Bakara Sûresi 200. Ayet Meali

200.İbnu Ebi Hatim`in Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre cahiliye döneminde insanlar hac mevsiminde vakfe yaparlardı ve içlerinden bir adam çıkarak: "Benim babam şöyle şöyle yemekler yedirirdi, şöyle yükler yüklerdi (yani bol bol sadakalar verirdi)..." derdi. Böyle atalarının işlerini saymaktan başka bir konuşmaları olmazdı. Buna karşılık Yüce Allah bu ayeti kerimeyi indirdi.İbnu Cerir`in Mücahid`den rivayet ettiğine göre de cahiliye döneminde Araplar hacla ilgili işlerini yerine getirdikten sonra şeytan taşlama yerlerinin yanında durarak atalarını ve onların yaptıkları işleri anmaya başlarlardı. Bu ayeti kerime de bununla ilgili olarak indirildi.Ayetin ikinci bölümüyle ilgili olarak da İbnu Ebi Hatim, Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan şöyle rivayet etmiştir: "Bedevilerden bir topluluk vakfe yerine gelerek: "Ey Allah`ım! Bu yılı yağmuru bol, ürünü bol bir yıl eyle! Bu yılı dostluk ve güzellik yılı eyle" derler ama ahiretle ilgili bir dilekte bulunmazlardı. Yüce Allah onların hakkında: "İnsanların içinde "Ey Rabb`imiz bize dünyada ver" diyen vardır ki, ona ahirette bir nasib yoktur" diye buyurdu. Onlardan sonra mü`minlerden bir topluluk gelerek şöyle derlerdi: "Ey Rabb`imiz bize dünyada da iyiliği ahirette de iyiliği ver ve bizi ateşin azabından koru". (Yüce Allah onlar hakkında da şöyle buyurdu): "İşte bunlar kazandıklarına karşılık bir nasib alırlar. Allah hesabı çabuk görendir." (202. ayet)  

[Ayet, hacda yapılan duaların ihlâslı ve ahirete yönelik olmasını emrediyor.]  

Tefsir kaynaklarında ifade edildiğine göre, İslâm’dan önce müşrikler hac işlemlerini tamamladıktan sonra Müzdelife’de oturur, atalarını anar, onlara ve kendilerine ait başarılarla öğünürlerdi. Bu âyette, müslümanlara, müşriklerin bu âdetine uymamaları ve Allah’ı çok anmaları hatırlatılmaktadır.  

(5)Devr-i câhiliyette Arablar menâsik-i haccı (haccın gereklerini) tamamladıktan sonra toplanırlar ve atalarının eserleri ile iftihâra başlayıp, bazısı: “Babam şöyle yemek yedirirdi” diğeri: “Babam şöyle kılıç sallardı” gibi övünerek konuşurlardı. (Râzî, c. 3/5, 199)  

(*) Tefsir kaynaklarında ifade edildiğine göre, İslâm’dan önce müşrikler hac işlemlerini tamamladıktan sonra Müzdelife’de oturur, atalarını anar, onlara ve kendilerine ait başarılarla öğünürlerdi. Bu âyette, müslümanlara, müşriklerin bu âdetine uymamaları ve Allah’ı çok anmaları hatırlatılmaktadır. (Diy. İşleri Meali (Yeni) 200. Ayet Açıklaması) İşte bu âyet, yapılan bu cahiliye âdetini, ortadan kaldırmıştır.  

[9] Yahut kurban kesmenizi.[10] Zaman-ı cahiliyette hac bittikten sonra Mina'da mescit ile dağ arasında dururlar; babalarının neseplerini, geçirdikleri vak'alarını, menakıb ve fazailini sayıp dökerlerdi. Yahut «nasıl ki babanızı unutmazsanız Allah'ı da unutmayınız. Babanıza hürmet ve ta'zim ettiğiniz gibi Allah'a da hürmet ve ta'zim edin» demektir.  

Buradaki [ev] edatına “veya” değil, [tefsiriyye] edatı olarak “hatta, yani” gibi anlamlar verilmelidir. Çünkü Yüce Allah’ı anmak başka herhangi bir şeyi anmakla eşdeğer olamaz.  

1 Müşrik Araplar, hacc ibâdetini tamamladıktan sonra Mina’da bir süre dururlar, atalarını, soylarını ve onların yaptıkları işleri anlatırlar ve bunlarla övünürlerdi. Bu âyet, yapılan bu cahiliye âdetini, ortadan kaldırmıştır.  

185 Birçok müfessir, bu pasajda, İslam öncesi Arapların muhtelif toplantılarda atalarının büyüklüklerini ve sözde faziletlerini yüceltme adetlerine bir atıf görürler. Ancak bazı ilk dönem İslam bilginleri, -mesela, Dehhâk, Rabî‘ ve Ebû Müslim- burada kasdedilen ataların, çocukların gözünde genellikle her türlü iyiliğin/güzelliğin ve gücün sahibi olan gerçek babalar (yahut, ebeveynler) olduğu görüşünü benimsemişlerdir (bkz. Râzî’nin bu ayet ile ilgili görüşleri).  

[396] Menâsik’in kendisinden türetildiği nusuk, hacca özgü ibadetlerden her biri için kullanılırsa da, özelde “kurban” genelde tüm ibadetleri kapsar (196. âyete bkz). Menâsik, haccı oluşturan ibadetlere verilen alem olmuştur ve “hac menâsiki” şeklinde şöhret bulmuştur. [397] Zımnen: Atalarınızın ocağındaki külü taşırsanız âdet, közü taşırsanız ibadet olur. Cahiliyye döneminde Araplar kurban kestikten sonra şeytan taşlama mahalline gelip orada atalarının anısını tazeler, onlara ilişkin öyküler anlatırlardı (Taberî). Cahiliyye insanı ibadeti değil ibadetin ruhunu kaybetmişti. Hz. İbrahim’den beri eda edilen ibadetler, aşağı yukarı biçim olarak aslını korumuş olsalar da ruh ve amaç olarak aslını kaybetmişlerdi. Bu durum da ibadetlerin âdete dönüşmesine neden olmuştu. Âdetleşen ibadette niyetler de sapmaya uğruyor, Allah emrettiği için değil atalardan öyle görüldüğü için yapılır hâle geliyordu.  

Haccı tamamlayınca araplar Mina’da toplanıp, bilhassa atalarının yaptıkları işleri anlatarak övünmeyi âdet edinmişlerdi. Bu âyet ona bedel Allah’ı zikredip O’nun hidâyetini anlamak, onun eserlerini tefekkür, nimetlerine şükretmeye teşvik ediyor.  

[*] Bize göre âyetin tefsiri şöyledir: يذكرون الله آباءكم ذكرتم كما = Allah'ı babalarınızdan öğrendiğiniz gibi anın.  

(101) Müşriklerin hacdan sonra toplanıp atalarıyla övünmek şeklindeki âdetine atıfta bulunulmaktadır.  

223 After the Pilgrimage, in Pagan times, the pilgrims used to gather in assemblies in which the praises of ancestors were sung. As the whole of the pilgrimage rites were spiritualised in Islam, so this aftermath of the Pilgrimage was also spiritualised. It was required from pilgrims to stay on two or three days after the Day of Sacrifice, but they must use them in prayer and praise to Allah. See 2:203 below. (R). 224 If you hasten to get all the good things of the world, and only think of them and pray for them, you would lose the higher things of the future. The proper Muslim attitude is neither to renounce this world nor to be so engrossed in it as to forget the spiritual future.