceleyin tarlasına diğer şahsın koyunlarının girerek zarar verdiğinden şikâyet ediyordu. Bunun üzerine Hz. Dâvûd(as), tahrîb edilen ekinin kıymeti ile koyunların kıymetinin aynı olduğunu görerek, bütün koyunların tarla sâhibine verilmesine hükmetti. On bir yaşındaki oğlu Süleymân (as) ise, tarlanın koyunların sâhibine, koyunların da tarla sâhibine verilmesine hükmetmişti. Tâ ki tarla sâhibi, bu tarla eski düzgün hâline gelinceye kadar koyunların sütünden, yününden ve doğacak kuzularından faydalansın. Koyunların sâhibi de büsbütün mağdur olmasın! Dâvûd (as) da bir vahye değil, kendi ictihâdına dayanan ilk hükmüne bedel, bu hükmü daha güzel bularak kabûl etmişti. (Nesefî, c. 3, 130)  

(*) Rivayet edildiğine göre, bir adamın koyunları, gece vakti bir çiftçinin ekin tarlasına girmişler ve ekinleri ile bağlarını helâk etmişler. Nihayet, çiftçi zarar talebi ile Hz. Davud’un huzurunda koyun sahibi aleyhine dâva açmış. Zararın kıymeti, koyunların kıymetine denk geldiğinden, onun tazminat olarak tarla sahibine verilmesine hükmetmiş, oğlu Süleyman ise, tarlanın davar sahibine verilip eski haline gelinceye kadar ona bakmasını, davarın da tarla sahibine teslim edilip o vakte kadar sütünden, yavrularından, tüylerinden faydalanmasını taraflar için daha uygun bulmuştu. Babası da onun bu içtihadını beğenmişti. (S. Yıldırım Meal Açıklaması) عطفاً على { نوحاً } في قوله { { ونُوحاً } [الأنبياء: 76]، أي وآتينا داوود وسليمان حكماً وعلماً إذ يحكمان... إلى آخره. فــــ{ إذْ يحكمان } متعلِّق بــــ (آتينا) المحذوف، أي كان وقتُ حكمهما في قضية الحرث مظهَراً من مظاهر حُكمهما وعلمهِما (التحرير والتنوير)  

[3] Veya bir bağ hakkında.[4] Bir kimsenin koyunları diğer bir kimsenin tarlasına veya bağına gece vakti girip tarlayı veya bağı tahrip etmişti. Sahibi Davut Aleyhisselâma şikâyet etti. Davut Aleyhisselâm koyunların tarla sahibine verilmesiyle hükmetti. Süleyman Aleyhisselâm ise küçük yaşta olduğu halde şöyle dedi: Koyunları tarla sahibine vermeli, tarla sahibi koyunların sütünden, yününden ve yavrusundan müstefit olsun, tarlayı da ziraat edip tarlasını imâr eylesin, evvelki haline gelince sahibine teslim etsin, koyunlarını alsın. Davut Aleyhisselâm bu hükmü tasdik etti.  

24 Kıssaya göre, bir koyun sürüsü geceleyin bir ekin tarlasına girer ve hayli zarar verir. Davaya Hz. Davut bakmaktadır. Zararın koyun sahibinin ihmalinden kaynaklandığını, sürünün tamamının zararı ancak karşılayacağını söyleyerek, davacıya verilmesine hükmeder. Oğlu Süleyman çok genç yaştadır ve bunun davalı aleyhine olduğunu söyler. Zarar bir yıllıktır. Öyleyse bir yıl süreyle ekin sahibi, sürüden süt, yün ve o yıl doğan yavruları almalıdır diye görüşünü bildirir. Zararını tazmin ettikten sonra da koyunları eski sahibine vermelidir. Hz. Davut, oğlunun bu hükmünü daha adil bulur ve uygular(Bkz. A. Şener ve arkadaşlarının meâli).  

Benzer mesaj: Sâd 38:22-23.  

1 Bu olayla ilgili olarak Yahûdî kaynaklarında bir bilgi mevcut değildir. Zâten olsa da itibar etmeye değmez. Müslüman müfessirler de bu konuda “Hz. Dâvut, verilen zararın koyun verilerek, Hz. Süleyman ise koyunların et, süt gibi gelirleriyle ödenmesine hükmetmişti.” gibi çok çeşitli yorum yapmışlardır. Doğrusunu Allah bilir demek en uygunudur.  

70 Yukarıdaki ayette temas edilen kıssanın -ya da, daha doğru bir deyimle, menkıbenin- izahı için dayandığımız tek kaynak Hz. Peygamber’in Sahâbîleridir; çünkü ne Kur’an ne de güvenilir Hadis kaynakları bu konuda herhangi bir açıklama vermemektedir. Bununla birlikte, pek çok Sahâbî ve onların erken ardıllarının (tâbi‘ûn), bir ya da iki önemsiz ayrıntının dışında, kıssanın özü hakkında tam bir fikir birliği içinde olmaları, onun o devirde eski Arap sözlü geleneğinde çok bilinen bir rivayet olduğunu gösterir gibidir (karş. aşağıda 77. not). Kıssaya göre, bir koyun sürüsü geceleyin yolunu şaşırarak komşu tarlaya girer ve orada ekini tahrip eder. Dâvâ, bir hükme bağlaması için Hz. Davud’un önüne getirilir. Hz. Davud, olayın koyun sahibinin ihmalinden doğduğunu görerek, değeri, aşağı yukarı tahrip edilen ekinin değerine denk olan sürünün olduğu gibi tarla sahibine tazminat olarak verilmesine hükmeder. Ama Hz. Davud’un genç oğlu Hz. Süleyman bu cezayı fazla sert bulur; çünkü dâvâlının varı yoğu bu koyun sürüsüdür; oysa, yapılan tahribat geçici mahiyette olup, yalnızca bir yıllık ürünün, bir yıllık gelirin ziyanıyla alakalıdır. Bu sebeple Hz Süleyman, babasına hükmün değiştirilmesi gerektiğini ve koyun sürüsünün sadece bir yıllık geçici intifâ hakkının (süt, yün, o yıl doğan kuzular vb.) ekin sahibine verilmesinin, koyun sahibininse, eski haline getirinceye kadar tarlayı ıslah ve onarımla yükümlendirilmesinin ve sonunda tarlanın da, koyunların da eski sahiplerine iade edilmesinin uygun olacağını söyler. Ancak bu yolla hem dâvâcının uğradığı kayıp bütünüyle giderilmiş, hem de dâvâlı mağdur edilmemiş olacaktır. Hz. Davud oğlunun ortaya koyduğu çözümün kendisininkinden daha adil olduğunu görerek davayı bu yönde karara bağlar. Fakat, Hz. Davud’un kendisi de, en az Hz. Süleyman kadar derin bir adalet duygusuyla hareket ettiği içindir ki, Allah -Kur’an’ın deyişiyle- “o’nların bu hükümlerine tanıktı”.  

[2749] Bu isimlerin ardından “gündeme taşı” ilavesi, sözgeliminden doğan bir gerekliliktir. Dâvud ve Süleyman, nübüvvet, hikmet ve devlet gibi üç değerin ellerine verildiği yönetici elçilerdir. Bu pasajın ana fikri güç ahlâkıdır. [2750] Âyetteki “çoban”, “koyun”, “tarla” lafzi olarak anlaşılacağı gibi mecâzi olarak da anlaşılabilir. Lafzi olarak anlayan geleneksel tefsir, o dönemde anlatılan şu hikayeyi esas almıştır: Hz. Dâvud, kendisine intikal eden bir dâvâda komşunun tarlasını yayılan sürünün tarla sahibine verilmesine hükmeder. Hz. Süleyman telafisi mümkün bir zarara telafisiz bir cezayı sert bulur. Sürünün bir yıllık intifa hakkının tarla sahibine, tarlanın da eski haline getirilmesi için sürü sahibine verilmesine ve yıl sonunda her ikisinin sahiplerine iadesine hükmeder (Benzer bir kıssa için krş: 38:23-24). Âyet mecaza hamledilirse, “çoban” başıbozuk bir göçebe aşiret olan İsrailoğullarından, yeryüzünün en görkemli devletini çıkaran Dâvud ve Süleyman’dır. “Sürü” İsrailoğulları’dır. “Tarla”, bir zamanlar giremedikleri Filistin’dir. (Eski Ahid’e göre İsrailoğulları; “rabbin sürüsü/koyunları”dır (Mezmurlar 79:13; 100:3; Ay. krş: Matta 15:24)  

Davud (a.s.) davarın kıymeti, zararın miktarına eşit olduğu için, onun tazminat olarak tarla sahibine verilmesine hükmetmiş, oğlu Süleyman (a.s.) ise, tarlanın davar sahibine verilip eski haline gelinceye kadar ona bakmasını, davarın da tarla sahibine teslim edilip o vakte kadar sütünden, yavrularından, tüylerinden faydalanmasını taraflar için daha uygun bulmuştu. Babası da onun bu içtihadını beğenmişti.  

Bir adamın ekinine, toplumdan birinin veya birkaç kişinin davarı düşmüştü. Dâvûd, tazminat olarak davarın, ekin sâhibine verilmesine karar verdi. Henüz 11 yaşında bir çocuk olan oğlu Süleyman ise: Ğ Bunlar hakkında şöyle bir hüküm verilse her ikisi için daha insâflı ve âdil olur, dedi: Davar ekin sâhibine verilir, ekin sâhibi davarın sütünden, yününden yararlanır. Ekin de davar sâhibine verilir, o da eski halini alıncaya dek ekine bakar. Ekin eski hâlini alınca sâhibine, davarlar da sâhibine iâde edilir. Süleyman'ın bu hükmünü babası da uygun buldu. İşte bu hükmü Süleyman'a ilhâm eden Allah idi.  

[2] Dâvud 'aleyhisselâm zamânında bir gün bir sürü koyun bir tarlaya girüb ekinlerini telef iyledi. Bunun üzerine tarla sâhibi ile koyunların sâhibi müşârunileyhe arz-ı şikâyet ve da'vâ iylediklerinde Dâvud 'aleyhisselâm tarla sâhibinin zararını tazmîn ile hüküm itdi. Sonra bu iki da'vâcı Süleymân 'aleyhisselâma gidüb kıssayı ona hikâye iylediler. Müşârunileyh: "Eğer benden hüküm istenmiş olsa idi ben mezrû'âtı telef iden koyunları, südünden ve yağından istifâde itmesi içün muvakkaten tarla sâhibine virmeğe, ve koyun sâhibini de tarlayı ekerek telef iylediği zamânki hâline gelinceye kadar bakub sonra sâhibine virerek koyunlarını almağa hüküm iderdim" buyurdı. Dâvud oğlunun bu yoldaki hükmüni beğenerek evvelki hükmüni fesh ile o sûretle hüküm itdi.