Bakara Sûresi 271. Ayet Meali

Teşvik edici olması bakımından kişinin yaptığı yardımı söylemesi güzeldir ancak kime ve ne için verdiğini söylememesi daha güzeldir. Ruhların arındırılması ve kalplerin yakınlaştırılması için Allah’ın emanet ettiği nimetleri paylaşmak ilahi bir emirdir. Ancak yapılan yardımın Allah’ın mülkünden verildiğini ve veren kişinin sadece bir aracı olduğunu göstermek de en erdemli davranıştır.  

 Zekâta aynı zamanda sadaka denmesinin iki sebebi vardır: Birincisi, malın temizlenip artması, ikincisi de imanda sadakat ve kemâle delâlet etmesidir. Zekât olsun sadaka olsun, yapılan hayırların gizli yapılması, aşikâr yapılmasından üstün sayılmıştır, zira gizlice yapılan hayırlar riya ve gösterişten uzak olması sebebiyle hem Allah’ın rızasına daha uygundur, hem de insan haysiyet ve şerefini muhafaza bakımından daha faydalıdır.  

1- Yardımlarınızı.  

(1)Burada zikredilen “gizli” ta‘bîri, nâfile olarak verilen sadakalara işârettir. “Açıkça sarf etmek”ten maksad ise, farz olan zekâttır. Zîrâ farz ibâdetler edâ edilirken açık olarak yapmak daha fazîletlidir. Nâfile yani farz olmayan ibâdetlerde ise riyâ (gösteriş) ihtimâli bulunduğundan, gizlice verilmesi daha uygundur. (Kurtubî, c. 2/3, 332)  

[1] Aşikâre verilen sadakalardan.  

1 Sadaka: Kök itibariyle; doğru söylemek, tasdik etmek, Allah rızası için vermek, dost olmak, olgunlaştırmak ve mihir vermek anlamlarına gelir. Terim olarak ise: “Bir Müslüman’ın malından ihtiyacı olanlara sadece Allah için temlik edilmek üzere verdikleridir.” Sadakanın; ihtiyaç, temlik ve Allah için olmak üzere üç şartı vardır. Sadaka, farz ve nafile olmak üzere de iki kısımdır. Farz olanına, zekât denilir. Bir Müslüman’ın, çoluk çocuğunun nafakasını temin etmesi de bir sadakadır. Müfessirlerin çoğunluğuna göre buradaki sadaka, nafile olarak yapılan sadakalardır ve bunların gizli olarak verilmesi, gösteriş ihtimâlini ortadan kaldırması sebebiyle daha sevaptır. Ancak Zekât, farz olan sadaka olduğu için açıktan verilmesi daha doğrudur ve sadece Müslümanlara verilir. Sadakalarla ilgili olarak ayrıca Bk. (Bakara: 276, Tevbe: 6 ve dipnotları, 79, 104)2 Buradaki (فَنِعِمَّاهِيَ) ifâdesinin aslı (فَنِعْمَ مَا هِيَ)dir. Cümlenin takdiri ise, (نِعْمَ شَيْئًا اَبْدَؤُ هَا) şeklindedir. Yukarıdaki tercüme, bu esas alınarak yapılmıştır.  

[513] Zımnen: Vermek yetmez, en güzel için veren güzel bir biçimde vermeli. Açılımı: Siz yoksullara yardım ederek onların onurunu korur, onların onurunu koruyarak onlara yardım ederseniz, Allah da mahşer günü, bütün insanlığın gözleri önünde sizin onurunuzu koruyarak size yardım eder. [514] Birine yaptığınız yardım onun saygınlığını ihlal ediyor, kişiliğini eziyor, şahsiyetini zedeliyor ve izzetini yaralıyorsa, bu yardım dışarıdan bakınca bir iyilik gibi görünse de, hakikatte telafisi oldukça güç bir kötülüktür. Çünkü hiç bir maddî bağış, ezilen kişiliğin, zedelenen şahsiyetin ve yaralanan onurun karşılığı olamaz.  

Zekâtı açıktan, diğer yardımları ve sadakaları ise gizli vermek en iyisidir. Aynı prensip diğer ibadetler için de geçerlidir. Farzlar, teşvik için, açıktan yapılmalıdır.  

[*] İkinci cümle birincisine hal yapılmıştır.  

(136) Farz olan ibadetlerin açıkça yapılmasında sakınca değil, yarar umulur. Çünkü bunlar zaten insanların üzerinde zorunlu birer görevdir; açığa vurulmalarında gösteriş ihtimali pek zayıf olduğu gibi, gizlenmeleri halinde de bu ibadetlerin toplum içindeki uygulaması zaafa uğrar. Zekât da zorunlu ibadetlerdendir; bu itibarla, açıktan verilmesi, gizlice verilmesinden daha uygun görülmüştür. Bunun ötesindeki bağışların ise gizlice yapılması daha hayırlıdır.  

319 It is better to seek no publicity in charity. But if it is known there is no harm. If it is for public purposes, it must necessarily be known, and a pedantic show of concealment may itself be a fault. The harm of publicity lies in motives of ostentation. We can better reach the really deserving poor by quietly seeking for them. The spiritual benefit ensures to our own souls, provided our motives are pure, and we are really seeking the good pleasure of Allah.