Bakara Sûresi 179. Ayet Meali

Bkz. 10/44 11/101İşlenen suçun cinsinden ceza vermek, misilleme yapmak, işlenen fiile ona denk bir fiille mukabele etmek anlamına gelen “Kısas”; hayat hakkının ve nesli korumanın bir gereğidir. Hukukta kısas; kasten işlenen adam öldürme ya da yaralama gibi herhangi bir suçun failinin işlediği fiilin cinsinden ona denk bir ceza ile cezalandırılmasıdır. Yani kasten öldüren ya da zarar veren kişinin benzeri bir şekilde cezaya uğratılmasıdır.Kısas yoluyla hem suçlular hak ettikleri cezayı görür hem de intikam alma duygusu söner. Ayrıca kısas, caydırıcı olması bakımından da örnek teşkil eder. Kimse başkasına yapacağının aynıyla muamele göreceğini bilerek suç işleyemez.  

[1] Kısâs korkusıyla cinâyet azalır ma’nâsınadır.  

 «Kısasta hayat vardır» sözü, gerçekten dikkate değer bir ifadedir. Zira kısas tatbik edilirse bir kişinin öldürülmesiyle pek çok kimsenin yaşaması sağlanır. Çünkü cezasının ölüm olduğunu bilen kimse, bu suçu işlemeyecektir.  

178-179 Kuran ölüm cezasını hoş görmez. Canı bağışlamak için her çeşit bahane sunulur; hatta katillerin canını bile... Öldürülen kişinin tarafı, katilin öldürülmesi yerine para cezasını uygun görebilir. Kuran'a göre, bu daha iyi bir davranıştır. Ayrıca ölüm cezası her öldürme vakası için geçerli değildir. Örneğin, kadın erkeği öldürürse yahut tersi gerçekleşirse o zaman katile ölüm cezası verilemez. Bunun yerine toplumun öngördüğü başka bir cezaya mahkum edilir. Para cezası veya mecburi hizmet cezası, bazı durumlarda hapis cezasından daha uygun ve ekonomik olabilir.  

1- Kısas olduğu zaman, aynı zararı kendisi de göreceği için kimse kimseye zarar vermek istemeyecektir. Yasaların amacı caydırıcı olmaktır. Örneğin öldürmekten caymak, öldürmeyerek hayat vermek demektir.  

(3)Kısasta, meselâ kātilin öldürülmesinde hayat vardır. Çünki bir kimse, birisini öldürmeye niyetlendiğinde, kısâs edileceğini düşünerek korkar ve vazgeçer. Böylece hem kendisi, hem de öldüreceği kimse hayatta kalmış olur. (Râzî, c. 3/5, 61)  

(*) «Kısasta hayat vardır» sözü, gerçekten dikkate değer bir ifadedir. Zira kısas tatbik edilirse bir kişinin öldürülmesiyle pek çok kimsenin yaşaması sağlanır. Çünkü cezasının ölüm olduğunu bilen kimse, bu suçu işlemeyecektir. (Diyanet Vakfı Meali 179. Ayet Açıklaması) Yani kısas hükmü uygulandığında bir kimse başkasını öldürmeye cesaret edemez ve dolayısıyla herkesin can güvenliği sağlanmış olup topluma huzur ve güven ortamı hâkim olur. İşte bu durumda fert ve toplum için hayat vardır, insanlar pek öldürülmez ve cinayetler işlenmez. Ayrıca katil de olsa Kur’an ölüm cezasını hoş görmez. Canı bağışlamak için her çeşit bahane sunulur; hatta katillerin canını bile... Öldürülen kişinin tarafı, katilin öldürülmesi yerine para cezasını uygun görebilir. Kur’an’a göre de bu daha iyi bir davranıştır…  

[9] Evham şaibelerinden hâli olan akıl sahipleri![10] Yahut müttekiler gibi amelde bulunun.  

116 Kur’an kısasa “adil karşılık” olarak bakar. Kısastan amaç, intikam değil, toplumun ahenginin korunmasıdır. Kamu vicdanının rahatlatılmasıdır.  

151 Yani, “sizin için, toplum olarak, bir korunma vardır; böylece Allah’ın dilediği şekilde emniyet içinde yaşarsınız”. O halde kısâs’ın amacı, “intikam” değil, toplumun korunmasıdır.  

[351] Kısası “âdil karşılık” ve “cezada denklik” olarak açarsak, kısasın hayat olduğu aklını kullanan herkesin kabul edeceği bir gerçek olarak karşımıza çıkar. Çünkü adâlet toplumlar için hayat, zulüm ise ölüm demektir. Kısas adâletin tecellisidir. Kısasla ilgili bu iki âyetin hemen ardından vasiyetle ilgili âyetler gelmektedir. Kısas hükmü, kasti adam öldürmenin âdil karşılığını kâtilin ölüm cezasına çarptırılması olarak belirler. Vasiyet ise ölümü yaklaşıp da geride mal bırakan her insanı ilgilendiren hukukî bir düzenlemedir.  

(Kısasta hayat vardır çünkü başkasını öldürmeye teşebbüs eden bir kimse, kendisinin de öldürülmeyi hak edeceğini bilirse, akıl gereği bundan vazgeçer. Böylece hem kendisi hayatta kalır, hem de karşısındaki.. Toplumun yaşama hakkını da güvence altına alır, zira bir öldürme olayı, öldürenle öldürülenin yakınları arasında düşmanlık ve fitneye, kan davalarına sebep olur)  

Kısas hayat hakkının ve canı korumanın gereğidir. Gerçi kısasın kendisi, cezayı hakketmiş bir hayatı yok etmedir, ama aynı zamanda haksız yere hayatı yok etmeye karşı, hayatın en büyük müeyyidesidir. Kısas gibi caydırıcı bir hüküm, toplum ve kişi hayatının garantisidir. Böylece dünya hayatınızı olduğu gibi âhiret hayatınızı da korursunuz.  

[2] Kısâsen katl olunacağını bilmesi kâtili o fi'ilden men' ider ve maktül de katl idilmekden kurtulur. Kısâsda hayât vardır dimek budur.  

[*] Akıl ile kalbin birleşmesine lübb (el-Ayn), böyle kişilere ulü'l-elbâb yani sağlam duruşlu kişiler denir. "Sözü dinleyip en güzeline uyanlar, Allah'ın doğru yolda saydığı kişilerdir. İşte ulü'l-elbâb onlardır." (Zümer 39/18)  

(84) Cezanın caydırıcılığı, işlenecek birçok cinayetin önüne geçer ve muhtemel nice katil ve maktullerin hayatı kurtulmuş olur.