Bakara Sûresi 56. Ayet Meali

Ayette geçen “mevt/ölüm” terimi; bildiğimiz anlamdaki “ölmek” değildir. Zira uyku ve baygınlık anında bir nevi ölüm olduğu En’am 6/60 ve Zümer 39/42. ayetlerinde de anlatılmaktadır. Musa peygamberle beraber Tur’a çıkanlara şiddetli yıldırımlar, fırtınalar isabet etmiş ve hepsi de ölmüş gibi baygın olarak yere serilmişti. Allah şükretmeleri için onları bu durumdan kurtarmış ve hayatta kalmalarını sağlamıştı.Bu, aynı zamanda toplumsal dinamikler ile ahlaki ve manevi değerler bakımından yok olmaya yüz tutmuş bir toplumun, ilahi vahiyle yeniden yaratılış safiyetine kavuşabileceğini de göstermektedir.  

 Yıldırım çarpmasından baygın düşen kavim Allah’ın iradesi ile yeniden canlanır ve istediklerinin yanlış olduğunu anlar. Âyette bu olay, ölme ve tekrar dirilme olarak anlatılmıştır.  

1- Ölmek anlamına gelen “Mevt” sözcüğü, mecazen, sakinlik, bitmişlik, tükenmişlik, hareketsizlik, çözülmüşlük gibi anlamlara gelmektedir. Sözcük, burada mecaz anlamıyla kullanılmıştır. Örneğin ateş sönüp alevi ve dumanı kalmadığında, “ateş öldü” denmektedir. 2- Canlılık verdik.  

(*) Ayette geçen “mevt/ölüm” terimi; bildiğimiz anlamdaki “ölmek” değildir. Zira uyku ve baygınlık anında bir nevi ölüm olduğu En’am 6/60 ve Zümer 39/42. ayetlerinde de anlatılmaktadır. Musa peygamberle beraber Tur’a çıkanlara şiddetli yıldırımlar, fırtınalar isabet etmiş ve hepsi de ölmüş gibi baygın olarak yere serilmişti. Allah şükretmeleri için onları bu durumdan kurtarmış ve hayatta kalmalarını sağlamıştı. Bu, aynı zamanda toplumsal dinamikler ile ahlaki ve manevi değerler bakımından yok olmaya yüz tutmuş bir toplumun, ilahi vahiyle yeniden yaratılış safiyetine kavuşabileceğini de göstermektedir. (C. Külünkoğlu Meal Açık…) ثُمَّ: حرف عطف مبنيّ على الفتح. : وقيل: أصل العث هو الإرسال، ومنه: { ولقد بعثنا في كل أمة رسولا } [النحل: 36]، وتأتي بمعنى الإفاقة من الغشي أو النوم، { وكذلك بعثناهم ليتساءلوا بينهم } [الكهف: 19) البحر المحيط] والموت حمل على المعروف ، وحمل أيضا على الأحوال الشاقة الجارية مجرى [ ص: 130 ] الموت ، وليس يقتضي قوله "فأخذتكم الصاعقة" أنهم ماتوا (تفسير القاسمي ) وأصل البعث الإرسال، وقيل: بل أصله: إثارة الشيء من محلِّه (النكت والعيون) في "الصَّاعقة" قولان:... أحدها: قوله تعالى: {فَأَخَذَتْكُمُ ٱلصَّاعِقَةُ وَأَنْتُمْ تَنظُرُونَ}، ولو كانت الصاعقة هي الموت لامتنع كونه ناظرين إلى الصَّاعقة . وثانيها: قوله تعالى: { وَخَرَّ موسَىٰ صَعِقاً } [الأعراف:143] أثبت الصَّاعقة في حقه مع أنه لم يكن ميتاً؛ لأنه قال: أَفَاقَ، والإفاقة لا تكون عن الموت.. (اللباب في علوم الكتاب) وعن وهْبٍ: أنهم لم يموتوا بل لما رأَوْا تلك الهيئة الهائلةَ أخذتهم الرعدةُ ورَجَفوا حتى كادت تبِـينُ مفاصلُهم وتنقضُّ ظهورُهم وأشرفوا على الهلاك فعند ذلك بكىٰ موسى عليه السلام ودعا ربه فكشف الله عز وجل عنهم ذلك فرجعت إليهم عقولُهم ومشاعرُهم ولم تكن صعقةُ موسى عليه السلام موتاً بل غَشْيةً لقوله تعالى فلما أفاق {وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ}.( إرشاد العقل السليم إلى مزايا الكتاب الكريم) والبعض الآخر يرى ان الصاعقة التي أصابتهم صعقتهم حتى صاروا كالأموات، ثم لمّا طلب موسى من ربه العفوَ.. أفاقوا من غَشيتِهنم ليشكروا الله على ان نجّاهم وعفا عنهم (تيسير التفسير - القطان)  

46 Buradaki ölüm, gerçek anlamda ölüm değildir. Kur’an uyku halini, bayılmayı ölüme benzetir. O hâlde “Bayılıp kendinizden geçtikten sonra sizi tekrar kendinize getirmişti” diye de tercüme edilebilir. Ayrıca bu ayet sosyal manada ölüme işaret ediyor denebilir. O halde ayet İsrailoğullarının tarih sahnesinden belli bir süre çekilişlerini hatırlatıyor diye de anlaşılabilir.  

Ölümden sonra şükretmek mümkün olamayacağı için burada kastedilen ölümün de manevi, yani ahlaki çöküş olduğunu; diriltilmenin de bu çöküşten vahiy ile kurtarılmak anlamına geldiğini söyleyebiliriz. Bilinen anlamda ölüp tekrar diriltilmek reenkarnasyona kapı aralayacağı için ayetin tercüme ettiğimiz şekilde anlaşılması gerekmektedir.  

1 Bu olayın, zikrolunan öldürme olayından sonra mı veya önce mi meydana geldiği hakkında iki görüş vardır. Her ne olursa olsun, âyetten anlaşılıyor ki, bu yıldırım çarpması, bir kavmin yok olması mesabesinde bir musibet ve ondan kurtuluş da o kavmin tekrar hayatı, öldükten sonra yeniden dirilmesi anlamında büyük bir nimet imiş. Bu belanın sebebi de açıktan açığa görmeyince Allah’a iman etmemek ve Hz. Musa’ya inanmamak iddiası olmuştur. Onları o durumdan kurtarmak ise Allah’ın yardımı olarak ayrıca zikredilmiştir. Bunu yapanlar, elbette İsrailoğulları’nın hepsi değildi.  

41 Lafzen, “ölümünüzden sonra”. Mevt kelimesi, her zaman maddî ölümü ifade etmez. Arap dilbilimcileri -mesela Râğıb- mâte (kelime anlamı ile “öldü”) fiilinin, bazı bağlamlarda, “hislerini kaybetti”, “hisleri öldü” ve bazan da, “akıl melekesinden yoksun kaldı”, “aklen öldü” ve hatta bazan da, “uyudu” anlamlarına geldiğini belirtmişlerdir (bkz. Lane VII, 2741).  

[109] 55. âyette olduğu gibi 56. âyetteki ölümü de mecazî anlamda alabiliriz. Bu durumda toplumsal sapma, “sosyal ölüm” olarak niteleniyor.  

Bunu yapanlar, elbette İsrailoğullarının hepsi değildi. Bu ısrar üzerine mikatta yıldırıma yakalananlar, seçilen yetmiş kişi idi.  

[*] Âyetteki mevt, gücün tükenmesi anlamındadır (Mekâyîs)."Her yanını ölüm sarar ama o ölmüş olmaz". (İbrahim 14/17) ayetindeki gibi bunların da her yanını ölüm sarmış ama ölmemişlerdir. Çünkü ölen tekrar dünyaya dönemez. (Müminûn 23/99-100 ve Münâfikûn 63/10-11) Bir mucizeden de söz edilmediğine göre en uygun anlam bayılmadır.