Bakara Sûresi 197. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 9/36; 22/25.  

197.Yüce Allah`ın: "Yanınıza azık alın ve bilin ki, azıkların en hayırlısı takvadır" sözü hakkında Buhari, Abdullah bin Abbas (r.a.)`ın şöyle söylediğini rivayet etmiştir: "Yemenliler haccederlerdi ve yanlarına azık almazlardı: "Biz Allah`a tevekkül ediyoruz" derlerdi. Bunun üzerine Yüce Allah: "Yanınıza azık alın ve bilin ki, azıkların en hayırlısı takvadır" diye buyurdu."  

Hac, Hicret’in 9. yılında farz kılınmıştır. Peygamberimiz bu yıl, Hz. Ebu Bekir’i hac emiri tayin etmiş, kendileri de bir yıl sonra yani Hicret’in onuncu yılında haccetmişlerdir. Bu, Peygamberimizin ilk haccı olduğu gibi aynı zamanda da son haccı olmuştur ve buna “Veda Haccı” denmektedir. Çünkü Peygamberimiz bu hacdan sonra hem dünyaya hem de bütün sevdiklerine veda ederek “dar-ı beka” eylemiştir. Âyetin açık anlamına göre haccın belirli bir vakti vardır ve bu vakit belirli aylardadır. Bu aylar Şevval ve Zilkade ayları ile Zilhicce ayının ilk on gününden oluşur. Yine ayete göre sadece bu aylar süresince Hac için ihrama girilebilir.Azık edinmekten kasıt; hac yolculuğu için gerekli maddi ve manevi hazırlıkları tamamlamaktır. Maddi anlamda hazırlık; Hac sûresi boyunca diğer Müslümanlara yük olmayacak ve lojistik desteğe ihtiyaç duymayacak şekilde her türlü tedarikin yapılmasıdır. Manevi anlamda hazırlık ise vahyin belirlediği sınırlar içinde her türlü güzelliği hayata geçirmek konusunda ilahi öğretilere teslimiyet gösterileceğine, Allah’ın yasakladığı kötülüklerden sakınılacağına ve tâğûtî sistemlere karşı dik durulacağına karar verilmesidir. Aynı zamanda bu davranışları hayat felsefesi haline getirmektir. Onun için “azığın en hayırlısı Allah’a karşı gelmekten sakınmaktır.” buyruluyor.  

[1] Şevval, Zi’l Ka’de ile Zi’l Hiccenin on güni  

Hac ayları, Şevval ve Zilkade ayları ile Zilhicce ayının ilk on günüdür.  

 Eskiden Araplar, hac mevsiminde bir takım panayırlar kurarlar, orada çeşitli sahalarda alışveriş yaparlardı. Bunlar o zaman cahiliye devri âdetlerine göre cereyan ederdi. Müslümanlar bunları günah saydılar. Allah Teâlâ aşağıdaki âyetlerde bu hususa açıklık getirdi.  

Hac, Kutsal Aylar olan Zil-Hicce, Muharrem, Safer ve Ra-biül Evvel aylarının başında yapılabilir (2:189). Böylece dört Kutsal ayın ilk günlerinde olmak üzere bir yılda dört hac düzenlemek mümkündür. Haccı bir kaç güne sıkıştırmak uygulaması milyonlarca hacıyı yetersiz servis, pislik ve kargaşalığa mahkum ediyor. Bak 9:37.  

1- Günaha sapan. Vahyin belirlediği sınırların dışına çıkan; iyi, doğru, güzel ve temiz şeylerden uzak kalan. 2- Allah'ın buyruklarına içtenlikle uyarak, o buyruklarla kötü ve zararlı şeylere karşı kendisini korumaya, güvenceye almaktır.  

(1)Burada zikredilen “ma‘lûm aylar”, Şevvâl, Zilka‘de ve Zilhıccenin ilk on günüdür. Bu âyet-i kerîmenin, meâlen: “Kendinize azık edinin!” diye başlayan kısmı Ehl-i Yemen hakkında nâzil olmuştur. Onlar: “Biz, Allah’a tevekkül eden kimseleriz” diyerek yol için azık bulundurmazlar, sonra da zor durumda kalarak dilenirlerdi. (Celâleyn Şerhi, c. 1, 238-239)(2)Allah korkusunda ne kadar büyük bir saâdet ve lezzet olduğu hakkında bakınız; (sahîfe 205, hâşiye 2)  

(*) Hac ibadetinin insan davranışları üzerindeki etkileri! Hac ibadeti insanların birlikte yaşama, din, dil, ırk ayrımı yapmama, tüm statülerinden kurtulma, maddi ve itibar gücünü bir kenara bırakmasını sağlar. O kutsal topraklarda şuurlu bir şekilde toplu hâlde yapılan ibadetler sayesinde ahlaki özellikler değişebilir. O kutsal topraklardan gelince daha dikkatli ve güzel davranışlar yapması gerektiğini düşünür ve ona göre hareket eder… *Hac ibadetini yerine getiren kişi, sağlık ve zenginliğinin şükrünü yerine getirmenin mutluluk ve huzuru içinde olur.* Hacda kardeşliğin en güzel örnekleri sergilendiğinden insanlar arasındaki eşitlik düşüncesi güçlenir.• Kutsal mekânları ziyaret, insandaki dinî duyguları pekiştirir.• Diğer Müslüman ülkelerin insanları ile tanışıp kaynaşma fırsatı bulunur.• Hac, çeşitli zorluklara katlanılarak yapılan bir ibadettir. Bu durum, insanın zorluklara göğüs germesine ve sabırlı olmasına katkı sağlar. İslam dini, inananlar arasında inanca dayalı kardeşlik bağı kurmuştur. Bu kardeşlik bağları, insanlar arasında kuvvetli bir birliktelik oluşturur. İşte hac da bu birlikteliğin yaşanmasıdır. Farklı ırk, dil ve kültürden Müslümanların aynı amaç için bir araya gelerek birlikte hareket etmeleri, aralarındaki kardeşliği pekiştirir.  

[1] Şevval, Zilkade aylariyle Zilhicce'den on gündür. Şafiiye göre Nahir gecesiyle beraber Zilhicce'den dokuz gündür, Malik'e göre bütün Zilhicce ay'ıdır.[2] Niyet ile, yahut telbiye ile, yahut kurban sevki ile.[3] Yahut kötü söz söylemek.[4] Yahut hudud'u şer'iden harice çıkmak, ta'attan çıkmak, putlar için kurban kesmek, yekdiğerlerini fısk lâkabı ile çağırmak.[5] Menhiyattan çekinme, yahut dilenmekten, nefsi tehlikeye koymaktan sakınmadır.  

Bu ifade, haccın tıpkı namaz, oruç, kurban vs. ibadetler gibi eskiden beri süregeldiğini ve bilindiğini göstermektedir.,Hac ibadeti bu ayette de belirtildiği gibi “bilinen aylar”da yapılmaktadır ki bu aylar Şevval, Zilkade ve Zilhicce aylarıdır. Müfessirlerimiz Şevval ve Zilka‘de aylarında hemfikirdirler; Zilhicce’nin ise ilk günü mü yoksa tamamı mı noktasında fikir ayrılıkları yaşamışlardır. Mekkeliler daha önceden de bu aylarda hac yaptıkları için Yüce Allah o zamanı hac zamanı olarak hükme bağlamış, onların uygulamalarında herhangi bir değişikliğe gitmemiştir. Sadece kendileri bazen [nesî’] denen “erteleme” işlemine başvurarak hac aylarının yerini değiştirme girişiminde bulundukları için bunun önü kesilmiştir.  

1 Yani hacc’ın vakti, öteden beri insanlar arasında net bir şekilde bilinen aylardır. Bunlar, Şevval, Zilka’de ve Zilhicce aylarıdır ve bu aylarda bir değişiklik yapılmamıştır. Her ne kadar müşrikler “nesî” (Bk. Tevbe: 37 ve dipnotu) yaparak haccın zamanını değiştirmişlerse de ayların adını değiştirememişlerdir. Peygamberimizin veda haccı, normal zamanında yapılmış ve bugüne kadar da ayların zamanında bir değişiklik yapılmamıştır. Günümüzde Müslüman olduklarını iddiâ eden “çağdaş nesî’ciler,” müşriklerden de ileri giderek haccın senede birkaç defa yapılmasını bile söylemişlerdir. Buna delil olarak ay kelimesinin çoğul olduğunu göstermişler ama işlerine gelmediği için (أَشْهُرٌ) kelimesinin “cem’ül kıllet” olduğunu ve 3 ila 9 arasındaki bir sayıya delalet ettiğini bilerek unutmuşlardır. 2 Yani Yemenlilerin yaptığı gibi; “biz mütevekkiliz” diyerek hacca azıksız gelip, diğer Müslümanlara yük olmayın. (Kurtubî) Zîrâ bu yapılan iş, takva değildir. Takva, Allah’a karşı hata etmekten sakınmaktır.  

180 Lafzen, “açıkça bilinen aylarda”. Hac, belli bir ayda (yani Zilhicce ayında) yapıldığına göre buradaki çoğul kullanım, haccın her yıl tekrarlanmasına işaret etmektedir. Ayrıca unutulmamalıdır ki, bazı yorumcular, bunun kamerî yılın son üç ayına işaret ettiğini savunmuşlardır.  

[390] Âyette geçen ma‘lûmât “bilinen” demektir. Her yıl tekrarlandığı ve dönemin şartlarında uzun olan hac yolculuğu da haccın bir parçası olduğu için bu ifade kulanılmıştır. Eğer âyet, hac ibadetini, “bilinen aylarda” olmak şartıyla herhangi bir zamanda eda etmenin cevazına delâlet etseydi bu da bilinirdi. Oysa, haccın bilinen aylarda olmak şartıyla farklı zamanlarda yapıldığına dair tek bir örnek yoktur. Aksine 198. âyetteki “Arafat’tan çağlayıp gelirken” ibaresi, yine 199. âyetteki “insanların çağlayıp geldikleri yerden siz de çağlayıp gelin” ibaresi haccın topluca belirli günlerde yapıldığına delâlet eder. Ayrıca bu âyetin devamında Mina vakfesine dair “iki günde dönerse” denilir. Bu da, haccın vaktinin aylarla değil günlerle tayin edileceğinin bir başka delilidir. Bakara 203’teki “sayılı günler” ve Hac 28’deki “bilinen günlerde” ibaresi de bu delilin yanına konmalıdır. “Bilinen-sayılı günler”in yorumundaki ihtilaf işin özünü etkilemez. Bu iki âyet de günlerden söz etmektedir ki bu günler haccın ifa edildiği terviye günü de dahil Zilhicce’nin 8-13. günleridir. Mütevatir sünnet de bunu teyit eder. [391] Rafesi “Cinsel temalı konuşmalar” diye çevirdik. İbn Abbas rafesi “kişinin ancak eşinin kulağına fısıldayacağı sözler” diye açıklamış. Aslında hacda şık düşmeyen tüm konuşmalar ve meşru cinsel temalı muhabbetler de rafes hükmüne girer. “Yakışıksız davranışlar” diye çevirdiğimiz fusûk, Allah, insan, hayvan, bitki ve çevre hakkını ihlal eden her tür davranışı kapsar. Cidâl kavga ve yersiz tartışmadır. Haklı ya da haksız fark etmez. Esasen cidâl kişinin haklı olduğuna inandığı durumlarda yaptığı tartışmadır. Dikkat edilecek olursa bu üçü de kendi başlarına haram olan fiiller olmadıkları hâlde hacda yasaklanmışlardır. Çünkü orası sadece haramların değil, kimi mubahların da yasaklandığı bir mahşer provasıdır.  

Buradaki “korunma” başlıca iki tarzda tefsir edilir: 1- Başkalarına yük olmaktan ve istemek zilletinden korunma, 2- Genel olarak Allah’ın razı olmadığı her türlü halden korunma  

[1] eşhur = aylar çoğuldur. Arapçada çoğul en az üçtür. "İçinde haccı barındıran" anlamına gelen Zilhicce, haccın yapıldığı ay olduğundan Zilhicce'den sonra hacca başlanamaz. Bu ibadete Şevval, Zilkade ve Zilhicce'de başlanabilir. [2] Aklı ile kalbini birleştiren kişilere ulü'l-elbâb denir. (Bkz. Bakara 2/179'un dipnotu.)  

(99) Takvâ, Bakara Sûresinin başında da geçtiği gibi, Allah’ın emir ve yasaklarına karşı gelmekten sakınmak suretiyle kendi eylemlerinin kötü sonuçlarından korunmak ve Allah’ın himayesine sığınmak demektir. “Benden sakının,” “Benden korkun,” “Allah’tan korkun” gibi ifadeler de, kişinin, İlâhî buyruklara karşı gelmek suretiyle kendisini Allah’ın korumasından yoksun kılması ve Onun şiddetli azabına lâyık hale getirmesi ihtimaline karşı bir uyarıdır.  

217 The months well known: the months of ShawwaI, Dhual Qa'dah, and Dhual Hijjah (up to the 10th or the 13th) are set apart for the rites of Hajj. That is to say, the first rites may begin as early as the beginning of Shawwal, with a definite approach to Makkah, but the chief rites are concentrated on the first ten days of Dhu al Hijjah, and specially on the 8th, 9th and 10th of that month, when the concourse of pilgrims reaches its height. The chief rites may be briefly enumerated: (I) The wearing of the pilgrim garment (ihram) from certain points definitely fixed on all the roads to Makkah; after this the pilgrimage prohibitions come into operation and the pilgrim is dedicated to worship and prayer and the denial of vanities: (2) the going round the Ka'bah seven times (tawaf), typifying activity, with the kissing of the little Black Stone built into the wall, the symbol of concentration in the love of Allah; (3) after a short prayer at the Station of Abraham (Q. 2:125), the pilgrim goes to the hills Saf a and Marwah (Q. 2:158), the symbols of patience and perseverance; (4) the great Sermon (Khutbah) on the 9th of Dhual Hijjah. when the whole assembly listens to an exposition of the meaning of Hajj; (5) the visit on the eighth, of the whole body of pilgrims to the Valley of Min a (about six miles north of Makkah), where the pilgrims halt and stay the night, proceeding on the ninth to the plain and hill of 'Arafat, about five miles further north, which is also called the Mount of Mercy; (5) the tenth day, the ' Id Day, the day of Sacrifice, when the sacrifice is offered in the Valley of Mina, the head is shaved or the hair trimmed, the tawafal Ifadah and the symbolic ceremony of casting seven stones at the Evil One is performed on the first occasion; it is continued on subsequent days; both rites are connected with the story of Abraham: this is the ' Idal Adha ; note that the ceremony is symbolically connected with the rejection of evil in thought, word, and deed. A stay of two or three days after this is prescribed; these days are called Tashriq days. (R). 218 It is recommended that pilgrims should come with provisions, so that they should not be compelled to resort to begging. But, as usual, our thought is directed at once from the physical to the spiritual. If provisions are required for a journey on earth, how much more important to provide for the final journey into the future world? The best of such provisions is right conduct, which is the same as the fear of Allah.