Bakara Sûresi 276. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 5/100; 8/37; 30/39.  

Bkz. 3/130  

Burada “sadakalar”dan maksat hem farz olan zekât, hem de nafile olarak Allah yolunda yapılan bağışlardır. Âyet-i kerime, hem sadakaların sevabının kat kat olacağını, hem de sadakası verilen malların bereketlendirilip artırılacağını ifade etmektedir.  

 Faiz yasağı İslâm’ın kesin hükümleri arasındadır ve her çeşidi ile faiz haramdır. Ferdî ve içtimaî zaruret halleri müstesna olmakla beraber bunlar devamlı değildir. İslâm’ın iktisadî, içtimaî, ahlâkî... nizamı bir bütün halinde işletildiği zaman faize zaruret hasıl olmaz. İslâm ekonomisi sermaye birikimini teşvik için faizi değil, ortaklık usulünü ileri sürmüştür. Bu usulde sermaye faizsiz olacağı için maliyet ve enflasyon problemi ortadan kalkacak, mülkiyete iştirak tabana doğru yaygınlaşacak, ekonomik ve sosyal farklılaşma asgari seviyeye inecek; sermayeye, yatırımlara ve ticarete kötü gözle bakılmayacaktır. Para bir değişim vasıtasıdır. Onu, alınıp satılan mal haline getirmek ve rizikoya girmeden gelir sağlamak tatlı fakat zehirli yiyeceklerle beslenmeye benzer, tesirini gösterince çok defa iş işten geçmiş olur.  

Âyet-i kerîmede geçen sadakalardan maksat; Hem farz olan zekât, hem de nafile olarak verilen sadakalardır.  

(*) Faiz ve tefecilik yasağı İslâm’ın kesin hükümleri arasındadır ve her çeşidi ile faiz haramdır. Ferdî ve içtimaî zaruret halleri müstesna olmakla beraber bunlar devamlı değildir. İslâm’ın iktisadî, içtimaî, ahlâkî, nizamı bir bütün halinde işletildiği zaman faize zaruret hasıl olmaz. İslâm ekonomisi sermaye birikimini teşvik için faizi değil, ortaklık usulünü ileri sürmüştür. Bu usulde sermaye faizsiz olacağı için maliyet ve enflasyon problemi ortadan kalkacak, mülkiyete iştirak tabana doğru yaygınlaşacak, ekonomik ve sosyal farklılaşma asgari seviyeye inecek; sermayeye, yatırımlara ve ticarete kötü gözle bakılmayacaktır. Para bir değişim vasıtasıdır. Onu, alınıp satılan mal haline getirmek ve riske girmeden gelir sağlamak tatlı fakat zehirli yiyeceklerle beslenmeye benzer, tesirini gösterince çok defa iş işten geçmiş olur. (Diyanet Vakfı Meali Bakara- 276. Ayet Açıklaması) Uzmanların yorumlarına göre; üretim ekonomisi açısından bakıldığında, tefecilikle elde edilen kazanç kısa vadede kârlı gibi gözükse de uzun vadede gerçek değerini kaybeder, topluma ve ekonomiye büyük zarar verir. Sermayeyi bile eritir. Hâlbuki sadakalar birer toplumsal yardımlaşma vasıtası olduğu için, üretime ve sosyal adalete katkı sağlar ve böylece ferdi ve sosyal refaha bir katkı olurlar. (İ. Yakıt Meal Açıklaması) Burada “sadakalar”dan maksat hem farz olan zekât hem de bütün yardım ve bağışlardır.  

[5] Faizin bereketini kaldırır, sadakaların bereketlerini artırır.[6] Faizin helâl olmasında ısrar etmek, yahut kendisinden küfrü mucip haslet sadır olmak gibi hallerde.  

177 Uzmanların yorumlarına göre; üretim ekonomisi açısından bakıldığında, tefecilikle elde edilen kazanç kısa vadede kârlı gibi gözükse de uzun vadede gerçek değerini kaybeder, topluma ve ekonomiye büyük zarar verir. Sermayeyi bile eritir. Hâlbuki sadakalar birer toplumsal yardımlaşma vasıtası olduğu için, üretime ve sosyal adalete katkı sağlar ve böylece ferdi ve sosyal refaha bir katkı olurlar.  

Bu ayet Rûm 30:39. ayetle birlikte okunmalıdır. Yüce Allah faize dair gerçekleşen artışın aslında hakikatte bulunmadığını, çünkü kendisinin onu sileceğini ifade etmekte, buna karşılık malın azalmasına sebep olan sadakaları ise bereketlendirerek artırdığını bildirmektedir.  

265 Lafzen, “karşılıksız yardımları[n faziletini] bereketiyle arttırır (yurbî)”.  

[525] Sadakât, “sadakalar” demektir. Esasen sadaka’ya Allah’ın emanetine sadâkat olduğu için bu isim verilmiştir. Çünkü servetin emanet olduğunu bilenler paylaşırlar ve paylaşmak emanete sadâkattir. Zımnen: Her işin püf noktası, matematiksel olarak ne kadar kazandığınız değil, kazandıklarınızın mutluluğunuza katkısıdır. Bunu tayin edense, kârın çokluğu değil bereketi ve temizliğidir. Çünkü haram hain, helâl vefalıdır. Kaybeden kişi için en kara gün Hesap Günü’dür. Ve ak akçe kara gün içindir. Kazançların bir de Allah’a göre sınıflandırması vardır. İnsan kazanır, bereketi ise Allah verir. İşte bu âyet bu gerçeği çarpıcı bir dille vurguluyor ve faizi tam da karşısına yerleştiriyor: [526] Bu uyarıların ardından hâlâ faizin de ticaret gibi helâl olduğu iddiasında ısrar eden varsa, o Allah’ın yasağını çiğnemekle kalmıyor, aynı zamanda harama helâl diyerek küfrünü, günahta ısrar ederek inatçılığını ve Allah’ın verdiği serveti faize vererek nankörlüğünü isbat ediyor demektir.  

[*] Faiz, ekonomiyi daraltır, zekât geliştirir. "İnsanların malları içinde artsın diye faize verdiğiniz şey (borç) Allah'ın yanında artmaz. Allah'ın rızasını isteyerek verdiğiniz zekâta gelince; kat kat artıranlar zekât verenlerdir. (Rum 30/39)