12, 13. Ve sarp yokuşun ne olduğunu sana bildiren nedir? (İşte) O, birini (bir insanı kılasik veya modern kölelikten, bütün sömürü düzen ve sistemlerden, borçlarından dolayı hapse atılmaktan, işsizlikten, zor durumdan vb.) boyunduruklardan kurtarıp özgürleştirmektır. *
(*) Raqabe kelimesi klasik kölelik kavramını yani kişinin bir başkasını malı gibi alıp satması dışında başka kölelik kavramlarını da içine alan bir kelimedir. Mesela İngilizce bonded labor olarak geçen kölelik şeklidir. Burada kişi kendini bir para karşılığı rehin verir. Bu hizmet parayı geri ödeyinceye kadar devam eder. Belirli bir süresi yoktur. Borç nesilden nesile devam eder. Çocuklar özgür olabilmek için bu parayı ödemek zorundadır. Günümüz dünyasında en çok görülen kölelik türüdür. Güney Asya’da oldukça yaygındır. Başka çeşit bir kölelik türü de zorunlu işçiliktir. Bu türde insanlar istekleri dışında zorla, özgürlükleri elinden alınarak çalıştırılır. Bunun en tipik örneği kaçak işçi çalıştırmak ve fuhuş ticaretidir. Bu tip kölelik ise günümüzde Meksika, Tayland, Kamboçya ve Brezilya gibi ülkelerde yaygındır. Diğer bir kölelik türü ise istek dışı evliliklerdir. Bu evlilikte eşlerden biri veya her ikisi istekleri dışında evlendirilmektedir. Bu da bizim ülkemiz dâhil birçok ülkede yaygındır. Raqabe kelimesi klasik kölelik kavramı dışında kişinin hürriyetini kısıtlayan bütün boyunduruk altına alma işlemlerini de içeren bir kelimedir. Raqabe kelimesi “beklenti ile gözleyen ve boyunduruk altında olan” anlamına gelmesi bugün kredi borcunu ödeyemeyen insanların borçtan kurtulmasının köle azat etmekle aynı anlama geleceğini de düşündürmektedir. Ya da icrada olan bu nedenle hapse giren insanların da kurtarılmasının köle azat etmek gibi olduğunu düşündürmektedir. Daha evrensel düşünürsek Dünyanın herhangi bir yerinde baskı altındaki insanların özgürleştirilmesi de köle azat etmekle aynı anlama gelebilir. (Kuran’da Kölelik - Akevler) Bu nedenle bugün kölelilk yoktur diyerek bunun gibi ayetlerin hükmü de kaldırılmıştır demenin bir anlamı yoktur. Çünkü söz konusu boyunduruk altında olanlar var olmaya devam etmektedir. Hatta bugün bazı üilkelerde modern kölelik bulunuyor. Örneğin: Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Uluslararası Göç Örgütü (IOM) ve Walk Free (Özgür Yürü) Vakfı’nın yaptığı araştırmaya göre, 7. 5 milyar nüfusa sahip dünyada 40 milyondan fazla insan modern köle durumunda. Kölelik, dünya genelinde yasaklanmış olsa da, yapılan araştırmaya göre ‘modern kölelik’ insanlığın sorunlarından biri olmaya devam ediyor… Kaynak: Milliyet Gazetesi: 27.02. 2019 - 01: 30|Son Güncellenme: 27.02.2019 - 08: 30|Görkem Evci/Haber Merkezi) Ayrıca (فَكُّ رَقَبَةٍ) ‘’fekkü rakabetin’’ boynun çözülmesidir. İnsanı bağlayan maddi ve manevi zincirin veya ipin kırılmasıdır. Genel olarak rakaba köle olarak anlaşılmaktadır. Ancak kölenin başka isimleri de vardır. Burada kastedilen her çeşit esaret zincirinin kesilmesidir. Açlık, yoksulluk ve işsizlik birer esarettir. Bu nedenle açlık, yoksulluk ve işsizlik esareti giderilmelidir. Herkese aş iş bulunmalı ve insanlar açlık ve yoksulluk korkusu ile başkalarına esir olmamalıdır. “İnsanlık Anayasası” bunu sağlamak üzere düzenlenmelidir. İnsanlar açlık, yoksulluk ve işsizlik esaretinden kurtulmalıdırlar. İşverenlerin esiri olmamalıdırlar... Demek ki rakabanın fekki demek, “halk ekonomisi” nin kurulması demektir. Yani her şeyden önde gelen hiç kimsenin baskı altında olmayacağı, başkalarına boyun eğmeye maruz kalmayacağı Kur’an’ın öngördüğü bir sistem kurmaktır. Herkesin tam bir fiziksel ve zihinsel özgürlüğe sahip olduğu, başını dik tutabildiği bir sistem. (Allah’ın yasalarından başka hiçbir yasaya boyun eğmek zorunluğu olmayan bir sistem) Ayette geçen (فك) ‘’fekk’’ise, bunları bu durumdan kurtarıp özgürleştirmektir. Lisanül Arap incelendiğinde (رقب) raqabe kelimesinin ismi faili olan rakib, “beklentiyle gözleyen, izleyen, gözetmen” anlamına geldiği anlaşılacaktır. İsim (رقبة) olarak ise “boyun, boyunduruk altında olan, kurtuluş bekleyen” anlamına geldiği saptanacaktır. Modern kölelik kendini hayatın her alanında göstermektedir. Madde bağımlılığı buna bir örnektir. Zihni kölelik; bir kişiye, kuruma veya tarikate kul olmaktır. Finans köleleri, fuhuş köleleri vs. Allah’ın hür olarak yarattığını hürriyetine kavuşturmak bir boynu kurtarmaktır… (Akevler meal açıklaması) Modern kölelik hakkında detaylı bilgi için Nisa-4/92 ayetin açıklamasına da bakılabilir. Müminler köle sahibi olamazlar. Köle sahibi olmak, bir insana efendi (rab veya mevla) olmayı iddia etmektir ve kendini biricik Rab olan Tanrı’ya ortak koşmaktır. Bak 2:286; 4:25; 12:39-42; 79:24. (E. Yüksel Meal Açıklaması) Aşağıdaki Arapça metninde bu konuya dair açıklamaya bakılabilir.
الفكّ فهو أشمل لأي قيد وهذا مرتبط بقوله تعالى:(لقد خلقنا الإنسان في كبد) وكل هؤلاء المقيدين هم في كبد.وفكّ الرقبة هي عقبة من عقبات المجتمع قديماً وحديثاً ومسقبلاً ويدخل فيها مثلاً رقبة الشعوب المستضعفة ونصرتهم وإغاثتهم وهذا يدخل في الرقبة وفي القيد، وهي دائمة مستمرة ما دامت البشرية وهي لا تختص بالعتق ولكنها تدخل فيها والفك مستمر لا ينقطع.فك رقبة يعني تخليصها من إعسار، من دين ، من قَوَد، من أسر وغيره يعني فك عسرها أنت تفكها مما هي واقعة فيه وهذه باقية إلى يوم قيام الساعة:(فَكُّ رَقَبَةٍ (13) البلد)