Bakara Sûresi 196. Ayet Meali

Umre, Arafat dağında gecelemeksizin yapılan hac törenidir. Hac, muayyen bir mevsimde yapılır, umrenin mevsimi yoktur. Ancak hacdan önce veya sonra yapılması, yahut recep ayında edası sünnet sayılmıştır. İmamiyye'de umre, hac gibi farzdır.  

196.İbnu Ebi Hatim`in Safvan bin Umeyye (r.a.)`den rivayet ettiğine göre bir adam Zaferan sürünmüş halde ve üzerinde de bir cübbe olarak Resulullah (a.s.)`a geldi: "Ey Resulullah (a.s.)! Benim umrem hakkında bana ne emredersin?" diye sordu. Bunun üzerine Yüce Allah: "Haccı ve umreyi Allah için tamamlayın" âyetini indirdi. Resulullah (a.s.): "Umre hakkında soru soran kişi nerde?" diye buyurdu. Adam: "Burdayım" dedi. Resulullah (a.s.) da şöyle buyurdu: "Üzerindeki elbiseni çıkar, sonra guslet ve yapabildiğin kadarıyla burnunu temizle, sonra hac esnasında yaptıklarını umrende de aynen yap."40.Yani eğer bir kimse hacc mevsimi girmeden önce umre yapar ve aynı yıl içerisinde hac yapmaya da niyet ettiği halde aradaki zaman süresinin uzun olması sebebiyle üzerinden ihram yasaklarının kalkması için ihramdan çıkarsa haccını tamamladıktan sonra kolayına gelen bir kurban kesmesi gerekir. Bu hacc şekline temettu haccı denmektedir.  

[Savaş ayetinden sonra hacc ayetinin gelmesi, hacc’ın temsili bir savaş manevrası olduğuna işarettir. Savaşta en küçük bir hareket bazen çok önemli olduğu gibi, hacca’da da öyledir. En küçük bir hata, ceza gerektirir. Bu konuda Ali Şeriati’nin “Hacc” kitabına bakılabilir.]  

[35] Hac ve umre hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, II, 499-528.  

Bkz. 5/2Bu kurban ya da oruç hükmü; Mescid-i Haram civarında yaşamayanlar içindir. Çünkü orada yaşayanlar için hacdan önce umre yapma yani “hacc-ı temettü” yoktur. Dolayısıyla onlara fidye ve oruç da yoktur. Zaten, onların sürekli olarak ihramlı hâlde bulunmaları da mümkün değildir.  

Hac ve umre Kutsal Aylarda beraber yapılmalı; ancak Umre (Kabe ziyareti) her zaman yapılabilir.  

* Kurban kesme imkânı bulamayan kimse, ihramlı olarak arefe gününde üç gün tamamlanmış olmak üzere oruç tutar. Yedi gün de bayram günleri çıktıktan sonra, dilediği yerde veya memleketine dönünce tutar. Böylece on gün oruç tutması vacip olur. Bu oruçları ayrı ayrı günlerde de tutabilir.  

1- Kurbanlıktan. 2- İhramdan çıkmayın (Başı tıraş etmek, haccın tamamlanmasını, ihram sürresinin bitişini ifade eden bir uygulamadır.). 3- Kurbanlık. 4- Bir yükümlülükten kurtulmak için ödenen bedel.  

(2)“Hacc-ı şerîf, bi’l-asâle (bizzat) herkes için bir mertebe-i külliyede bir ubûdiyettir (yüksek derecede bir kulluktur). Nasıl ki bir nefer (asker), bir yevm-i mahsusta (husûsî bir günde) ferik (paşa) dâiresinde bir ferik gibi pâdişâhın bayramına gider ve lütfuna mazhar olur. Öyle de, bir hacı, ne kadar âmî (câhil) de olsa, kat‘-ı merâtib etmiş bir velî gibi umum aktâr-ı arzın (yeryüzünün) Rabb-ı Azîmi ünvânıyla Rabbisine müteveccihtir (yönelmiştir). Bir ubûdiyet-i külliye ile müşerreftir (şereflenmiştir). (...) Hacdan sonra şu ma‘nâ-yı ulvî ve küllî (büyük ve umûmî ma‘nâ) muhtelif derecelerde bayram namazlarında, yağmur namazlarında, husûf, küsûf (ay ve güneş tutulması) namazlarında, cemâatle kılınan namazlarda bulunur. İşte şeâir-i İslâmiyenin (İslâm alâmetlerinin), velev sünnet kabîlinden (çeşidinden) de olsa, ehemmiyeti bu sırdandır.” (Tılsımlar, 16. Söz, 30)  

(*) Bu kurban ya da oruç hükmü; Mescid-i Haram civarında yaşamayanlar içindir. Çünkü orada yaşayanlar için hacdan önce umre yapma yani “hacc-ı temettü” yoktur. Dolayısıyla onlara fidye ve oruç da yoktur. Zaten, onların sürekli olarak ihramlı hâlde bulunmaları da mümkün değildir. (C. Külünkoğlu Meali 196. Ayet Açıklaması) Not: 1.Hastalıktan veya başında bir rahatsızlık bulunmaktan dolayı tıraş olanlar rivayete göre ya üç gün oruç tutar ya da altı yoksula sadaka verir. 2. Hacc-ı temettü nedir? Aynı yılın hac mevsiminde, önce umre yapıp ihramdan çıktıktan sonra Arefe günü gelince yeniden hac için ihrama girilerek yapılan hacdır. Temettu haccı yapmak isteyen kişi, mîkâtta veya daha öncesinde umreye niyet ederek ihrama girer, Mekke’ye vardıktan sonra umre yapar ve tıraş olup ihramdan çıkar. Yani Arafe günü gelince, bu defa hac için niyetlenip yeniden ihrama girer, işte hacc-ı temettü ihramda en az kalınan hac olduğundan en kolay şeklidir, bu nedenle bu kolay yolu seçenler (haccı-ı temettü) yapanlar yoksullar için bir fidye (kurban) verirler.  

[8] Hastalık, korku, acîz gibi manialardan, yahut düşman korkusundan nâşi Hac veya Umre'den alıkonulup ihramdan çıkarsanız.[9] Yâni, Mina'-ya kadar.[10] Başında yara, ağrı, kehle olup ta traş olursa.[11] Hastalıktan, düşmandan ve emsali mevaniden hâli olduğunuz zaman.[12] Mütemetti, Umre ile Hacc-ı fâsıla ile cem edene denir. Mütemetti olan Umre için ihram eder, sonra ihramdan çıkar. Hac için ihram vaktine kadar ihram etmez, sonra hac için ihram eder. Umre ile Hacc-ı bilâ fasıla cem edene «Karn» derler, yalnız Umre'ye veya yalnız Hacca niyet edene de «müfrid» denir. Nazm-ı Celil'deki «temettü» lâfz-ı şerifinden Umre ile Cenabı hakka takarrüp suretiyle müntefi olan kimse mânâsı da anlaşılabilir.[13] Ef'al-i hacdan fâriğ olduktan, yahut memleketine döndükten sonra.[14] Mekke ve havalisinde sakin olmayanlara.  

129 Hedy, hediye demektir. Kâbe civarındaki yoksullara ulaştırılmak için gönderildiğinden bu adı almıştır. Bugün hacda kesilen bütün kurbanların yeryüzündeki yoksul Müslümanlara ulaştırılmasını caiz kılan bir ayettir. 130 Hem savaş hem de hastalıktan güvende olduğunuz zaman anlamındadır.  

1 Hacc: lügatte “büyük ve önemli bir şeye kasıt” demektir. Dini terim olarak ise: “belirli zamanda belirli bir mekânı belirli bir şekilde ziyaret” demektir. Yani Zilhicce ayının dokuzuncu günü hac niyetiyle ihrama girip, Arafat’ta vakfe yapıp, sonra Kâbe’yi ziyaretten ibaret bir ibadettir. İhram, vakfe ve tavaf haccın farzlarıdır. Hacc, Müslüman, hür, âkil, bâliğ, gücü yeten, vaktine ulaşan, dar’ül-İslam’da bulunana veya dâr’ül-harbde ise haccın farzıyyetini bilen kimselere farzdır. Vacibleri: 1- İhram’ı mikat yerlerinden daha evvel yapmak. 2- Arafat’ta vakfeyi guruba kadar uzatmak. 3- Müzdelife’de vakfe yapmak. 4- Safa ile Merve arsında sa’y etmek. 5- Sa’yi tavaftan sonra yapmak. 6- Mevkii mahsusunda taş atmak. 7- Tıraş olmak. 8- Veda tavafı (yabancılar için) yapmak. 9- Tavafa Hacer’ül-Esved’den başlamak. 10- Tavafı sağdan yapmak. 11- Özrü yoksa tavafta yürümek. 12- Tavafta taharet üzere bulunmak. 13- Setr’ül-avret. 14- Tavafın yedi şavtından son üçü (ki dördü farzdır). 15- Sa’ye Safa’dan başlamak. 16- Kurban kesmek. 17- Her tavaftan sonra iki rek’at namaz kılmak. 18- Taş atma ile tıraş arasında tertibe riayet etmek. 19- Tavaf-ı ziyareti kurban kesme günlerinde yapmak ki bu vaciblerden biri terk olunursa kurban kesmek lâzım gelir. Haccın sebebi Beytullah’tır. Hacc her Müslümana ömründe bir kere ilk imkân senesinde farz olur. Hacc’ın; ifrad, temettu’ ve kıran çeşitleri vardır. Teferruatı için fıkıh kitaplarına müraat edilmeldir.2 Bu âyete göre bazı sahabi ve müfessirler umrenin vacip, bazıları da bu tercümeye göre nafile olduğu kanaatine varmışlardır. Bazılarına göre de hacc, (Âlu İmrân: 97.) ayetle farz kılınmıştır. Bk. (Hacc: 25-31)3 Hedy: Deve, sığır, davar cinsinden Beytullah’a hediye olunan kurbanlıkların ismidir ki en azı bir koyun veya keçidir. Bedene denilen büyükbaş hayvanların 1/7 si de kâfi gelir.4 Umre yaptıktan sonra hacca kadar ihramdan çıkıp onun nîmetlerinden yararlananlar, yani; Hacc-ı Kıran veya Hacc-ı Temettu’ yapanlar, kurban kessin.  

174 Hacc vecîbesi yılda bir defa Zilhicce ayında yapılırken ‘umre herhangi bir zamanda yerine getirilebilir. Hem hacc hem de ‘umre sırasında müminler Kâbe etrafında yedi defa dönmek ve Safâ ile Merve arasında da yedi defa yürümekle (bkz. yukarıdaki 127 ve 128. not); ayrıca, hac sırasında Zilhicce’nin dokuzuncu günü Arafat meydanındaki toplantıya iştirak etmekle yükümlüdürler (bkz. aşağıdaki not 182). Müminler ister hacc yapsınlar ister ‘umre, ihrâma girdikleri andan haccın veya umrenin bittiği ana kadar saçlarını kesmekten ve hatta düzeltmekten kaçınmakla da yükümlüdürler. Ayetin devamında zikredildiği gibi, hasta olan veya saçlarını kesmesini veya traş etmesini gerektiren bir rahatsızlığı bulunan kimseler, bu yasaklamadan muaf bulunmaktadır.175 Lafzen, “kurban yerine varıncaya kadar” -yani, hem zaman hem de mekan olarak. Râzî’ye göre burada kurbanın zamanı kasdedilmiştir; yani, haccın sonunda hacıların -yeterli imkan sahibi olmaları kaydıyla- bir koyun, sığır veya benzeri bir hayvan kurban etmelerinin ve etini hayır için dağıtmalarının istendiği zaman.176 İzâ emintum (lafzen, “emniyette olduğunuz zaman”) ifadesi, burada hem dış tehlikelerden (savaş gibi) hem de hastalıktan emin olmaya işaret etmektedir ve bu nedenle de en doğrusu “sağlıklı ve emniyette iseniz” şeklinde çevrilmiştir -bunun anlamı, kişinin hac yapacak durumda ve niyette olmasıdır.177 Bu, kişinin kendi rahatı için umrenin bittiği zaman ile haccın ifası zamanı arasındaki sürede ihrâm’dan çıkmasını anlatmaktadır (karş. Menâr II, 222). Bu kolaylıktan yararlanan hacı, haccın bitiminde bir kurban kesmek (bkz. yukarıdaki 175. not) yahut bunun yerine on gün oruç tutmakla yükümlüdür.178 Lafzen, “ailesi Mescid-i Haram’da bulunmayanlar” -yani orada sürekli olarak ikamet etmeyenler: Çünkü, Mekke sakinleri sürekli olarak ihrâmlı halde bulunamazlar.179 Bu, yalnızca haccın kutsiyetinin muhtemel bir ihlaline değil, aynı zamanda, daha genel bir şekilde, Allah’ın buyruklarının kasıtlı olarak ihlal edildiği bütün durumlara ve ihtimallere işaret etmektedir.  

[387] “Ve ona ulaşmaya gücü yeten herkesin Beyt’i haccetmesi Allah’ın insanlık üzerindeki hakkıdır.” (3:97) Hac, insanlığın Allah’a yürüyüş destanını her mü’minin kendi şahsında yeniden yaşamasıdır. Hac, Âdem rolünü oynayan her bir insanın yitirdiği cenneti aramaya çıkmasıdır. Hac, insanoğlunun uzaklaştığı fıtratına yeniden dönüşünü temsil eder. Hac, kendi kendisine yabancılaşan bireyin kimliğini, kişiliğini bulup kendisiyle barışık ve tanışık yaşamak için başlattığı soylu yolculuğun adıdır. Özetle hac, mahşerin provasıdır. [388] Buradaki “tamamlama” nasıl anlaşılmalıdır? Üç ihtimal var: 1) Mekkeli müşrikler ayrıcalıklı oldukları vehmiyle, Müzdelife’ye kadar çıkıyorlardı, siz Arafat’a kadar çıkın (Bkz: el-Muvâfakât III, 335) 2) Rasûl’ün Hudeybiye umresi gibi yarım bırakılan nafile hac ve umreyi “tamamlayın” (Krş: Râzî). 3) Müşrikler iki put koydu diye Safa-Merve arası sa’yi terk etmeyin (2:158). Sonra haccınız yarım kalır. Bu iki âyet (158 ve 196) arasında mesânî ilişkisi vardır (Bkz: 39:23’ün notu). Biri diğerini açıklar. Doğrusu budur. [389] Mahilleh, kurbanın zamanını, mekânını ya da her ikisini birden ifade edebilir. Birinci görüş esas alındığında kurbanı ille de oraya ulaştırmak şartken, ikinci görüşte buna “şarttır” denilemez. Râzî burada zamanı ifade ettiğini söyler ki tercihimiz bu görüşe dayanmaktadır. Râzî’ye göre fiziki bir “gönderme/ulaştırmaya” değil de, mânevî bir “gönderme/ulaştırmaya” delâlet eder. Bu tercihi Hac 36. âyet de teyit eder.  

Hac: şartlarına sahib olan Müslümanın, ömründe bir defa hac aylarında ihrama girip kurban bayramı Arefe günü Arafat’ta vakfe yapıp, sonra Kâbe’yi ziyaret etmesidir. Umre ise Kâbe’yi, hac ayları dışında, sünnet kabilinden ziyaret etmektir.  

[1] İmam Şâfi'î'ye göre yalnız düşmanın men'i ve İmam Hanîfe'ye göre tesallut-u a'dâ, hastalık ve sâire gibi her bir mâni'. [2] Hac ve 'umreyi niyet idüb yola çıkdıkdan sonra gerek dâire-i Harem'de ve gerek hâricinde düşman tarafından Ka'be'ye ve 'Arafât'a gitmesi men' olunan veyâhud yolda devâm idemeyecek derecede bir hastalığa veyâhud diğer bir mâni'aya uğrayan kimse bir kurbân keserek ihrâmdan çıkar. Bunı kurbân kesdikleri mahalle götürmek lâzımdır diyenler "Kurbân mahalline vâsıl olmadıkca tıraş olmayınız" buyurulmasıyla ihticâc iylediler. Mahsûr ve memnû' oldığı yerde kurbânı keser diyenler Rasûlullah'ın "Hudeybiye"de kurbânı kesdiği ile ihticâc iylediler. Ve mahalline vusûlden murâd zebh ile vazîfenin yerine getirilmiş olmasından 'ibâretdir didiler. [3] İhrâmda iken hastalanır veyâhud başında yara, ağrı ve sâire gibi bir ezâ hâsıl oldığından ihrâmdan çıkmak ve tıraş olmak îcâb iderse bunun fidyesi olarak üç gün oruc tutar veyâhud kâdir oldığı kurbânı keser. İhrâmdan çıkmak ile üzerine fidye lâzım gelen kimsenin kurbânı Mekke'de kesilmek ve eti fukarâ-yı Harem'e dağıdılmak lâzım gelir. Sadaka da böyledir. Mekke'de Harem'in fukarâsına i'tâ olunur. [4] Beyti tavafdan ve 'umreyi yapdıkdan sonra hac zamânı gelinceye kadar ihrâmdan çıkan ve aradaki günlerden istifâde iden kimsenin bir kurbân kesmesi vâcib olur, bir kavle göre bu kurbân huccâcın kurbân kesdikleri günde zebh olunur ve bir kavle göre de ondan evvel zebhi câizdir. [5] Zebhi îcâb iden kurbânı her ne sûretle olur ise olsun tedârik idemeyen kimse üç güni Mekke'de yedi güni memleketine 'avdetinde olmak üzere on gün oruc tutar. [6] Mekke'de ve Mekke civârında sâkin bulunanlar bu hükümden hâricdirler.  

[1] Müslümanlar başlangıçta say yapmıyorlardı. Bu âyet onu emretmiştir. (Bakara 2/158)'in dipnotuna bkz. [2] Hedy, hacının yanında getirdiği kurbanlık hayvandır. Mahill, kesim vakti veya kesim yeri demektir. Hedyin kesim yeri harem bölgesi, kesim vakti de kurban bayramı günleridir (Hac 22/28).  

212 See 2:158, n. 161. The Hajj is the complete pilgrimage, of which the chief rites are performed during the first twelve or thirteen days of the month of Dhu al Hijjah. The Umrah is a less formal pilgrimage at any time of the year. In either case, the intending pilgrim commences by putting on a simple garment of unsewn cloth in two pieces when he is some distance yet from Makkah. The putting on of the pilgrim garb (ihram) is symbolical of his renouncing the vanities of the world. After this and until the end of the pilgrimage he must not wear other clothes, or ornaments, anoint his hair, use perfumes, hunt, or do other prohibited acts. The completion of the pilgrimage is symbolised by the shaving of the head for men and the cutting off of a few locks of the hair of the head for women, the putting off of the ihram and the resumption of the ordinary dress. Here we are told: (1) that having once undertaken the pilgrimage, we must complete it; (2) that we must do it not for worldly ends, but as a symbol of our service and worship to Allah; (3) that if we are prevented, for any reason, from completing the rites, a symbolical completion can be made by sending an offering for sacrifice; sacrifice would have been offered if we had been present personally; here we would send the sacrifice vicariously, and when it is likely to reach the place of sacrifice, we could then shave our heads and resume our ordinary dress and avocations. (R). 213 If any one is taken ill after putting on the ihram, so that he has to put on other clothes, or if he has trouble or skin disease in his head or insects in his hair, and he has to shave his head before completion, he should fast (three days, say the Commentators), or feed the poor, or offer sacrifice. 214 When this was revealed, the city of Makkah was in the hands of the enemies of Islam, and the regulations about the fighting and the pilgrimage came together and were interconnected. But the revelation provides* as always, for the particular occasion, and also for normal conditions. Makkah soon passed out of the hands of the enemies of Islam. People sometimes came long distances to Makkah before the Pilgrimage season began. Having performed the ' Umrah, they stayed on for the formal Hajj. In case the pilgrim had spent his money, he is shown what he can do, rich or poor, and yet hold his head high among his fellows, as having performed all rites as prescribed. 215 There is disagreement among jurists whether residents of Makkah are allowed to make tamattu or not. However, the four schools of law are agreed that sacrificial offering is not obligatory for the residents of Makkah. [Eds.]. 216 This closes the section about the duties of fighting and introduces the connected question of pilgrimage in a sort of transition. Fighting is connected with fear, and while it is meritorious to obey Allah, we are warned that we must not allow our selfish passions to carry us away, because it is in such times of stress that our spirit is tested. Verse 195 ended with a benediction for those who do good. This verse ends with a warning to those who take advantage of Allah's cause to transgress the limits, for the punishment is equally sure. The next verse shows us the pitfalls we must avoid in a large concourse of people.