Bakara Sûresi 54. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 7/160; 20/80.  

9.Bu emirle tevbe edenlerin tevbe etmeyip günahlarında ısrar edenleri öldürmelerinin istendiği bildirilmiştir.  

Âyetin bu kısmı “İçinizden buzağıya tapanları öldürün” şeklinde de tercüme edilmiştir.  

Şeytanın kovulmasının nedeni onun egosuydu. Bizim bu dünyaya indirilmemizin nedeni de egomuzdu. Birçoğumuzun Tanrı'ya yönelerek tekrar O'nun melekutuna gitmemizi engelleyen de yine egodur. Bir çok Kuran çevirisinin bu bölümü, "birbirinizi öldürünüz" biçiminde, Türkçe'ye yanlış olarak aktarmaları hayret vericidir. Ayeti yanlış çevirenler, otuz ayet sonraki 84. ve 85. ayetleri görmediler mi? Arapça "nefs" kelimesi, müteşabihtir; yani bir kaç anlama sahiptir. Bu ayette "nefs" kelimesi, birincisinde öz ve kişilik anlamında, ikincisinde ise ego anlamındadır. Müteşabih ayetler için bak 3:7.  

Tefsirlerde, âyet-i kerîmedeki “Nefislerinizi öldürün” emri iki şekilde ifade edilmiştir: 1. “Nefislerinizi öldürün” hitabı, buzağı heykelini ilâh edinenler içindir. Tövbelerinin kabul edilmesi için kendilerini öldürmeleri emri verilmiştir, 2. “Nefislerinizi öldürün” hitabı umumi olup, Allah’a itaat ederek nefislerinizi ıslah edin demektir.  

1- Ona yönelmekle, kutsamakla. 2. Bu bir deyimdir. Fıtratınızı/benliğinizi bu yanlış ve kötü duygu ve düşüncelerden arındırın. Tevbe ederek nefsinizin kötü arzularını yok edin. Ayetteki katele(öldürün) sözcüğü, mecazen “halden hale geçme, değişim” demektir. Arapçada; şaraba su katmak anlamında, “Şarabı su ile öldürdüm;” birisini aşağılamak anlamında, “Falanca kişiyi öldürdüm;” bir şeyi kesin olarak bilmek anlamında “Falan şeyi ilim açısından öldürdüm” gibi deyimlerde ve yine “Kendinizi öldürmeyin.” (4:29 gibi örneklerde de görüldüğü gibi birçok anlamı bulunmaktadır. 3. Sizi aklayan, kötülüklerden uzaklaştıran, arındıran yaratıcınızın.  

(3)Pek çok tefsirlerde, “Nefislerinizi öldürün!” emriyle kasdedilen kimselerin, buzağıya taparak dinden çıkanlar olduğu beyân edilmektedir. Bu emir gereği o günahkârlardan öncelikle tevbe etmeleri istendi ve kabûl etmeyenlerle harb edildi. Öyle ki bu savaşta öldürülenlerin sayısının yetmiş bini bulduğu rivâyet edilmektedir. Diğer bir ma‘nâ ise bu emrin mecâzî oluşudur ki, bu durumda onlardan nefislerini terbiye etmeleri, bir daha böyle hâllere girmemeleri istenmiştir. (Elmalılı, c. 1, 355)  

(*) Birçok Kur’an çevirisinin bu bölümü, "birbirinizi öldürünüz" biçiminde, Türkçe’ye yanlış olarak aktarmaları hayret vericidir. Ayeti yanlış çevirenler, otuz ayet sonraki 84. ve 85. ayetleri görmediler mi? Arapça "nefs" kelimesi, müteşabihtir; yani birkaç anlama sahiptir. Bu ayette "nefs" kelimesi, birincisinde öz ve kişilik anlamında, ikincisinde ise ego anlamındadır. Aşağıdaki tefsir metinlerine bakılabilir. وهنا لا يمكن لعاقل أن يفهم من مصطلح ( اقتلوا أنفسكم ) أي أن يقوم الإنسان بالانتحار ...ولكن قتل النفس هنا أن يقوم هؤلاء الناس بالاعتراف بذنبهم الذي ارتكبوه أمام الناس جميعا الذين وثقوا بهم ومشوا خلفهم معتقدين أنهم أناس ثقة يجب اتباعهم (. مفهوم القتل والقتال في القرآن الكريم :..) .الطريق الذي بينه موسى هو قوله : فاقتلوا أنفسكم أي فابخعوها واجعلوها مطية ذلولا للعقل والإرادة ، واقطعوا شهواتها ، والتعبير عن ذلك بقتل النفس ، لأن النفس الفاجرة الضالة إذا فطمت عن الشهوات كأنها قتلت ، وحلت محلها النفس الطاهرة وقد أخذت الكثرة من المفسرين بظاهر اللفظ وهو القتل ، ورووا في ذلك روايات عن بعض الصحابة لم يصح سندها ، وبالأولى لم يصح كلام في نسبته إلى الرسول واستعمال القتل والبخع بالنسبة للنفوس ، وإرادة غير الظاهر كثير في كلام العرب ، وفي القرآن كقوله تعالى : لعلك باخع نفسك ألا يكونوا مؤمنين وإن هذا النص الكريم يشير إلى أن التوبة النصوح التي يقبلها الله تعالى ، ويغفر بها الذنوب توجب قهر الشهوات والأهواء وقتل منابعها (زهرة التفاسير) قال بعض الناس: "فاقتلوا" في هذه الآية معناه بالتوبة، وإماتة عوارض النفوس من شهوة وتعنت (تفسير ابن عطية ) وذلك جار في الناس، يقال: فلان يقتل نفسه في كذا، لا يعنون حقيقة القتل، ولكن: إجهاده نفسه في ذلك، وإتعابه إياها، واحتمال الشدائد والمشقة فيه. قوله تعالى : (اقْتُلوا أنفُسَكُمْ ) يعني : أخرِجوا أنفسكم من حالة العصيان التي أنتم فيها ، إلى حالة العبادة الصادقة المخلصة ، التي لا عودة لحالتكم التي أنتم فيها دحض شبهة فعلى ذلك، يصرف الأَمر بقتل أَنفسهم إلى ما ذكر، بالمعنى الذي وصفنا، والله أعلم (تأويلات أهل السنة)  

[3] İltifat tariki ile vârit olmakla «emrettiğimi işlediler. Allah da tövbenizi kabul etti» demektir. Maamafih Hazret-i Musa'nın da kavlinden olabilir: eğer dediğimi işlerseniz Allah tövbenizi kabul eder.  

45 Burada öldürmek tabiri mecâzidir. Nefislerinizi iradenizin kontrolü altına alınız. Egonuzu, nefsi istek ve arzularınızı ıslah ediniz. Nefsi dürtüler ve kötülüklerin esiri olmayın anlamındadır.  

(“Nefislerinizi öldürün” ifadesi üç mânâya gelebilir. Birincisi gerçek anlamı ki, herkesin kendi kendini öldürmesi ve intihar etmesidir. Lakin bu ilahi dinler açısından hiç bir zaman doğru görülmemiş bir şeydir. O halde kastedilen mana bu değildir. İkincisi, işin geleneksel anlam olup esasen “birbirinizi öldürünüz” manasını ifade etmektedir. Çoğunlukla tefsirciler bu manayı gözetmişlerdir. Tur’a giden Hz. Musa’nın arkasından Sâmirî, altından bir buzağı heykeli yapmış, onu bağırtmış ve Apis öküzüne tapan Mısırlılar ve diğer puta tapıcılar gibi, İsrail oğullarının bir kısmını, “İşte Musa bunu aramaya gitti” diyerek ona taptırmış ve çok yakın bir zamanda bizzat şahit oldukları nimetlere karşı nankörlük yapıp bir bozgun ve karışıklık çıkarmış, kavmin diğer bir kısmı Hz. Harun ile beraber bu gidişi önleyememiş ve Hz. Musa’nın dönmesini beklemişlerdir. O zamana kadar da bu karışıklık gittikçe yayılmış, Hz. Musa Tur’dan dönünce hepsine birden “Kendinize yazık ettiniz” diye hitap etmiş, hem buzağıya tapanlara, hem de ses çıkarmayıp bekleyenlere, bu günahlarından dolayı hemen tevbe etmelerini ve tevbe edenlerin, etmeyenleri derhal öldürmelerini emretmiştir. Bunun üzerine İsrail oğulları da hallerini ıslah edip uslanmışlardır. İşte burada bu olay hatırlatılmıştır. Hikaye olunduğuna göre bu olayda ölenlerin sayısı yetmiş bine ulaşmıştır. Bizim de kabullendiğimiz üçüncü mana ise sırf mecazî anlam olup “nefsani isteklerinizi öldürün” manasını ifade etmektedir. Zira size bu kötülükleri yaptıran, sizi şirke saptıran hep nefsanî isteklerdir. Tevbe de bunların kırılması ile faydalı olur ve ancak o zaman kabul edilir.)  

Ayette geçen [bâri’] kelimesi “yaratıcı” demektir.  

1 “Nefislerinizi öldürün.” demek; herkesin kendisini öldürmesi yani intihar etmesi, herkesin birbirini öldürmesi ve mecâzen “nefsi yok etmek” anlamlarına gelebilir. Âyette tevbe emrinin bulunmasından dolayı, mecâzî anlam daha uygun olabilir.  

39 Lafzen, “kendinizi öldürün” veya, bazı müfessirlere göre, “birbirinizi öldürün”. Ancak, muhtemelen Tevrat, Çıkış xxxii, 26-28’deki hikaye üzerine bina edilen bu lafzî yorum, hemen akabindeki tevbeye çağrı ve peşinden bu tevbenin Allah tarafından kabul edildiği ifadesi karşısında ikna edici görünmemektedir. Ben, bu nedenle, Abdülcebbâr tarafından verilen anlamı (bu ayet ile ilgili yorumunda Râzî tarafından nakledilen anlamı) tercih ettim: “Kendinizi öldürün” ifadesi, burada mecazî anlamda, yani, “nefsinizi yok edin” anlamında kullanılmıştır.  

[105] Bâri’, Hâlık’tan farklı olarak “orijinal, örneksiz, eşsiz, tasarlamadan yoktan yaratan” anlamına gelir (Zemahşerî; krş: 2:117, not 214). [106] Lafzen: “kendinizi/birbirinizi öldürün!” Bu konuda hepsi de Eski Ahid’e dayanan rivayetlere göre herkes o gün silahını alarak en yakınını öldürmüştür. Tek bir günde yetmiş bin kişi bu şekilde öldürülmüştür. Önce tevbe etmeleri emredildiği ve onlar da tevbe ettiği hâlde, niçin böylesine dönüşsüz bir ceza verildiğini anlamakta zorlanan Zemahşerî, bu problemi gidermek için bir kaç ihtimal sayar. Râzî bu âyetin tefsirinde görüş birliği olmadığını söyler. Kadı Abdulcebbar’a göre bu âyetteki “öldürün” emri mecazîdir. Bütün bunlar bir yana, âyeti lafzî anlamda alacak olursak, emir “kendinizi/birbirinizi öldürün” şeklindedir. Ne var ki Yahudilere kan dökmek, birbirlerini öldürmek, vahiyle yasaklanmıştır (Bkz: Âyet 84-85). Bu iki sebep, bu ifadenin mecâzî olduğu sonucunu verir.  

Âyetteki “nefislerinizi öldürün” mefhum olarak üç mânaya gelebilir. 1- Hakikî mânası ki herkesin kendi kendini öldürmesi, yani intihar etmesidir. Lakin böyle olsaydı muhatap olacak kavim kalmaz veya ancak âsiler kalırdı. Şu halde kasdedilen mâna bu değildir. 2- Esasen kardeş olan bir kavmin fertlerine, haydi bakalım şimdi birbirinizi öldürünüz”! demektir. Tefsirciler çoğunlukla bu mânayı gözetmişlerdir. Tur’a giden Hz. Mûsâ (a.s.)’ın arkasından Samirî, altından buzağı heykeli yapmış, önce bağırtmış ve Apis öküzüne tapan Mısırlılar ve diğer puta tapıcılar gibi İsrailoğullarının bir kısmını, “İşte Mûsâ bunu aramaya gitti.” diyerek ona taptırmış, çok yakın bir zamanda bizzat şahid oldukları nimetlere karşı nankörlük edip bir bozgun ve karışıklık çıkarmış, kavmin diğer bir kısmı Hz. Harun (a.s.) ile beraber bu gidişi önleyememişlerdi. Hz. Mûsâ’nın dönüşüne kadar bu şirk iyice yayılmıştı. O dönünce Furkan’ın hükmüyle, hem buzağıya tapanlara, hem de onları önlemeyip bekleyenlere hemen tövbe etmelerini ve tevbe edenlerin, etmeyenleri derhal öldürmelerini emretmiştir. Bu iç savaş Allah’ın izniyle zaferle sonuçlanmıştı ki ,burada o nimet hatırlatılıyor. 3- Sırf mecazî mânası ile “nefsani isteklerinizi öldürünüz.” Bu gerçek tefsir olmayıp işarî bir mânadır. “Yani günahlarınıza pişman olarak gam ve kederden canınızı çıkarın yahut şehvetlerden menetmekle riyazet ediniz!”  

(13) Kavim, dil ve kültür birliğine sâhib insan topluluğu, yani millet anlamına geldiği gibi, birkaç kişiden oluşan erkekler topluluğu ve bir peygamberin gönderildiği geniş toplum anlamlarına da gelir. Kur'ân-ı Kerîm'de kavim, bu mânâların hepsinde de kullanılmıştır. Ancak peygamberlerle ilişkili olan kavim kelimesi, genellikle ümmet anlamını taşır; milletten geniştir; birkaç milletten oluşabilir. Bundan dolayı biz bu kelimeyi, peygamberlerle birlikte anıldığı yerlerde aynen kullandık. Yer yer de toplum, millet kelimeleriyle terceme ettik. (14) Yahut: İçinizden buzağıya tapanları öldürün..  

[1] Mûsâ Tûr'dan 'avdetle Benî İsrâîl'i buzağıya tapar görünce onları tekdîr ve tevbîh itdi. Tevbe itmelerini ve tevbelerinin kabûli içün birbiribi katl iylemelerini emr iyledikde Allâh'ın emrine râzıyız didiler. Bir siyah bulut geldi ve her tarafı bir sis ve derin bir zulmet kapladı. Birbirini göremeyerek ve tanıyamayarak Benî İsrâîl yekdiğerini öldürmeğe başladılar. Mûsâ ve Hârûn 'aleyhisselâm bir tarafda duruyor ve ağlayarak Cenâb-ı Hak'dan 'afv ve mağfiret dileyorlardı. Müşârunileyhimânın du'âları üzerine bulut açıldı ve hayâtda kalanlar 'afv olundılar ve o gün katl olanlar yetmişbin kişi idi.  

[1] بَارِئ = Bâri' farklı yaratan demektir. Allah, her şeyi farklı yarattığı için el-Bâri' onun isimlerindendir. [2] 52. âyette, görevlerini yerine getirebilmeleri için bağışlandıkları ifade edildiğinden burada istenen, içlerindeki buzağı aşkını öldürüp Kitab'a uymalarıdır. Tevrat'a göre o gün onlardan üç bine yakın adam öldürüldü. (Tevrat 32/26-29)  

(32) Bu ibareye, “tevbe edenlerin tevbe etmeyenleri öldürmesi” anlamını verenler olduğu gibi, bunu mecaz olarak alıp “nefsin kötü arzularını öldürmek” şeklinde yorumlayanlar da vardır.  

69 Moses's speech may be construed literally, as translated, in which case it reproduces Exod. 32:27-28 but in a much softened form, for the Old Testament says: "Go in and out from gate to gate throughout the camp, and slay every man his brother, and every man his companion, and every man his neighbour. . . and there fell of the people that day 3,000 men." (R). The word here translated Maker (B ari' ) has also in it a touch of the root-meaning of "liberator"- an apt word as referring to the Israelites, who had just been liberated from bondage in Egypt.