Bakara Sûresi 216. Ayet Meali

Bkz. 9/122Bu mesajın muhatabı olan mü’min ki o asla paniğe kapılmaz, zorluklar karşısında yılmaz, yenilgiye uğradı diye karamsarlığa düşmez, direniş gösteremedi diye ümidini yitirmez. Yaşadığı zorlukların arkasında bir kolaylığın, sıkıntıların arkasında bir rahatlığın, zahmetin ve yorgunluğun akabinde bir dinçliğin olabileceğini düşünerek kendini her zaman güvende hisseder. İnsanın karşılaştığı ve “kötü” diye düşündüğü birçok şey, nihai sonuçları itibarıyla kötü değildir. Yine “hayır” zannettiği birçok şey de nihai sonuçları itibarıyla iyi değildir. Görünüşte kötülük olarak değerlendirdiğimiz nice şey, çoğu zaman ilahi kaynaklı bir olgu olan ruhsal kemâlâta erişmemize vesile olabilir. Ya da bizi derinliğini beşerî algı ile kavrayamadığımız bir olay sizi hayırlı bir neticeye götürebilir. Yine zahiri birçok iyilik, çoğu zaman insanı Allah’tan uzaklaştıran ve neticede onu hüsrana götüren bir araç olabilir. Veya kötülüğe zemin oluşturacak hayırsız bir çıkmaza sürükleyebilir. Bkz. 9/122 Bu âyeti daha iyi anlamak için Bakara Sûresi’nin 190–193 ve Hac Sûresi’nin 22/39 âyetleri ile irtibatını kurmak gerekir. Savaş, insanların hoşuna gitmese de barış adına ve toplumun hayrına birçok faydaları ihtiva eder. O bakımdan çoğu zaman savaş kaçınılmaz olur. Böyle durumlarda da savaşmak bir insanlık görevidir. Bu görevin mutlaka birileri tarafından yerine getirilmesi gerekir. Yalnız burada bir ayrıntıya daha dikkat çekmek gerekiyor. Savaş farz olmakla beraber insanların toptan savaşa iştirak etmesi de duruma göre gerekmeyebilir.  

 Savaş insanların severek, zevk alarak yaptıkları bir şey değildir. Fıtratı ve ruh sağlığı bozulmamış kimseleri öldürmek, yakıp yıkmak, acılar vermekten zevk almaz, bunlardan hoşlanmaz. Ancak vücudu kurtarmak için kangren olmuş elin kesilmesi, içeride kalmış çocuğu kurtarmak için kapının kırılması nasıl zaruri ise savaş da toplumların hayatında böyle zaruret haline gelebilir. Din ve vicdan hürriyetini sağlamanın, zulmü ve fitneyi önlemenin, tecavüzlere son vermenin yolu savaştan geçebilir. İşte bu durumlarda savaşmak şüphesiz insanlık için daha hayırlı ve daha şerefli bir davranıştır. Cihad ise hiçbir zaman bir saldırı değildir. Çünkü önce İslâm’a davet yapılır, kabul eden müslümandır. İslâm’ı kabul etmeyenden tabi olması istenir. Bunu da kabul etmezse, ancak o zaman savaşılır. Savaştaki sırrı biz bilemeyiz ama onu Allah bilir. Bazı milletler cezaya müstahak olunca, Allah onları çeşitli belâlarla cezalandırır. İşte onlardan birisi de savaştır. Resûlullah Efendimiz, Abdullah b. Cahş kumandasında bir müfrezeyi, Kureyş kervanından haber getirmeleri için Mekke’ye göndermişti. Kureyş kervanını görünce, dayanamayarak hücum ettiler. Kervandan bir kişiyi öldürdüler, iki kişiyi de esir aldılar. Kervanı sürüp Peygamberimize getirdiler. O gün receb ayının ilk günüydü. Müşrikler: Muhammed, haram aylarında savaşıyor, diye yaygara kopardılar. Bunun üzerine 217. âyet indi.  

1. Farz kılındı.  

(1)Bir hadîs-i şerîfte Resûlullah (Aleyhissalâtü Vesselâm): “Kim gazâ etmeden veya kendini gazâya hazırlamaksızın vefât ederse, câhiliyet ölümü ile ölür” buyurmuştur. (İbn-i Kesîr, c. 1, 189)“Cihâda asker sevk etmekte, elbette bazı cüz’î ve maddî ve bedenî zarar ve şer olur. Fakat o cihadda hayr-ı kesîr (büyük hayır) var ki, İslâm küffârın istîlâsından kurtulur.” (Mektûbât, 12. Mektûb, 32)  

(*) Burada (القتال)’’el kital’’saldırganlara karşı yapılan savunma savaşıdır. Yani sadece saldırganalara karşı savaş meşru kılınmıştır. Bu nedenle müslümanlar savaşı, düşmanlığı değil, barışı ve bütün insanlarla iyi geçinmeyi istiyolardı, ama müslümanlar sürekli müşriklerin saldırılarına maruz kaldıkları için istemedikleri hâlde zorunlu hâle gelen müdafaa savaşı artık onlara bir hak olarak yazılıyor. Yani Kur’an’a göre gerekçe ne olursa olsun savunma savaşı dışında hiç bir zaman savaş meşru değildir. BAKARA-216.ayette’’ (Tab’an) Hoşunuza gitmezse bile (kendinizi savunmak amacıyla) savaş size yazıldı…’’şeklindeki hüküm zorunlu hale gelen müdafaa savaşına vurgudur. Bundan sonraki ayette de ‘’ولا يزا لون يقاتلونكم حتي يردوكم عن دينكم ان استطاعوا ‘’Ve onlar şayet (size) güçleri yeterse, dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşmaktan (size saldırıp öldürmekten) vazgeçmeyeceklerdir. deniliyor. a) Bu ayette göre hiç durmadan müslümanları dinden döndürmek için müşriklerin savaş için çalıştıklarına bir vurgu yapılmıştır. b) Yine bundan sonra indirilen Bakara-256. ayette ‘’لااكراه في الدين الخ ‘’ Dinde zorlama yoktur.’’ deniliyor. Bu ifadeyle de dine inandırmak için hiç bir surette baskıya veya şavasa asla başvurulamayacağının hükmü vurgulanmıştır.. İşte buradaki savaş, savunma amaçlı olduğuna dair aşağıdaki tefsir metinlerine bkz: كتب أي: فرض: عليكم القتال أي: قتال المتعرضين لقتالكم، كما قال: وقاتلوا في سبيل الله الذين يقاتلونكم ولا تعتدوا (تفسير القاسمي) ثم لا يخلو القتال المذكور في الآية من أن يرجع إلى معهود قد عرفه المخاطبون ، أو لم يرجع إلى معهود ؛ لأن الألف ، واللام تدخلان للجنس ، أو للمعهود ، فإن كان المراد قتالا قد عرفوه رجع الكلام [ ص: 401 ] إليه ، نحو قوله تعالى : وقاتلوا المشركين كافة كما يقاتلونكم كافة وقوله ولا تقاتلوهم عند المسجد الحرام حتى يقاتلوكم فيه فإن قاتلوكم فاقتلوهم فإن كان كذلك ، فإنما هو أمر بقتال على وصف ، وهو أن نقاتل المشركين إذا قاتلونا ، فيكون حينئذ كلاما مبنيا على معهود قد علم حكمه مكرر ذكره تأكيدا ، وإن لم يكن راجعا إلى معهود فهو لا محالة مجمل مفتقر إلى البيان ، وذلك أنه معلوم عند وروده أنه لم يأمرنا بقتال الناس كلهم فلا يصح اعتقاد العموم فيه ، وما لا يصح اعتقاد العموم فيه فهو مجمل مفتقر إلى البيان (حكام القرآن للجصاص)  

1 Âyetin bu bölümü, “zorunuza giden bir iş olsa da savaş, size farz kılındı” şeklinde tercüme edilebilir.2 Yukarıdaki tercüme (خَيْرٌ ve شَرٌّ) kelimelerine ism-i tafdil anlamı verilerek yapılmıştır. Âyetin bu bölümü, “Bir şey hakkınızda daha hayırlı olduğu halde hoşunuza gitmeyebildiği gibi, başka bir şey de hakkınızda daha kötü olduğu halde hoşunuza gidebilir.” diye de tercüme edilebilir. 3 Hoşlanıp-hoşlanmamak, göreceli (izafi) bir his olduğu için sadece bu hisle hayır ve şer, fayda ve zarar belirlenemez. Zîrâ o zaman kişiler adedince, iyi ve kötü olması gerekir. Soyut olarak iyi ve kötü olmayıp, bir referansa göre iyi veya kötü olabilir. Tıpkı şarabın Hristiyanlıkta kutsal, İslamiyette büyük günah olduğu gibi. İslâm’a göre iyi ve kötü, ancak Allah ve Peygamberler tarafından ilahi vahiyle belirlenir. Şahsi iyi ve kötülerin İslâm nazarında bir değeri, yoktur.  

201 Bu ifade savaşla ilgili olduğundan bu ayetin 2:190-193 ve 22:39. ayetler ile bağlantılı olarak okunması gerekir: Ama bu, aynı zamanda birçok duruma uygulanabilen genel bir hakikati de ifade etmektedir.  

[411] Zımnen: Doğruyu belirleyen sizin beğeniniz değildir; aksine siz beğeninizi doğruya göre belirleyin. Kehf’teki Musa-alim kul kıssası, bu âyetteki hakikatin bir “kul” üzerinden tefsiridir.  

236 To fight in the cause of Truth is one of the highest forms of charity. What can you offer that is more precious than your own life? But here again the limitations come in. If you are a mere brawler, or a selfish aggressive person, or a vainglorious bully, you deserve the highest censure. Allah knows the value of things better than you do. (Cf. 2:243-244). (R).