Bakara Sûresi 261. Ayet Meali

1- Gereğini yapmak için çaba gösterene.  

(1)“İşte ey gāfil insan! Bak Cenâb-ı Hakk’ın fazlına ve keremine! Seyyieyi (günâhı) bir iken bin yazmak, haseneyi (iyiliği) bir yazmak veya hiç yazmamak adâlet olduğu hâlde, bir seyyieyi bir yazar, bir haseneyi on, bazen yetmiş, bazen yedi yüz, bazen yedi bin yazar. Hem şu nükteden anla ki, o müdhiş Cehenneme girmek cezâ-yı ameldir (amelin karşılığıdır), ayn-ı adildir (adâletin ta kendisidir). Fakat Cennete girmek, mahz-ı fazıldır (tam bir lütuftur).” (Sözler, 23. Söz, 110)  

(*) Sözlükte infak kelimesi “tüketmek ve harcamak” mânasındadır. “Kişinin yakınlarının geçimleri için yaptığı harcama” mânasındaki nafaka da aynı köktendir... Bu âyetlerde Allah infakı teşvik etmiş ve amacı, nasıl yapılacağı, hangi maldan kimlere yapılacağı ve sevabı konularında önemli açıklamalarda bulunmuştur. Bu açıklamalara göre: 1. İbadet maksadıyla yapılacak olan infak ve tasadduk insanların takdir ve beğenisini kazanmak için değil Allah rızâsı için yapılacaktır. 2. İnfakın arkasından başa kakma ve incitme gibi davranışlar gelmeyecektir. 3. Verilen para veya mal kötüsü değil iyisi olacaktır. 4. İnfakta, meşru ve mecburi bir meşguliyet veya başka bir mazeret sebebiyle çalışıp kazanma imkânı bulunmayanlar tercih edilecektir. 5. İnfakın dünya ve âhiret hayatında büyük faydaları vardır: (Kur’an Yolu Tefsiri) Ayrıca öldükten sonra dirilmenin mahiyetini kavramak için nasıl bir zihnî yöntem izlenmesi gerektiğini Hz. İbrahim’in şahsında öğreten Kur’an, bu pasajda sözü ruhların dirilişinden insanın Allah için yaptığı ‘eylemlerin dirilişine’ getiriyor. Tıpkı fizik âlemde ölüp metafizik âlemde dirilen insan gibi, Allah yoluna harcanan servetin de madde âleminde bir çıktı olmakla birlikte, mânevî âlemde kat kat bereketlenmiş bir girdi olduğunu misallerle açıklıyor. Bu âyet, daha önce geçen Allah’a güzel bir borç vermekle ilgili âyetin ve infak âyetinin devamı niteliğindedir. (M. İslamoğlu Meali 261.Ayet Açıklaması)  

[3] Cihat hususunda veya bütün iyi işler hususunda harcedenler.[4] Harcedenlerin harcı tane gibidir. Yahut harcedenler taneyi ekenler gibidir.[5] Vermekle darlığa düşmez.  

Yüce Allah surenin başından itibaren çeşitli ayetlerde infaktan söz ederek, din adına kurtuluşun ekonomik ve diğer alanlarda yapılan infakla yakından ilişkili olduğunu ortaya koymak istemiştir. Bu bağlamda Bakara 2:3, 177, 195, 215, 219, 245, 254 gibi ayetlerde ele aldığı infak konusuna tekrar bir başlık açmakta ve bir çeşit cihad demek olan “Allah yolunda infak”ta bulunanların alacağı ödülle ilgili olarak sıra dışı bir ifadede bulunarak müminlere moral vermeyi amaçlamaktadır Bu ayette Allah yolunda infaka verilecek ödülün kat kat olacağı müjdelenmektedir. Bu mesaj En‘âm 6:160, Yûnus 10:26, Neml 27:89, Zümer 39:20 ve Nebe’ 78:36. ayetlerle birlikte okunmalıdır.  

1 Sebilullah: Allah yolu, “din” demektir. Fakat dinin ve ehl-i dinin saldırılardan korunması için çalışma demek olan “Fî’sebilillâh cihad”, Allah yolunda çalışmanın en önemlisi olduğundan bu tabir şer’an daha ziyade “cihad” için kullanılmıştır. Bunun için bazı müfessirler, burada fîsebilillâh bilindiği üzere cihad demek olup bu âyet bizzat cihada giden ve kendi malını sarf eden mücahidler, bundan sonraki ayet ise kendi gitmeyerek diğer mücahidlere infak yapanlar hakkında nâzil olmuştur. Diğer iyiliklere Cenâb-ı Allah bire on vadettiği halde kendi malını sarf ederek cihad edenlere bire yedi yüz ecir va’d buyurmuş demişlerdir. Diğer bazı müfessirler de, bire on genel hasenatın asgarî ölçüsü olup cihad’ın asgarî ölçüsü bire yedi yüz olarak tasvir edilmiştir demişlerdir.  

[484] Öldükten sonra dirilmenin mahiyetini kavramak için nasıl bir zihnî yöntem izlenmesi gerektiğini Hz. İbrahim’in şahsında öğreten Kur’an, bu pasajda sözü ruhların dirilişinden insanın Allah için yaptığı ‘eylemlerin dirilişine’ getiriyor. Tıpkı fizik âlemde ölüp metafizik âlemde dirilen insan gibi, Allah yoluna harcanan servetin de, madde âleminde bir çıktı olmakla birlikte, mânevî âlemde kat kat bereketlenmiş bir girdi olduğunu misallerle açıklıyor. [485] Bu âyet, daha önce geçen Allah’a güzel bir borç vermekle ilgili âyetin ve infak âyetinin devamı niteliğindedir (245, 254). Aslında boşanmayla ilgili hükümlerin ardından gelen 242. âyetten beri hep cihad ve infak işlenmektedir. Âyette bire yedi yüz ile ifade edilen hakikat, “kat kat, hadsiz ve hesapsız artışı” ifade eden bir kinayedir. İlk muhataplar 7, 70 ve 700 sayılarını çokluk (kesret) ve artış anlamında kullanırlardı (Krş: 9:80). Bizim burada “tohum” diye çevirdiğimiz habbe, ürünüyle tohumu aynı olan her tür bitkiye verilen addır. Yani her habbe, hem meyve hem tohumdur. İnsan da böyledir ve bu yüzden muhabbetin eseri olan insan varlık ağacının müstesna bir meyvesidir. [486] Zımnen: Bereketin kaynağı Allah’tır; Allah’ın eşyaya müdahil olduğunu tasdik etmeyen bu berekete nail olamaz. Bu rakamların çokluktan kinaye olduğunun delili, bu ibarenin hemen ardından gelen “Allah istediğine kat kat veriyor” cümlesidir. Bu ibarenin sadece mecazi değil, bir de hakikî boyutunun olduğunu çiftçilikle geçinenlerin yaptığı bir uygulama teyit etmektedir. Buna göre, ekilen bir buğday tanesinden çıkan çimler çatallandıktan ve kardeşlendikten sonra ayrılmakta ve fide olarak dikilmektedir. Bu yöntemle, bir buğday tanesinden iki bin taneden fazla ürün elde edilebilmektedir. Esasen cennet, “Allah yolunda” harcanmış bir değerin âzami getirisini ifade eder. Ebedî güzelliğin üretildiği bu merkezlerin tohumu ise, insanın bu dünyada yaptıklarıdır. İşte bu yüzden “Dünya âhiretin tarlasıdır”.  

[1] Bu âyet-i kerîme bir gazâda her bir takımıyla berâber bin re's deve getirüb Allâh rızasıyçün viren Osman bin Affân ve 'aynı gazâda dört bin dirhem i'âne iden Abdurrahman bin 'Avf haklarında nâzil olmuşdur.  

[*] Nafak, tünel; infak da bir şeyi tünelden geçirmek gibidir. İnfakın Türkçe karşılığı harcamadır. Damarları tünele benzetirsek infak; kanın, gıda ve oksijeni hücrelere, hücrelerin ürettiklerini ilgili yerlere taşımasına benzer. Saklanan malın ve paranın kimseye faydası olmaz, ihtiyaçlılara ulaşması gerekir. Bu yüzden Kur'ân, daima infakı emreder. Allah rızası için infak, doğrudan ihtiyaçlıya ulaştığı için derhal tüketilir ve yeni üretimin kapısını açar. Ticaret de üretilen mal ve hizmetin, ihtiyaçlılara ulaşmasını sağladığı için bir çeşit infaktır. Mal, uzun süre saklanamaz ama para saklanabilir Allah Teâlâ, parayı kasalara koyup dolaşımına engel olanları ağır bir şekilde tehdit etmiştir. (Bkz. Tevbe 9/34-35)