Derken şeytan onları oradan kaydırdı ve içinde bulundukları yerden onları çıkardı. (Bunun üzerine) biz de haydi (oradan) ayrılın. Siz birbirinize düşmansınız ve sizin için bu yeryüzünde barınmak ve bir zamana dek yaşamak vardır, dedik. *
(*) Not: 34. ayette İblis diye geçiyor, 36. ayette ise Şeytan geçiyor. Bu nedenle İblis kayıp mı olmuş veya İblis Şeytan mı olmuş, yoksa Şeytan İblis mi olmuş? şeklinde bir soru sorulabilir…Cevap: İblis özel bir isim olmayıp başkaldıran ve itaatsizlik yapanın sıfatıdır, şeytan ise bu kişinin daha ileri giderek azgınlaşan, başkalarını da kandıran ve saptıran aynı kişinin vasfı oluyor. Yani iblis ve şeytan birdir, aynı kişidir, bu iki sıfat onun özel ismi değildir. Fakat şeytan ziyadesiyle kötülükleri olan ve azgınlaşan varlık demektir. Bu nedenle melekler arasında bulunan bu yaratık itaatsizlik yapmakla önce iblis sıfatını almış, ondan sonra ziyadesiyle azgınlaşıp Âdem’i de doğru yoldan çıkarmaya ve onu saptırmaya çalışınca bu defa şeytan sıfatını da almış oldu. Yani böylece iblislikten şeytanlığa adım atmıştır. Bu yüzden ‘’ İblis mi Şeytan olmuş, Şeytan mı iblis olmuş?’’ cevabını almış olduk. Çünkü her iki sıfat da (yani iblis ve şeytan) aynı kişiye ait olup onun özel ismi değildir. Yine her ne kadar bazı rivayetlerde onun ismi Azazil idi deniliyorsa da Kur’an da böyle bir isim geçmediği için kesin bir şey söylemek mümkün değildir. Ayrıca melekler, yaratılış itibarıyla isyan edemezler, ama bu yaratık (iblis -şeytan) isyan edebilmiştir. Bu nedenle melek olamaz. Zaten başka bir ayette (فكان من الجن)’’ O cinlerdendi’’ deniliyor. Bu yüzden o da bir melek idi demek yanlış olur. Ayrıca İblis’in melekler arasında bulunması da onu melek yapamaz! Özetle, İblis, daha ileri giderek şeytan vasfını/unvanını almış oldu, yani iblis kayıp olmadı, şeytan iblisin yeni vasfı/ unvanı olmuştur. Çünkü şeytanlık vasfı iblislikten daha kötü bir vasıftır... Ayrıca ayete geçen (اهْبِطُوا) ‘’ihbıtu’’ yukarıdan, yüksekten inin anlamında değil, çünkü yukarıdan veya yüksekten inmek için (انزال) ‘’inzal’’ifadesi kullanılır. Mesela: Kur’an’ın, yağmurun meleklerin vs. inişleri hep (انزلنا)‘’enzalna’’ gibi ifadelerle geçmektedir. (Hud-48.ayet buna bir örnektir.) Yine Bakara-61. ayette (اهبطوا مصرا)’’ihbıtu mısran’’ ’’Mısra geçin’’ şeklindeki (اهبطو) ’’ihbıtu’’yukarıdan inmek anlamında olmadığı gibi, buradaki (اهبطو)’’ ihbıtu’’ da, yukarıdan inmek değildir. Mesela: ‘’Futbolcular sahaya indi’’desek bile onlar yukarıdan mı iniyorlar? İşte bu ayet de öyledir. Yani Âdem’in cenneti dünya üzerinde idi (bağ, bahçe ve yeşilliklerle donatılmış bir mekân idi.) 2- Ayrıca meallere göre ‘’sanki yüce Allah onları birbirlerine DÜŞMAN yapmıştır. Çünkü mevcut mealler “Birbirinize düşmanlar olarak buradan inin’’şeklindedir. Haşa Allah böyle bir şey yapar mı? Oysa (بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّۚ) ’’Ba’duküm li ba’dın aduvvün’’anlamı; ‘’bir kısmınız diğer bir kısmınıza, yani siz‘’birbirinize düşmansınız!’’şeklindedir. Bu nedenle onları birbirine düşman yapan haşa yüce Allah değil. Bilakis Kendileri birbirlerine düşman olmuşlardır. Detaylı bilgi için aşağıdaki metne bakılabilir.
–يجب علينا أن نفهم قوله: {اهبطوا منها}. على أنه انتقال من مرحلةٍ إلى مرحلة أخرى، وليس المعنى “انزلوا منها” ونحن نقول: إن الله أنزل ونزل القرآن ولا نقول أهبط وهبط القرآن وقد استعمل الكتاب فعل في مجال الانتقال المكاني أو الكيفي؛ في مجال الانتقال المكاني أي من مكان إلى آخر على الأرض في قوله {قيل يا نوح اهبط بسلامٍ منا وبركاتٍ عليك وعلى أممٍ ممن معك وأمم سنمتعهم ثم يمسهم منا عذاب أليم} (هود 48). ترى أبين كان نوح عندما قال له {اهبط} هل كان في السماء؟ وفي قوله: {وإذ قلتم يا موسى لن نصبر على طعامٍ واحدٍ فادع لنا ربك يخرج لنا مما تنبت الأرض من بقلها وقثائها وفومها وعدسها وبصلها قال أتستبدلون الذي هو أدنى بالذي هو خير اهبطوا مصراً فإن لكم ما سألتم.. الآية} (البقرة 61).لاحظ أن الكلام هنا عن بني إسرائيل الذين كانوا في سيناء وليس في السماء فاهبطوا هنا جاءت في المعنيين المكاني والكيفي، فالمكاني الانتقال من سيناء إلى مصر والكيفي أنهم كانوا يأكلون المن والسلوى “طعام واحد” فأرادوا الانتقال إلى كيفية أخرى من الأطعمة.هنا يجب أن نفهم {اهبطوا منها} انتقال كيفي أو مكاني أو الاثنين معاً، وكل ذلك حصل على الأرض، وجنة الخلد ليس لها أية علاقة بذلك الخ