Duhân Sûresi 43. Ayet Meali

Bkz. 17/60 ve dipnotu.  

1- Zakkum ağacı, kötü kokulu, çok acı olan ve zehirli bir özsu içeren ağaç türüdür.  

(*) Nasıl ki dünyadaki defterler, teraziler, nimetler ve hatta hayat ahiretteki amel defterleriyle, amel mizanlarıyla, o günün hayatıyla ve cennet nimetleriyle aynı değilse; cehennemdeki Zakkum ağacını da dünyadaki gibi hava, su ve toprakla yetiştiğini düşünmek ve kabul etmek doğru olmayacaktır. Çünkü oradaki ağaç dünyadaki ağaç ve bitkilerin hava, su ve topraktan gıdalarını alıp yetişen ağaç cinsinden değildir. Zaten oradaki ateş te dünyadaki ateşten değildir. Bu nedenle oradaki ağaç da ateş cinsinden olup tamamen ateşi oluşturan unsurlardan meydana gelir. Yani kendisi de ateş unsurlarından oluştuğu için cehennem ateşi onu yakmaz. (الله اعلم) Kaldı ki, Hakîm olan ve her işi hikmetle olan yüce Allah (cc), Zakkum çiçeğini dünyada yaratmayı murâd etmişse, elbette pek çok maddi ve manevi fayda ve güzellikleri de vardır. Mesela; Zakkum çiçeği zehirli bir bitki olmakla beraber pembe, beyaz, kırmızı ve sarı çiçekleriyle ve güzel kokusuyla Rabbimizin sanat harikası bitkilerinden birisidir. Sayısız güzel isimlerinin bir aynasıdır. Ayrıca tıbben baktığımızda, yaprakları dâhilen idrar söktürücü ve kalp kuvvetlendirici olarak kullanılır. Haricen zeytinyağı ile yoğrulmuş olan yapraklar ise başta uyuz hastalığı olmak üzere vücuttaki bit gibi parazitlere karşı da kullanılır. Bu suretle Rabbimizin Şâfi’ isminin dahi tecellisine vesile olur. Daha bilemediğimiz pek çok hikmetlere binaen Rabbimiz Zakkum çiçeğini dünyada çoklukla yaratıp insanlığın sıhhatine vesile kılmış olabilir.  

15 Krş. İsrâ, 17/60  

Zakkum ağacıyla ilgili bilgi için bkz. Sâffât 37:62, dipnot 3.  

1 Zakkum Ağacı: Tihâme bölgesinde yetişen, küçük yapraklı acı ve kötü kokulu bir ağacın ismi olup, meyvesi cehennemliklere ilk ikram olarak sunulacaktır. Arap dilindeki adı “Şeceret’üz-Zakkûm”dur. Kur’ân-ı Kerîm’in dört sûresinde toplam 15 âyette (İsra: 60, Saffat: 62-67, Duhan: 43,46, Vâkıa: 51-55) zakkum kelimesi geçmektedir. İsra: 60. Âyetteki, “Biz, (mirac’da) Sana gösterdiklerimizi ve Kur’an’-da lanetlenen (zakkum) ağacını, insanlara sadece bir imtihan (aracı) yaptık.” cümlesinde yer alan “lânet edilen ağaç”ın Zakkum olduğunu savunan müfessirler vardır. (Râzi) Âyet-i Kerîme’deki lanet, genellikle bu ağaçtan yiyecek kâfirlere lânet manasına geldiği gibi, Arapların “zararlı ve hoşlanılmayan yiyecekler” için “mel’un” demelerine de bir işaret vardır. Bu ağaca lânetli denmesinin bir diğer sebebi, cehennemliklerin onu Allah’tan bir rahmet olarak değil, lânetlenmelerinin bir sembolü olarak yemeleridir. Lanetlenen insanlar bundan yiyecek ve daha çok acı çekeceklerdir. (Mevdûdi) Rivâyete göre Ebû Cehil: “Muhammed sizi taşları bile yakan ateşle korkutuyor, sonra da o ateşte ağaç biter diyor” der ve cariyesine emredip hurma ve kaymak hazırlatır arkadaşlarına da: “Haydi zıkkımlanın” diyerek alay ederdi. Zakkum ağacı ile ilgili olarak; Bk. (İsra: 60, Saffat: 62–66, Vakıa: 52–53)  

24 Bkz. sure 37, not 22.  

[4457] Muhtemelen Kur’an’da ilk geçtiği yer burasıdır. Buna inkârcı muhataplardan itiraz gelmiş olmalı ki, cevap Sâffât 62-66’da verilmiştir. Zakkum, Arap dilinde “nahoş bir şey yemek” veya “bir şeyi nahoş bir şekilde yemek” anlamına kullanılır. Bölgede yetişen zehirli bir bitki olan zakkum şöyle tanımlanır: “Toz renginde, küçük ve oval yapraklarının kenar kısımları dikensiz, keskin kokulu ve acı, gövdesi çok boğumlu, arıların yararlandığı çok ince damarları bulunan bir ağaçtır” (Lisân). Son kullanıldığı yerde “lânetli ağaç” olarak nitelenen bu bitkinin sınav aracı kılındığı bilgisine rastlıyoruz (Bkz: 17:60, not 80; 37:63). Kullanıldığı üç sûrenin iniş zamanları birbirine yakındır. Daha sonra kendisinden hiç bahis açılmayan bu “lânetli ağaç”, Sâffât 62’de de görüldüğü gibi geleni kötü ağırlamayı temsil eder. Daha temelde bu mecaz, dünya misafirhanesinde oturtulduğu mükellef sofraya ihaneti tescillenmiş olanlara “Âhirette zehir zıkkım yiyin!” mesajıdır. Türkçe’de “zakkum” adı verilen bitki (nerium oleander) kokusu ve rengine aldanıp yiyeni zehirleyen yapısıyla günaha benzer: hazzı cezbeder, fakat sonu azaptır.  

4721 Now follows a word-picture of the horrors to which Evil must lead us. What human language and what figures of speech can adequately describe them? 4722 The opposite of "delicious Fruits" is the terrible tree of Zaqqum, which is further described in 37:62-68, where see n. 4073. Also see 17:60, n. 2250.