Bakara Sûresi 284. Ayet Meali

Allah; elinizde olmadan ve kendiliğinden ya da dış dürtülerle aklınıza geliveren hoş olmayan düşüncelerinizden dolayı sizi bağışlar ama cezayı gerektirecek derecede bilerek ve isteyerek kötülüğe yol açacak haince düşüncelerinizden dolayı da sizleri cezalandırır.Burada Allah’ın istediğini affetmesi ve istediğini cezalandırması; (hâşâ) haksızlık olarak değerlendirilmemeli. Eğer Allah bir kulunu affediyorsa onun kaşına gözüne bakarak affetmiyor. Bizim bilemediğimiz ve dünyadaki faydalı eylemleri, Allah’a karşı duruşu, Hakk ’tan yana yer alışı, insanî ve ahlakî durumu, doğa ile ilişkisi, canlılara saygısı… Onun affına vesile olabilir. Birini de cezalandırıyorsa onun da mutlaka cezayı hak eden bir sebebi vardır. Yoksa birini cehennemlik yaratmıştır onun için affetmeyecek, diğerini cennet için yaratmıştır onu bağışlayacak diye bir şey düşünülemez. Bu, Allah’ın şanına yakışmaz ve adaletine sığmaz. Nitekim Bakara 2/281. ayette ifade buyrulduğu gibi “Herkese kazandığının karşılığı verilir ve kimseye zerre kadar haksızlık yapılmaz.”  

Mü’min ya da kâfir bir kul, henüz hayatta iken, yapmış olduğu itikâdî ya da amelî günahlarına kalben, samimi bir şekilde tövbe ederse, tövbe ettiği o günahları Allah Teâlâ tarafından bağışlanır. Amelî günahlarına tövbe etmeden ölen mü’min bir kulun, âhiretteki durumu; Allah Teâlâ, âhirette o mü’min kula, ya lütfuyla muamele ederek amelî günahlarını bağışlar ya da o mü’min kula adaleti ile muamele ederek amelî günahlarının karşılığı olarak geçici bir süre cehennem azabına uğratır. Küfrü mucip olmayan itikâdî günahlarına tövbe etmeden ölen mü’min bir kulun, (Ehl-i Bidatin) âhiretteki durumu; Küfrü mucip olmayan itikâdî günahları sebebiyle âhirette affa uğramaz, itikâdî günahlarının karşılığı olarak geçici bir süre cehennem azabı gördükten sonra cennete girecektir. Kâfirlerin âhiretteki durumu; Kâfir olarak ölenler, âhirette affa uğramazlar. Yerleri ebedî cehennemdir.  

1- Tanıklık ettiğiniz şey hakkındaki bilgiyi. 2- Allah, bağışlanmayı hak edeni bağışlar; azabı hak edene de azap eder.  

(1)Sahîh-i Müslim’de geçen bir rivâyete göre: “İçinizde olanı açıklasanız da onu gizleseniz de, Allah sizi onunla hesâba çeker” meâlindeki âyet nâzil olduğunda Sahâbe-i Kirâm (radıyallâhü anhüm ecmaîn) ciddî bir endîşeye düştüler. Huzûr-ı saâdete gelip: “Yâ Resûlallah! Namaz, oruç gibi tâkatimizin yettiği ibâdetlerle mükellef tutulduk. Hâlbuki şimdi bu âyet indi. Fakat bizim buna tâkatimiz yetmeyecek!” dediklerinde Resûl-i Ekrem (asm): “Siz de evvelki ümmetlerin dediği gibi: ‘İşittik ve isyân ettik!’ mi diyeceksiniz? Siz: ‘İşittik ve itâat ettik; Rabbimiz! Mağfiretini dileriz; dönüş sanadır!’ deyin!” buyurdu. Ashâb-ı Kirâm (radıyallâhü anhüm ecmaîn) da bunu tekrâra başladılar. Bunu okudukça dilleri yumuşadı, kalbleri sükûnet buldu. Bunun ardından اَمَنَ الرَّسُولُ âyet-i kerîmesi nâzil oldu. Böyle teslîmiyetle duâ ve niyâza devâm ettiklerinden bir müddet sonra: “Allah, kimseyi gücünün yetmeyeceği bir şeyle mükellef tutmaz!” meâlindeki âyet-i kerîme nâzil oldu ve yukarıdaki âyetin hükmü kaldırıldı. (İbn-i Kesîr, c. 1, 257)  

(*) …Bu ayet içinde geçen (يُحَاسِبْكُم بِهِ) ‘’yuhasibküm bihi’’cümlesi, Allah (CC) ‘nin kullarının her hâli hakkında bilgi sahibi olması açısından baktığımızda herhangi bir sıkıntı kalmamaktadır. Allah (CC) ‘nin hesaba çekmesi demek kulunu azaplandıracağını haber vermesi anlamında değil, o kulunun yaptıkları konusunda bilgi sahibi olduğunu haber vermesi anlamındadır. Konuyu bu açıdan düşündüğümüzde, bazı kimselerde neredeyse psikolojik vakalara varan endişeler ortadan kalkacak, Allah (CC) bir kulunu azaplandırması veya mükâfatlandırması için, o kulunun ortaya somut ameller ortaya koyması gerektiğini haber veren ayetler bize bu konuda rehber olacaktır. Konumuz ile ilgili cümleye dikkat edilirse “Yuhasibküm” dür. Şayet Allah (CC) kullarının içinden geçirdiklerinden dolayı onları cezalandıracağını haber vermiş olsaydı bu kelime yerine, “Yuahiziküm” (sizi cezalandırır) kelimesininin kullanılması gerekirdi. Öyleyse konumuz ile ilgili olan cümlenin, Allah’ın kullarına yapacağı azap yönünden değil, başka bir yönden okunması daha sağlıklı neticeler verecektir. (الله اعلم) (İktibaslar)  

Burada ve Bakara 2:225, Nahl 16:22 ve 106. ayetlerde kişilerin tasarladıkları düşüncelerin de hesaba konu olduğuna dikkat çekilmektedir Bu cümle “Allah dilediğini (layık olanı) bağışlar, dilediğine (layık olana) ise azap eder” şeklinde de tercüme edilebilir. Benzer mesajlar: Âl-i İmrân 3:129; Mâide 5:18, 40; ‘Ankebût 29:21; Fetih 48:14.  

[545] Âyetin başı 286. âyet ışığında anlaşılmalıdır. Âyetin son cümlesini çevirimizin gerekçesi için bkz: 13:27; 14:4; 24:21, ilgili notlar.  

Bu âyet Bakara sûresinin dördüncü maksadı olan “ihsan” maksadını gerçekleştirir. Böylece, şimdiye kadar bildirilen hükümlerin müeyyidesi, yani dayandığı kuvvet belirtilir. Sûre mukaddimeden sonra iman hakikatlerini, İslâm’a dâveti ihtiva etmişti. Din binasının çatısı ve en güzel süsü ise, Allah’ı görüyorcasına bir hayat sürmek, ihsan makamına çıkmaktır.  

[*] İnsan, içinden geçenden değil, içinde olandan sorumlu olur. İçinde olan; iman, şirk, münafıklık gibi şeylerdir. İbadeti Allah için değil de gösteriş olsun diye yapan, sevap alamaz. Bu ayette anlatılan, bu gibi durumlardır.  

(140) Azabı hak etmiş olanlardan dilediğini bağışlar, dilediğine azap eder. Yoksa Allah’ın hiç kimseye haksız yere azap etmeyeceği, henüz 281’inci âyette belirtildiği gibi, düzinelerce âyette daha tekrar tekrar hatırlatılmıştır. Meselâ 4:40’ta “Allah hiç kimseye zerre kadar olsun haksızlık etmez. İyiliği ise kat kat arttırır; üstelik kendi katından da pek büyük bir ecir verir” buyurulmuştur. Allah’ın azabı, adalettir; bağışlaması ise lütuftur; her ikisini de bir mecburiyetten değil, tamamen kendi iradesiyle yapar. Bu ve benzeri âyetlerde sık sık Allah’ın dilemesine atıfta bulunulması, bu noktayı teyit içindir; yoksa bir keyfîlik ifadesi değildir. Allah dilediğini bağışlar, dilediğine de azap eder; çünkü lütuf da, ceza da Onun elindedir ve O, kimin neye lâyık olduğunu hakkıyla bilir.