Bakara Sûresi 258. Ayet Meali

İbrahîm Peygamber'le davaya girişen Nümrud'dur. Halk arasında bu padişaha Nemrut denegelmiştir. Rivâyete göre Tanrılık dâvasına kalkışan ilk adamdır.  

Hükümdar (Nemrut): “Ben de hayat verir ve öldürürüm.” diyor ve bunu ispatlamak için öldürülmesi gereken idama mahkûm bir kimseyi belli bir müddet azap ettikten sonra bağışlıyor, bir suçsuzu da öldürtüyordu. Böylece, kendisinin güya yaşatmaya ve öldürmeye muktedir olduğunu göstermeye çalışıyordu.Ayette zikredilen hükümdarın “Nemrutlardan herhangi birisi olduğu söylenmektedir. Nasıl ki, Eski Mısır hükümdarlarına “Firavun” deniyorduysa, Keldani kavmi hükümdarlarına da “Nemrut” denirdi.   

Bu tartışmada İbrahim'in yöntemi ilgi çekicidir. Kralın, "Ben de yaşatır öldürürüm" biçimindeki demagojisini tartışmayarak bir başka soruya geçiyor. Bak 13:15.  

* “Görmedin mi?”; Bu ifade, Hz. Peygamberin [sallallahu aleyhi vesellem] kendisinin görüp bilmediği bir haberi vahiy yoluyla aldığına delâlet ederken, âyet-i kerîmeyi dinleyen/okuyan muhatap, dikkatleri çekici böyle bir üslûp ile mesajı dinlemeye/anlamaya yönlendirilmiş de olur.  

1- Yetki, sorumluluk, görev.  

(2)Nemrud, bu haksız iddiâsını isbât için hapishâneden getirttiği iki mahkûmdan birisini öldürttü, diğerini bağışladı; böylelikle güyâ hayâta iâde etti. (Kurtubî, c. 2/3, 285)  

(*) Hükümdar (Nemrut): “Ben de hayat verir ve öldürürüm.” diyor ve bunu ispatlamak için öldürülmesi gereken idama mahkûm bir kimseyi belli bir müddet azap ettikten sonra bağışlıyor, bir suçsuzu da öldürtüyordu. Böylece, kendisinin güya yaşatmaya ve öldürmeye muktedir olduğunu göstermeye çalışıyordu. Ayette zikredilen hükümdarın “Nemrutlardan herhangi birisi olduğu söylenmektedir. Nasıl ki, Eski Mısır hükümdarlarına “Firavun” deniyorduysa, Keldani kavmi hükümdarlarına da “Nemrut” denirdi. (C. Külünkoğlu Meali 258. Ayet Açıklaması) Burada İbrahim’in yöntemi ilgi çekicidir. Nemrudun, "Ben de yaşatır öldürürüm" biçimindeki demagojisini tartışmayarak bir başka konuya geçiyor. Ayrıca burada ‘’Allah güneşi doğudan getirir öyleyse sen de batıdan getir" ifadesi Allah’a değil, zalim ve diktatör hükümdarla tartışan ve bir beşer olan Hz. İbrahim’e aittir. O bunu o zamanki bilgi ve inanışa göre söylemiştir. Bunu bu şekilde söylemesi de o gün için daha uygun idi. Zira Hz. İbrahim güneşin doğuş ve batış olayını bugünkü bilime göre söylemiş olsaydı, herkes onunla dalga geçer ve ne kadar bilgisiz olduğunu ve bunu ancak aklı dengesi yerinde olmayan ve çok cahil biri söyleyebilir’’diyerek Hz. İbrahim’i ciddiye almayacaklardı. İşte bir beşer olan Hz. İbrahim de bunu o günkü toplumun bilgi, kültür ve inancına göre ifade etmiştir. Yani onlarla anladıkları dille tartışmıştır. (أَلَمْ تَرَ إِلَى ) تقديره ألم تنظر إلى قِصّة النمرود فتفكّر فيها وتتعجّب من حماقتهِ إذ ادّعى الربوبيّة ، فكلمة " تَرَ" مُشتقّة من الرأي وهو العلم والفكر - فقال تعالى: ألم تر أي تعلم بما نخبرك [ ص: 48 ] به علما هو عندك كالمشاهدة لما لك من كمال البصيرة وبما أودعناه فيك من المعاني المنيرة (نظم الدرر في تناسب الآيات والسور)) (قالَ أَنَا أُحْيِي وَأُمِيتُ) أي أنا أحيى من حكم عليه بالإعدام بالعفو عنه، وأميت من شئت إماتته بالأمر بقتله (تفسير المراغي) ه...وإن كانت رأى بمعنى علم فالمعنى : تأمل وانظر بعين بصيرتك وادرس حال تلك النفس الطاغية التي تحمل الناس على الظلمات بطغيانها وإذا تأملتها علمت أيها المكلف أو أيها القارئ للقرآن إلى أي مدى يصل الطغيان من الظلمات والضلالات (زهرة التفاسير)  

[4] Yahut padişahlığı verdiği vakit.  

169 Allah inancının taklidi mümkün olmayan, evrensel delillere dayanması gerektiğini açıklayan en önemli ayetlerden biridir. Hz. İbrâhim’in ilk cevabı, taklidi mümkün olan bir cevaptı. En azından öldürmek insanın fiillerindendir. Aynı zamanda ölüme mahkûm birini affetmek onu hayata döndürmek demektir. Her ikisi de taklit edilebilir fiillerdir. Ancak, “Allah güneşi doğudan doğduruyor, sen de batıdan doğdursana” cevabı, taklidi gayr-i kabil evrensel bir kanıttır. Onun için inkârcı (metinde adı geçmiyor ama gelenekte Nemrut) şaşırıp kalıyor.  

Burada kastedilen kişinin Nemrut olduğu genel kabul görmektedir. Rivayete göre, bu azgın kişi yanına aldığı iki kişiden birini sağ bırakıp diğerini öldürerek kendince Hz. İbrahim’i mağlup etmeye çalışmıştı.  

1 Bu âyette ve diğer bazı âyetlerde Hz. İbrahim’le uğraştığı ve onu ateşe atma emrini verdiğinden bahsedilen bu adamın, rivâyetlere göre Nemrut olduğu söylenmektedir. Nemrut, Hz. İbrahim’in yaşadığı dönemde ülkenin hükümdarının veya makamının ismi, olabilir. Bu bilgilerin çoğu, Yahûdî kökenli olup efsanevî rivâyetlerden ibarettir ve üzerinde durmaya değer nitelikte değildir. Esasen şahsın kimliği değil, temsil ettiği “tağuti yapı” önemlidir ve Kur’an da bu yapıyı ele almaktadır. Bk. (En’am: 76-80, Nahl: 26, Enbiyâ: 51-74, Şuara: 71-74, Ankebut: 16-25, Saffat: 85-98)  

251 Muhammed Abduh’a göre, burada atıfta bulunulan zulüm, “kişinin Allah’ın gösterdiği [hidayet] ışığından kasıtlı olarak uzaklaşması”nı ifade eder (Menâr III, 47).  

[479] Zımnen: İktidarın gerçek kaynağı Allah’tır; kaynağına yabancılaşan iktidar Nemrud üretir. [480] Nemrud’un “Ben de hayat verir ve öldürürüm” iddiası bir muğalata (demagoji) idi. Hz. İbrahim ikinci teklifi yapmakla onun muğalatasının önünü kesmiş oldu.  

{KM, Tesniye 32,39} Rivayete göre Nemrut hapishaneden iki adam getirterek birini öldürüp öbürünü hayatta bıraktıktan sonra, demagoji kabilinden böyle söylemişti. Fakat güneş deliline karşı hiç bir şey söyleyemedi.  

[2] 243 ünci âyetin notuna bak.  

(134) İbrahim Aleyhisselâm ile tartışan kişi, ülkede iktidarı elinde tuttuğu için, dilediğini öldürüp dilediğini de sağ bırakabileceğini öne sürüyor, bunu da Allah’ın diriltme ve öldürmesine benzetiyordu. Tâğutlardan söz eden âyetlerden hemen sonra gelen bu âyet, onların, insanları şaşırtmak için başvurdukları tuzakların en önemlilerinden birine işaret etmektedir ki, bu tuzak, kâinatta tecellî eden İlâhî fiilleri birbirinden soyutlayarak aralarındaki bağları koparmak şeklindedir. Böylelikle, İlâhî fiil ve tasarrufları birtakım kişilere, sebeplere, tabiat ve tesadüf gibi kavramlara dağıtmak için güya yol açılmış olmaktadır. Gerçekten de bu yolla insanların ne kadar kolaylıkla şaşkınlığa itildikleri ve hattâ imanlarını kaybettikleri, özellikle zamanımızda çok rahat bir şekilde gözlenebilmektedir. İbrahim Aleyhisselâmın bu cerbeze karşısındaki tutumu, azamet ve kibriya hakikatlerini öne sürerek şirkin muhaliyetini göstermek olmuştur. Gerçekten de, insan, hergün nicelerine tanık olduğu öldürme, diriltme, rızıklandırma, yaratma, şifa, ikram, af, hidayet gibi İlâhî fiilleri bütün varlık âlemindeki tecellîleriyle birlikte dikkate alırsa, bu fiillerin azameti görmekte ve imanını bir kat daha güçlendirmekte hiç zorlanmaz.  

302 The three verses 258-260 have been the subject of much controversy as to the exact meaning to be attached to the incidents and the precise persons alluded to, whose names are not mentioned. In such matters, where the Qur'an has given no names and the Prophet has himself given no indication, it seems to me useless to speculate, and still worse to put forward positive opinions. In questions of learning, speculations are often interesting. But it seems to me that the meaning of the Qur'an is so wide and universal that we are in danger of missing the real and eternal meaning if we go on disputing about minor points. All three incidents are such as may happen again and again in any prophet's lifetime, and be seen in impersonal vision at any time. Here they are connected with Al Mustafa's vision as shown by the opening words of verse 258. (R). 303 The first point illustrated is the pride of power, and the impotence of human power as against Allah's power. The person who disputed with Abraham may have been Nimrod or some ruler in Babylonia , or indeed elsewhere. I name Babylonia as it was the original home of Abraham ( Ur of the Chaldees), and Babylon prided herself on her arts and sciences in the ancient world. Science can do many wonderful things; it could then; it can now. But the mystery of Life baffled science then, as it continues to baffle science now, after many centuries of progress. Abraham had faith, and referred back everything to the true Cause of Causes. A sceptical ruler might jestingly say: "I have the power of life and death." A man of science might say: "We have investigated the laws of life and death." Different kinds of powers lie in the hands of kings and men of knowledge. The claim in both cases is true in a very limited sense. But Abraham confounded the claimer by going back to fundamentals. "If you had the ultimate power, why could you not make the sun rise from the West?"