Bakara Sûresi 188. Ayet Meali

188.İbnu Ebi Hatim`in Said bin Cubeyr (r.a.)`den rivayet ettiğine göre İmru`u`l-Kays bin Amir ile Abdan bin Eşve` el-Hadrami bir arazi konusunda anlaşmazlığa düştüler. İmru`u`l-Kays bu konuda yemin etmek istedi. Bu ayeti kerime onun hakkında indi.  

Bkz. 4/29  

[1] Ya’ni haksız oldığınızı bildiğiniz halde hâkimlere mürâca’atla başkasının emvâlini gasb itmeğe çalışmayınız.  

 Bu âyette işaret edilmek istenen mana, daha ziyade rüşvet ve çıkarcılıktır. Binaenaleyh aldatma ve dalavere ile elde edilen bütün kazançlar haramdır.  

1- Hakkınız olmadığını.  

(1)“Mâdem rızık mukadderdir (yazılıdır) ve ihsân ediliyor ve veren de Cenâb-ı Hakk’tır; O hem Rahîm(çok merhamet edici), hem Kerîmdir (çok ikrâm edendir). O’nun rahmetini ittihâm etmek (suçlamak)derecesinde ve keremini istihfâf eder (hafife alır) bir sûrette, gayr-ı meşrû‘ bir tarzda yüz suyu dökmekle; vicdânını, belki bazı mukaddesâtını (dînî değerlerini) rüşvet verip menhus (uğursuz) ve bereketsiz bir mâl-ı harâmı kabûl eden düşünsün ki, ne kadar muzâaf (kat kat) bir dîvâneliktir.” (Mektûbât, 29. Mektûb, 268)  

(*) Âyetteki tudlû fiili, aslında “kova sarkıtmak” (krş: edlâ delveh 12:19) anlamındaki edlâdan gelir ki, mecazen yargıyı yanıltmak için sahte delil sunmak ya da rüşvet, torpil vs. gibi meşru olmayan yollarla resmi makamları kullanarak haksız kazanç sağlamak anlamına gelir. Bu aynı zamanda devlete kova sarkıtmaktır ki, bu da kamu malı yemeye bir atıftır. Râzî, bu ibareden yola çıkarak şu güzel tesbiti yapar: “Kova kuyuya su çıkarmak amacıyla sarkıtılır ve su çıkarılır. Mal (rüşvet) da hâkim ve yöneticilere lehte karar çıkarmak için verilir. Eğer bihâdaki zamir emvâle gidiyorsa, bunun anlamı kesinlikle “rüşvet” olur. (M. İslamoğlu Meal Açıklaması)  

[9] Kumar, sirkat, gasp, yağma, kapma, rüşvet... ilâh gibi caiz olmayan şeyler.[10] Yalancı şehadet, yalan yere yemin ve saire gibi.[11] Veya onlara rüşvet vermeyin.  

123 Hâkimlerin önüne atmak iki anlama gelir: 1) Başkasına ait malı kendine mal etmek için mahkemeye götürmeyin. 2) Başkasına ait malı yiyebilmek için hâkimlere rüşvet vermeyin (S. Ateş). Ayetteki “tudlâ” fiili, kuyuya kova sarkıtmak demektir. “Biha”daki “ha” zamiri, mallara gittiğinden, rüşvet anlamı vardır. O hâlde yargıda lehte karar çıkartmak hâkimlere veya ilgili makamlara malın bir kısmını rüşvet olarak vermek demektir.  

(Hiç kimse hâkimlere rüşvet vererek başkalarının malını ele geçirmeye çalışmamalı ve başkalarının malını ele geçirmek için yalan iddialarla mahkemeye başvurmamalıdır. Var olan delillere göre hâkimin, haksız kimse lehine hüküm vermesi mümkündür. Oysa hâkimin kararı ne herhangi bir haramı helâl ve ne de herhangi bir helâli haram haline getirebilir. O sadece göz önündeki delillere göre hükmeder. Günahı, sorumluluğu o konuda hile yapan, yanıltmaya başvuran tarafın omuzlarındadır.)  

Bu cümle Nisâ 4:29 ve Mutaffifîn 83:1-3. ayetlerle birlikte okunmalıdır.,Buradaki [el-hukkâm] kelimesi, Nisâ 4:35 gereği herhangi bir işteki her bir hakem, bilirkişi, yargıç, ilgili kişi vs.dir; mesaj sadece “hakimler”le sınırlı değildir; rüşvet verilen herkesi içermektedir.  

1 Abdan, İmri’ül-Kays’ı bir arazi hakkında dava ederek Peygamberimiz (s.a.v)’e geldi. Bu esnada bu âyet nâzil olunca, İmri’ül-Kays bu araziyi Abdan’a teslim etti. (Vâhidî)  

163 Lafzen, “[diğer] insanların mallarından bir bölümünü”.164 Lafzen, “onu hâkimlere aktarmayın” -yani, onların, haklı olanın aleyhine bir karar verecekleri beklentisiyle (Zemahşerî, Beydâvî).  

[369] Oruç insanın kendi malını yemesiyle ilgili bir iç disiplinin adıydı. Allah’ın emrine uymak maksadıyla insan kendi helâl kazancına dahi oruç müddetince el uzatmıyordu. Bu âyet ise insanın başkalarının malına karşı nasıl davranması gerektiğini işliyor. Bu âyet aynı zamanda, 168. âyetle başlayan konunun bel kemiğini teşkil ediyor. Âyette “gayr-ı meşru” şeklinde çevirdiğimiz ibarenin aslı bâtıldır. Bâtıl, “karşılığı olmayan şey” demektir. Hakkın zıddıdır. Zarar ve ziyan da bâtıl olarak adlandırılır. Âyet emeğe saygıya davet etmektedir: Emeğe saygı Allah’a saygıdır. [370] Âyetteki tudlû fiili, aslında “kova sarkıtmak” (krş: edlâ delveh 12:19) anlamındaki edlâdan gelir ki, mecazen yargıyı yanıltmak için sahte delil sunmak ya da rüşvet, torpil vs. gibi meşru olmayan yollarla resmi makamları kullanarak haksız kazanç sağlamak anlamına gelir. Bu aynı zamanda devlete kova sarkıtmaktır ki, bu da kamu malı yemeye bir atıftır. Râzî, bu ibareden yola çıkarak şu güzel tesbiti yapar: “Kova kuyuya su çıkarmak amacıyla sarkıtılır ve su çıkarılır. Mal (rüşvet) da hâkim ve yöneticilere lehte karar çıkarmak için verilir.” Eğer bihâdaki zamir emvâle gidiyorsa, bunun anlamı kesinlikle “rüşvet” olur.  

Bu âyette "Mallarınız hakkındaki hükmü hâkimlere götürmeyiniz" mânâsı mevcudolduğu gibi, "Mallarınızı rüşvet olarak hâkimlere peşkeş çekip haksız yere birbirinizin malını yemeyiniz" mânâsı da vardır.  

[2] Rasûl bin 'Abdullah el-Hadramî, İmru'l Kays bin 'Abbas el-Kindî'den Hazret-i Rasûl'e bir tarla davasında bulundı ve benden o tarlayı gasb itdi didi. Fahr-i Kâinât müdde'îden şâhid istedikde o, şâhidim yokdur dimekle öyle ise müdde'î 'aleyhe yemîn virirsin buyurdı. İbn el-Kindî yemîn itmeğe hazırlandığı zamân risâletpenâh (Müdde'înin malını zulmen yimek içün yemîn iden müdde'î 'aleyh yevm-i kıyâmetde Cenâb-ı Hakk'a mülâkî olunca Allâh ondan i'râz ider) mealinde fermân buyurdılar. O zamân bu âyet-i kerîme nâzil oldı.  

[*] Âyet rüşveti yasaklamaktadır. Rüşvet, başkasının malını bile bile haksız yere yemek için yetkililere mal vermektir. Kişi, kendi hakkını almak için yetkililere mal vermek zorunda kalırsa verene değil, alana haram olur.  

201 Besides the three primal physical needs of man, which are apt to make him greedy, there is a fourth greed in society, the greed of wealth and property. The purpose of fasts is not completed until this fourth greed is also restrained. Ordinarily honest men are content if they refrain from robbery, theft, or embezzlement Two more subtle forms of the greed are mentioned here. One is where one uses one's own property for corrupting others -judges or those in authority- so as to obtain some material gain even under the cover and protection of the law. The words translated "other people's property" may also mean "public property". A still more subtle form is where we use our own property or property under our own control - "among yourselves" in the Text -for vain or frivolous uses. Under the Islamic standard this is also greed. Property carries with it its own responsibilities. If we fail to understand or fulfil them, we have not learnt the full lesson of self-denial by fasts.