Bakara Sûresi 262. Ayet Meali

1- Allah yolunda ve ihtiyaç sahipleri için harcayan. 2- Minnet altında bırakmayarak.  

(2)Bu âyet-i kerîme, Tebük Seferi dolayısıyla hazırlanan ve “Ceyşü’l-Usra” (Zorluk Ordusu) denilen ordunun donatılması için bin deve veren Hz. Osman (ra) ile dört bin deve vererek yardım eden Abdurrahman bin Avf (ra) hakkında nâzil olmuştur. (Celâleyn Şerhi, c. 1, 330)“Ey ehl-i kerem ve vicdan (ikrâm edici ve vicdan sâhibi) ve ey ehl-i sehâvet ve ihsan (cömert ve ihsân edici olanlar)! İhsanlar zekât nâmına olmazsa, üç zararı var. Bazen de fâidesiz gider. Çünki Allah nâmına vermediğin için, ma‘nen minnet ediyorsun, bîçâre fakiri minnet esâreti altında bırakıyorsun. Hem makbûl olan duâsından mahrum kalıyorsun. Hem hakīkaten Cenâb-ı Hakk’ın malını ibâdına (kullarına) vermek için bir tevzîât(dağıtma) me’mûru olduğun hâlde, kendini sâhib-i mal zannedip bir küfrân-ı ni‘met (nankörlük) ediyorsun. Eğer zekât nâmına versen, Cenâb-ı Hakk nâmına verdiğin için bir sevab kazanıyorsun, bir şükrân-ı ni‘met gösteriyorsun (ni‘mete şükrediyorsun). O muhtaç adam dahi sana tabasbus etmeğe (sun‘î hareketlere)mecbûr olmadığı için, izzet-i nefsi kırılmaz ve duâsı senin hakkında makbûl olur.” (Mektûbât, 22. Mektûb, 101)  

1 Minnet: Lügatte iki manaya gelir. Birisi, nimet manasınadır ki dilimizdeki “memnuniyet” bu kökten gelir. Diğeri ise, bir hakkı kesmek, iyilik ettiği kimseye karşı iyiliklerini bir şey saymak ve az çok ihsanına mağrurlanmaktır ki bu iyiliğin kıymetini eksiltir veya keser. Burada kastedilen budur. Dilimizdeki “minnet” de bu kökten gelir.2 Eza: Tiksindirmek, iyiliği sebebiyle bir kusur yüzünden şikâyet etmek, iyiliği yüzüne vurmak, onurunu kırmak ve başa kakmak demektir.3 Bu âyetin, Tebük savaşına hazırlanan İslâm ordusuna, Abdurrahman b. Avf (r.a)’ın dört bin dirhem Hz. Osman (r.a)’ın da bin deve, sadaka vermeleri üzerine indiği rivâyet edilmektedir. (Vâhidî)  

258 Lafzen, “peşinden gitmeyenler”.  

[487] Önceki âyette müjdelenen verimin elde edilebilmesi için elbette yalnızca “harcamak” yetmemektedir. Bu harcamayı ahlâkî ilkeleri çiğnemeden yapmak ve harcamadan yararlananları yaralamamak gerekir. Tıpkı bu âyette vurgulandığı gibi. [488] Velâ ezen ibaresinde lânın ikinci kez tekrarlanması, “başa kakmak” ve “gönül incitmek” eylemlerinin her birinin ayrı ayrı Allah yolunda yapılan harcamanın sevabını iptal ettiği anlamını vermektedir. Bu durumda, amelin iptali için iki olumsuzluktan birinin gerçekleşmesi yeterlidir. Cümlenin ortasındaki summe bağlacı, cümlede ma’tûfun aleyh olan söz konusu davranış sahibinin yücelik ve erdemini vurgular. [489] Havf gelecek, huzn geçmiş için kullanılır (Bkz: 2:38, not 68). Çünkü gelecek endişesi duyan biri olsaydı, zaten Allah yolunda servetini harcamaya kıyamazdı. Allah’tan karşılığını kat kat alacağından kuşkusu olsaydı, hem verir hem de verdikten sonra telaş içerisinde birilerine fatura çıkarırdı. Bu bir iyi niyettir ve iyi niyet kalbin eylemidir. Endişe ve hüzünden arındırılmış olmak da, o eylemine karşılık kalbe verilen ilâhî ödüldür.