Bakara Sûresi 61. Ayet Meali

“füm” kelimesi hem sarmısak, hem de tahıl manasına geldiği için iki manası da dikkate alınarak kullanılmıştır.  

[Bu şekilde Yahudi milleti, evrensel İlahî mesajdan kopup dünyacı oldular. Yine de içlerinde hakiki dindarlar vardı.]  

Hz. Musa zamanındaki İsrailoğullarına Hakk’ı inkârda direnmeleri ve Allah’ın nebilerini öldürmeleri sebebiyle yoksulluk ve aşağılık damgası vurulmuştu. İlk bozgunculuklarına kardeşleri Yusuf’u acımasızca kuyuya atarak başlayan İsrailoğulları, başta Şuayb, Zekeriya ve Yahya peygamberler olmak üzere pek çok peygamberi öldürmüş ve bulundukları yerlerde sürekli fesat çıkarmışlardır.İsrailoğullarının, tarihte zaman zaman yükselme dönemleri olmakla birlikte, çoğu zaman da zillete maruz kalma dönemleri olmuştur. Bu âyetle; Firavun’un ve ordusunun yok olup gitmesinden sonra Musa, Davud ve Süleyman peygamberlerin zamanında İsrailoğullarına çok parlak bir dönem yaşatıldığı ve bu nimeti hatırlatarak Allah’a karşı vefasızlık yapmamaları gerektiği vurgulanıyor. Kur’an’da İsrailoğulları ile ilgili pek çok ayete ve kıssaya rastlamak mümkündür. Bunun en büyük sebebi; İsrailoğulları üzerinden “samimi iman” ile “dünyevi bencillik” arasındaki farklılığı ortaya koymaktır.  

 Benî İsrail’e alçaklık ve yoksulluk damgasının vurulmasına sebep olarak hakkı inkar etmeleri ve onu söyleyen peygamberleri acımasızca öldürmeleri gösterilmiştir. Şuayb, Zekeriyya ve Yahya gibi pek çok peygamberi öldürmüşlerdir.  

Sina çölünde özgürlüklerine kavuşan İsrailoğulları bir süre sonra Mısır'daki nimetleri özlemeye başladılar. Tanrı bu olayı aktarmakla bize özgürlüğün önemini anlatıyor.  

* “…haksız yere peygamberleri öldürüyorlardı”; Peygamberlerin öldürülmesi her hâlükârda haksız yere işlenen bir fiil olduğu halde, âyet-i kerîmede “haksız yere” kaydının konması, işlenen günahın, ne kadar büyük bir günah olduğunu vurgulamak içindir.  

1- Onurlu bir hayatı. 2- Onursuz bir hayatla.  

(2)Yahûdi milleti hubb-ı hayat (hayat sevgisi) ve dünyaperestlikte ifrat ettikleri için her asırda zillet ve meskenet (aşağılanma) tokadını yemeğe müstehak olmuşlar. Fakat bu Filistin mes’elesinde hubb-ı hayat ve dünyaperestlik hissi değil, belki Enbiyâ-i Benî İsrâiliyenin (Benî İsrâil peygamberlerinin) mezaristanı olan Filistin, o eski peygamberlerin kendi milliyetlerinden bulunmaları cihetiyle bir cihette bir ehemmiyeti hiss-i millî ve dînî olmasından çabuk tokat yemiyorlar. Yoksa koca Arabistan’da az bir zümre hiç dayanamayacaktı, çabuk meskenete gireceklerdi. (Şuâ‘lar, 533) (3)“Hayât-ı ictimâiye-i beşeriyeyi (insanlığın ictimâî hayâtını) sarsan ve sa‘y-i ameli, sermâye ile(işçiyi işverenle) mübâreze (mücâdele) ettirip fukarâyı zenginlerle çarpıştıran, muzâaf ribâ (kat kat fâiz)yapıp bankaları te’sîse sebebiyet veren ve hîle ve hud‘a (aldatma) ile cem‘-i mâl eden (mal toplayan) o millet olduğu gibi, mahrum kaldıkları ve dâimâ zulmünü gördükleri hükûmetlerden ve gāliblerden intikamlarını almak için her çeşit fesad komitelerine karışan ve her nevi‘ ihtilâle parmak karıştıran yine o millet(tir). (...) İşte şu milletin seciyelerinde (huylarında) ve mukadderâtında münderic (yerleşmiş) olan şöyle müdhiş desâtir (düsturlar)içindir ki, Kur’ân onlara karşı pek şiddetli davranıyor. Dehşetli sille-i te’dib (hadlerini bildiren tokat) vuruyor.” (Zülfikār, 25. Söz, 33)  

(*) Ayette geçen (غضب) ’’ğadap’’ Allah’ın azabıdır, zira Allah’ın öfkelenmesi muhaldır. Bunlar, azgınlaşıp hakkı inkâr etmeleri ve Hz. Zekeriyya ve Yahya gibi bazı peygamberleri öldürmeleri yüzünden böyle bir duruma maruz kaldılar. (غضب) konusundaki rivayete bkz: سأل عمرو بن عبيد الباقر -عليه السلام- ، فقال : غضبُ الله عقابهُ يا عمرو . ومن ظن أن الله يغيره شي‌ء فقد كفر . إنما يغضب المخلوق الذي يأتيه الشي‌ء ويستفزه ويغيره عن الحال التي هو عليها إلى غيرها فمن زعم أن الله يغيره الغضب والرضا ويزول من هذا إلى هذا فقد وصفه بصفة المخلوق وسئل الصَّادقُ (1) -عليه السلام- هل لله رضا ، وسخطٌ فقال : نعم . ولكن ليس ذلك مما يوجد من المخلوقين . غضب الله عِقَابُهُ ورضاه ثوابه- الكافي 1 : 110 . التوحيد : 170 . أمالي الصدوق : 247 .  

50 Mısr, geldikleri yer olan Mısır değil, herhangi bir şehir anlamında olan mısrdır. Çünkü “mısr” kelimesi şehir demektir. Bunlar yüksek bir zeminden gidiyorlar ki, “inin” sözüyle daha düz yerlerde kurulan bir şehir kasdedilmektedir. Onların istedikleri ancak bir yerleşim yerinde bulunabilir.  

(İsrail oğullarının tarihi, kendi peygamberlerini öldürme olayları ile doludur. Mezkûr ayet de İsrail oğullarının tarihindeki en utanç verici bölüme değinir ve onların, Allah’ın lânet ve gazabını hak ettiklerini bildirir. Onlar, aralarından kanuna ve ahlâka aykırı kişileri seçmişler, onları önder ve başkan yapmışlar, en iyi insanları ise ya zindana, ya da darağacına göndermişlerdi.)  

Benzer mesajlar: Âl-i İmrân 3:21, 112, 181; Nisâ 4:155.  

1 İsrâil Oğullarının, Hz. Mûsa’ya: “Rabbimize duâ et” demeyip de “Rabbine duâ et” demelerinden; onların Hz. Mûsa’ya ve getirdiği dine, gerçekten îman etmedikleri veya küstahlıkta oldukça ileri gittikleri anlaşılmaktadır.2 Ey İsrâil oğulları! Soğan, sarımsak yemek istiyor, Mısır’da zillet içerisindeki halinizi özlüyorsanız, yani Allah’ın bu kadar lütfu size çok geldiyse, buyurun tekrar geldiğiniz yere gidin. Ne haliniz varsa görün.3 Mısr: Hem özel isim, hem de cins isim olur. Cins isim olarak, kasaba veya şehir, özel isim olarak ise Yahûdîlerin kaçtıkları ve senelerce köle olarak bulundukları belde, yani, “Mısır” demektir. Yahûdîlerin Mısır’dan çıkışından sonra bir daha geri dönmeleri vaki olmadığı için tefsirciler buna cins isim olarak; Arz-ı Mukaddes’teki kasabalardan herhangi biri olabilir demişlerdir. Gerçek anlamda Mısır diye anlaşıldığı takdirde bu: "Mısır’a geri döner de oraya yerleşirseniz, orada bol bol soğan ve sarımsak yersiniz, belanızı da bulursunuz!" anlamına bir azarlama sözü olur.4 Yani, onların dünyada yaşadıkları en ufak güvenlik bile kendileri tarafından kazanılmamıştır; aksine, başkalarının yardımları ile güvenliğe sahip olmuşlardır. Onlar, bunu ya Allah adına Müslüman devletlerden ya da başka sebeplerle Müslüman olmayan devletlerden almışlardır. Eğer bazı durumlarda biraz güç kazanmışlarsa, bunu; kendi çabalarıyla değil, başkaları sayesinde elde etmişlerdir. (Mevdudi)5 Yani “peygamberleri öldürmek gibi bir hakları bulunmadığı halde” demektir. Bu ayeti, “peygamberleri hak etmedikleri halde öldürüyorlardı” şeklinde anlarsak o zaman “peygamberlerin öldürülmeyi hak edebilecekleri” de anlaşılabilir ki bu, peygamberler için asla düşünülemez. Zira peygamberler hak üzere oldukları için öldürü¬lür. İşte "haksız yere" buyruğu işlenen günahın ne kadar çirkin ve açık olduğunu ortaya koymaktadır. Ve hiçbir peygamber öldürülmesini gerektire¬cek bir işi asla yapmaz. İbnu Abbas (r.a): “Peygamberler arasından öldürülmüş hiçbir peygambere savaşma emri verilmiş değildir. Çünkü kendisine savaşma emri verilmiş her bir peygamber mutlaka muzaffer olmuştur.” demiştir. Bk. (Âlu İmrân: 21, 112, 181, Nisâ: 155)  

46 Yani, “Özgürlüğünüzü, Mısır’daki esaretiniz sırasında yaşadığınız anlamsız rahatlığa değişir miydiniz?”. Sina çölünde dolaşıp durdukları sıralarda pek çok Yahudi, Tevrat’ta açıkça ifade edildiği üzere (Sayılar, xi), Mısır’daki hayatlarının nisbî güvenliğini özlemle anıyorlardı. Ve zaten yukarıdaki Kur’an pasajının bir sonraki cümlesinde Hz. Musa’nın ona îmada bulunmasından da bu anlaşılmaktadır.47 Habeta fiili, lafzî olarak, “yokuş aşağı indi” anlamına gelir; keza mecazî olarak, onurunu yitirmek ve düşkün, sefil hale gelmek anlamında kullanılır. (Karş Lane VIII, 2876.) Hz. Musa’nın bu acı hitabı lafzî anlamda alınamayacağından, fiilin sözünü ettiğimiz her iki anlamı bu bağlamda birleştirilerek “utanç içinde Mısır’a dönün” diye çevrilebilir.48 Bu pasaj, açıkça, Yahudi tarihinin daha sonraki dönemine atıfta bulunuyor. Gerçekten de, Yahudilerin bazı peygamberlerini öldürdükleri, hem Peygamber Yahya (Vaftizci Yahya) kıssasında, hem de İncil’de kaydedildiğine göre, Hz. İsa’nın yönelttiği şu daha genel ithamda açıkça görülmektedir: “Ey Kudüs! Sen, sana gönderilen peygamberleri öldüren, onları taşlayan Kudüs!” (Matta xxiii, 37.) Keza, her ikisi de Hz. Zekeriya’nın öldürülüşüne atıfta bulunan Matta (xxiii, 34-35) ve Luka (xi, 51) İncilleri’ne ve Selaniklilere Mektup I’e (ii, 15) bakınız. Bu bağlamda, zulüm işlemeye devam etmeleri veya zulmü ısrarla tekrarlamaları, kânû yardımcı fiilinin kullanılışından anlaşılmaktadır.  

[117] Hadislerde bir elde olgun hurma bir elde ğıssâ’, birlikte yenildiği belirtilir (Buhârî, Et’ime 39). Buna göre ğıssâ’ kabak değil acur olmalıdır. Ebu Dâvud bir Mısır ğıssâ’sını ölçtüğünde tam 13 karış geldiğini söyler (Zekât 12). Bu da tercihimizi teyit eder. Acur gibi uzun olan fakat daha kalın ve pütürsüz olan bitki ise dübba’ adını taşır ki, bu bir kabak türüdür ve genellikle pişirilerek yenir. Rasulullah’ın kabak sevdiğini bildiren rivayetlerde de kelime ğıssâ’ olarak geçer. [118] Veya: “buğdayından” (İbn Abbas). Tercihimiz fa’nın se’den münkalip olduğu görüşüne dayanır (Ferrâ). [119] Veya: “Şehre”, hatta belirsiz geldiği için “herhangi bir şehire”. [120] Zımnen: Allah’ın lutfuyla kendilerini soykırımdan kurtarıp türlü nimetler veren Allah’a şükredecekleri yerde, “Hani bunun soğanı, sarımsağı?” demeye başladılar. [121] “Kesin taahhütlerini bozdukları için onları rahmetimizden dışladık.” (5:13) âyetinde olduğu gibi, lânetlenme belli eylemler ve onları yapanlarla ilgilidir. Baştan sona bir ırkın tüm nesillerini kapsayan mânada lânetli kavim yoktur, ancak lânetli mantık vardır. [122] Bu hakikat onların kitaplarında da yer alır. Nitekim, Kral Azyahu Nebi Amos’u katleder. Kral Minşa Nebi İşaya’nın kafasını testereyle kestirir. Kral Ahab Nebi İlya’yı (İlyas) öldürtmek için çırpınır (İbn Hazm, el-Fisal, I, 191-294). Yahuda kralı Asa, Hanani Nebi’yi hapse atar (Tarihler II, 16:1-14). Kral Ahab’ın öldürmek için aradığı İlyas Nebi Sina’ya saklanır (Krallar I, 19:1-10). Aynı kral Nebi Mikaya’yı hapseder (Krallar I, 22:26-27). Zekeriyya Nebi halk tarafından taşlanır (Tarihler II, 24:20-21). Nebi Yeremya açlıktan ölsün diye yeraltı mahzenine hapsedilir (Yeremya 15:10,18). Ve İsa şöyle seslenir: “Ey Kudüs! Gönderilen nebiyi öldüren, taşlayan Kudüs!” (Matta 13:37).  

(Nitekim Musa a.s.’nın vefatından sonra Israiloğulları Filistin’e girdikleri zaman burada Hitit, Ammuri, Ken'ni, Firizzi, Havi, Yebusı ve Filisti isminde muhtelif uluslar yaşıyordu. Bu uluslar dinsiz ve müşrik idiler. Yerlilerin en büyük ilahının adı "El" idi, ki tanrıların babası sayılırdı. İsrailoğullarına, Tevrat ve Hz. Musa vasıtasıyJe, yerleşeceğiniz memleket olan Filistin’deki dinsiz ve müşrik milletlere tabi olmayın, diye emir verildiği halde onlar oranın havasına kendilerini kaptırdılar! Nitekim Zebur'un 106. bölümünün 34-41. ayetlerinde: "Onlar, Allah'ın emrettiği gibi bu milletleri temizlemediler, aksine onların putlarına tapmaya, kendi erkek çocuklarını şeytanlar için kurban etmeye başladılar; bunun için Allah'ın kahrı üzerlerine geldi, onları başka kavimlere esir düşürdü" beyanları, yer almaktadır.) (Bkz. Mevdudi, Tarih Boyunca Tevhid Mücadelesi ve Hz. Peygamber, c.l, s. 453-455.)  

Mısr: hem özel isim olarak bu isimle bilinen bir ülke, hem de cins ismi olarak “şehir” anlamına gelebilir. Fakat İsrailoğulları, Mısır’dan çıkışlarından sonra, oraya tekrar dönmediklerinden, tefsircilerimiz bunun cins isim olarak, Kudüs diyarındaki kasabalardan herhangi birinin olabileceğini söylemişlerdir. M. Hamidullah âyetin tefsirinde şöyle der: “Yahudiler, Kudüs diyarını çevreleyen şehirlere hücum etmekten korkuyorlardı. Hz Mûsa, onlara: “Canınız o sebzeleri istiyorsa onlar o şehirde. Sıkı ise gidin oradan temin edin!” demek istemişti.  

[1] "Alt seviyede olanı" sözü o yiyeceklerle ilgili değildi. Öyle olsaydı Musa aleyhisselam: "İnin bir şehre, istediğiniz şeyler orada var!" demezdi. Onlar tarım toplumu olmak istiyorlardı; oysa o toplum, dış dünyaya kapalı, sömürüye açıktır. [2] Nebî, kendine Kitap ve hikmet verilen kişidir. (En'âm 6/83-90). Resûl ise birinin sözünü diğerine ulaştırmakla görevli kişidir. Nebî, Allah'ın âyetlerini insanlara ulaştırmakla görevli olduğu için aynı zamanda resuldür. Bir âyet şöyledir: "Bu kitapta İsmail'i de an, o sözünde durmuştu; nebî olan resûl idi." (Meryem 19/54) Geleneksel bilgi bunun tam tersidir.  

(34) Firavun Hanedanının zulmünden kurtularak özgürlüklerine kavuşmuş olan İsrailoğulları, öyle anlaşılıyor ki, bir süre sonra eski esaret günlerinde yedikleri yemekleri özlemeye başlamışlardı. Oysa bunlar herhangi bir şehirde bulunabilecek şeylerdi!  

74 The declension of the word Misr in the Arabic text here shows that it is treated as a common noun meaning any town, but this is not conclusive, and the reference may be to the Egypt of Pharaoh. The Tanwin expressing indefiniteness may mean "any Egypt ", i.e., any country as fertile as Egypt . There is here a subtle reminiscence as well as a severe reproach. The rebellious children of Israel murmured at the sameness of the food they got in the desert. They were evidently hankering after the delicacies of the Egypt which they had left, although they should have known that the only thing certain for them in Egypt was their bondage and harsh treatment. Moses's reproach to them was twofold: (1) Such variety of foods you can get in any town: would you, for their sake, sell your freedom? Is not freedom better than delicate food? (2) In front of the rich Promised Land, which you are reluctant to march to; behind is Egypt , the land of bondage. Which is better? Would you exchange the better for the worse? 75 From here the argument becomes more general. They got the Promised Land. But they continued to rebel against Allah. And their humiliation and misery became a national disaster. They were carried in captivity to Assyria . They were restored under the Persians, bus still remained under the Persian yoke, and they were under the yoke of the Greeks, the Romans, and Arabs. They were scattered all over the earth, and have been a wandering people ever since, because they rejected faith, slew Allah's messengers, and went on transgressing. The slaving of the Prophets begins with the murder of Abel, who was in the ancestry of Israel . The elder sons of Jacob attempted the murder of Joseph when they dropped him into the well, and if he was afterwards rescued by strangers, their blood-guilt was none the less. In later history they attempted to slay Jesus, in as much as they got the Roman Governor to crucify one in his likeness, and they attempted to take the life of Mustafa. But the moral goes wider than the Children of Israel. It applies to all nations and all individuals. If they are stiff-necked, if they set a greater value on perishable goods than on freedom and eternal salvation, if they break the law of Allah and resist His grace, their portion must be humiliation and misery in the spiritual world and probably even on this earth if a long view is taken.