Bakara Sûresi 178. Ayet Meali

[Not: Kasten öldürülen bir insanın ailesine ödenecek DİYET; çeşitli cinslerden toplam 100 deve veya 1000 (bin) dinar altın kadardır. Bugünkü 4250 gram altın karşılığıdır. ADİL DÜZEN’de; bu kadar parası ve malı bulunmayan, yakın çevresinden de destek çıkılmayan KATİL’i cezaevine koyup beslemek yerine; devlet bu parayı ona kredi olarak açıp mağdur aileye aktarır. O katili de devlete borçlandırıp; kömür ve maden ocakları, lağım ve tünel kazıları gibi ağır işlerde, örneğin; 2,5 altın maaşla, 7 tam gün 10’ar saat çalıştırır. Bu aylığın yarısını devlet kendi çocuklarının bakımına ayırır, diğer yarısını ise borcuna mahsuben kesmek suretiyle yaklaşık 20 yılda kapatır.]  

bk. Kur’ân-ı Kerim 9/60.  

35.Kısas uygulaması haksız yere öldürülen bir kimseye karşı onu öldürenin de öldürülmesidir. Kısas`ın kelime anlamı ise bir suçu işleyenin aynen işlediği suçun türünden bir uygulamayla cezalandırılmasıdır.Hüre karşı hür, köleye karşı köle, kadına karşı kadın uygulaması sünnetle kısmen neshedilmiştir. Buna göre kadına karşı erkeğe kısas uygulanabilmektedir. Ehli sünnet alimlerine göre Kitab`ın sünnet ile neshi mümkündür. Çünkü Kitab`taki bir hükmü nesheden sünnet hükmü de Resulullah (a.s.)`a mana itibariyle vahyedilmiş olan bir hükümdür.Bir kimseye kardeşi tarafından bağışlamada bulunulması, öldürülen kişinin velisinin kısas uygulamasını değil de diyet verilmesini istemesidir.  

Bkz. 4/92, 5/32  

Kısas, aynıyla karşılık vermek demektir. İslâm hukukunda ise, kasten ve haksız yere bir kimsenin canına kıyma ya da bedenine veya uzvuna zarar verme suçlarını işleyen kimselerin, verdikleri zararın aynıyla cezalandırılmaları demektir. Bu âyette kısas, “cana can” kuralını ifade etmektedir. Mâide sûresinin 45. âyeti, kısasa tabi suçları topluca belirtmektedir. İlgili şahsın vazgeçmesi hâlinde, kısas diyete dönüşür. Hıristiyanlıkta adam öldürenin affedilmesi; Yahudilikte ise, mutlaka kısasa tabi tutulması esastı. İslâm, diyet uygulaması ile orta yolu getirmiş oldu.  

 Bütün dinler, hukuk ve ahlâk sistemleri, haksız olarak adam öldürmenin, cana kıymanın büyük bir suç olduğunda birleşmişlerdir. Farklılık, bu suçun önlenmesi için alınması gereken tedbirde kendini göstermektedir. İslâm, suça iten sebepleri azamî ölçüde ortadan kaldırmış, insanı iman, ibadet ve ahlâk terbiyesi ile olgunlaştırmak için gerekli tedbirleri almış, bütün bunlardan sonra da kısas adıyla «cana kıyanın canına kıyılır» kaidesini koymuştur. Haksız aflarla bir gün hürriyete kavuşmak ümidi içinde beslenen kimselerin bu hali (hapis cezası) hiç de caydırıcı ve suçu önleyici bir tedbir değildir. Kısası tazminata (diyete) çevirme hakkı, öldürme suçunun acı neticelerine katlanmakta olan ölü yakınlarına (velilere) aittir. Başkası bu cezayı bağışlayamaz.  

* “Ey îmân edenler!”: Buradaki hitap müslüman idarecileredir.  

1- Gerekli görüldü, zorunlu kılındı. 2 “Abd”, kul demektir. Kul olma, boyun eğme, alçalma, kendisini aşağı tutma gibi anlamlara gelmektedir. Bu kulluğun; Allah'a özgü olanı, ibadet olanının yanı sıra bir de köle anlamında yaptırılanı vardır. 3- Hürse hür, köleyse köle, kadınsa kadın; kim öldürmüşse o. Sözcük anlamı olarak, “Hüre hür, köleye köle, kadına kadın.” denmiş olsa da anlam olarak “Öldüren öldürülür, yani kim öldürmüşse o öldürülür.” Denmektedir. Söylenmek istenen şey şudur: “Öldürenin yerine, başka bir kimse öldürülemez.”. Cahiliye döneminde kimi öldürülmelerde, öldüren kimsenin yerine, diyet olarak bir başkası öldürülüyordu. Örneğin öldüren güçlü bir ailedense, onun yerine, o ailenin sahip olduğu kölesi diyet olarak öldürülebiliyordu. 3- Birinci dereceden yakını.  

(2)“İnsanın fiilleri, kalbin ve hissin temâyülâtından (meyillerinden) çıkar. O temâyülât, rûhun ihtisâsâtından (hislerinden) ve ihtiyâcâtından gelir. Ruh ise îman nûruyla harekete gelir. Hayır ise yapar, şer ise kendini çekmeye çalışır. Daha kör hisler onu yanlış yola sevk edip mağlûb etmez. Elhâsıl, had ve cezâ, emr-i İlâhî ve adâlet-i Rabbâniye (Allah’ın emri ve adâleti) nâmına icrâ edildiği vakit hem ruh, hem akıl, hem vicdan, hem insâniyetin mâhiyetindeki latîfeler (rûhundaki hisler) müteessir ve alâkadar olurlar. (...) Hakīkī adâlet ve te’sirli cezâ odur ki, Allah’ın emri nâmıyla olsun, yoksa te’sîri yüzden bire iner. (...) Saâdet-i beşeriye(insanlığın saâdeti) dünyada adâlet ile olabilir. Adâlet ise doğrudan doğruya Kur’ân’ın gösterdiği yol ile olabilir.” (Mektûbât, Hutbe-i Şâmiye, 431)  

(*) Burada kısas, bir hak, bir kanun olarak yazılmıştır, illaki uygulanacak diye bir şey yok. Çünkü ayette katilin affedilmesi de söz konusudur. Yani katil affedilebilir. Ayetin açıklaması! Hür, hür olan birini öldürmüşse, onun yerine katil olmayan bir köle öldürülemez, katil kim ise o öldürülebilir. Köle köleyi öldürmüşse, onun yerine katil olmayan bir hür öldürülemez, o katil köle öldürülebilir. Kadın kadını öldürmüşse, onun yerine de katil olmayan bir erkek öldürülemez, o katil kadın öldürülebilir’ şeklindedir. Yani cinayetlerde katil ve maktulün cinsiyetlerine ve toplumdaki statülerine bakılmaksızın kısas hükmü sadece katil olan kimseye uygulanabilir. Bu ayetin bu şekildeki sebebi nüzulu ve konuyla ilgili iki rivayet vardır. 1-Cahiliye devrinde kabilelerden bazıları kendi insanlarını daha üstün ve şerefli gördükleri için karşı tarafa‘’Biz daha şerefliyiz, bizim öldürülen kadınlarımıza karşılık sizin erkeğiniz, bizim kölelerimize karşılık sizin hür bir erkeğiniz kısas olacaktır’’ diyorlardı… 2-İslâm’dan kısa bir müddet önce câhiliye devrinde iki kabile savaşmış ve birbirlerini yaralayıp öldürmüşlerdi, öyle ki köleler ve kadınlar öldürülmüş ve birbirlerinden intikam almadan müslüman olmuşlardı. Bu iki kabile çatışıyordu. Ve kendilerinden köleye mukabil bir hürr’ün, kadına mukabil bir erkeğin öldürülmesi hâlinde anlaşmayı kabul edebileceklerine and içtiler. Bunun üzerine yukarıdaki âyet-i kerîme olayın şekil ve durumuna göre ifadeler kullanarak nazil olmuştur. (Beğavî, Cessas, Zemahşeri, İbn Kesir, ilgili yer) İşte bu ayet cahiliye dönemindeki o yanlış uygulamayı, yani katil olmayana uygulanan kısas hükmünü ortadan kaldırıyor. Yerine artık katil ve maktulün cinsiyet ve toplumdaki statülerine bakılmaksızın katilden başka hiçbir kimseye kısas uygulanmayacak hükmünü getiriyor. Ayrıca nüzul sebebi olan olayda hür, kadın, köle söz konusu olduğu için ayetteki ifade bu şekilde olmuştur. Daha sonra kısas konusunda genel hükmü ifade eden “Cana can…” (Maide: 45) ayeti inmiştir. (bkz. Taberi, ilgili yer) Sonuç, Bakara-178. ayetle, cahiliye dönemindeki eşit ve adil olmayan söz konusu kısastaki yanlış hükme son verilmiştir!  

[5] Nazm-ı Celil zaman-ı cahiliyette beyinlerinde kıtal vaki olan iki Arab batnı hakkında nâzil olmuştu.[6] Katil hakkında kardeş denmesi kan sahibinin affına telmihtir.[7] Bunda sühulet ve menfaat vardır.[8] Aftan sonra kısas talep eder, yahut diyet aldıktan sonra katili öldürürse.  

113 Ayette detay verilmiyor. Pek tabii ki hür birini bir köle öldürebilir, bir köleyi hür biri öldürebilir, Bir erkeği bir kadın, keza bir kadını bir erkek öldürebilir. O zaman problemler ortaya çıkıyor. Detayı Nisâ (4/92’de). Bu ayette her kim olursa olsun, cana karşı can kastedilmektedir. dir. Hz. Peygamber bu sorunu diyetle çözdü. Ayette geçen “kısas” kavramını bire bir “diyet” olarak uyguladı: erkek hür ölü için 100, kadın için 50, köle için bir deve üzerinden değerlendirdi (Zuhayli, Tefsir, I/340). 114 Kardeşi tabirinden, kan bağı olanlar olduğu gibi, din kardeşleri olarak toplum/siyasi otorite de kastedilmektedir. Tabii ki bu, kasıtlı olmayan öldürmeler içindir. Bunun kararını mahkeme verir. Öldürmeler çeşitlidir: Taammüden öldürme, aşırı tahrik sonucu öldürme, nefsi müdafaa için öldürme, ihmal sonucu öldürme, kazaen öldürme veya ölümüne sebebiyet verme vs. Bunların ayrımı yargının sonunda ortaya çıkar. Kısası kişi kendisi yapamaz. Yoksa kan davasına dönüşür ki İslam’da haramdır. 115 “Ma’rûf”, urf kelimesinin mef’ûlüdür. Örf haline getirilen demektir. Türkçemizde kısaca “örf” diyoruz. Anlam olarak “bilinen, toplum tarafından yadırganmayan, tanınan, iyi olan, beğenilendir.”  

[Kısas], haksız yere bir insanı öldüren katilin, öldürülenin yakınları tarafından öldürülmesi isteğinin meşru otorite tarafından yerine getirilmesidir. Bu cezai işlem, “otorite/devlet” tarafından uygulanacağı için, intikam ve kan davası gibi sorunlar önlenebilecek, insan öldürmenin cezasının ölüm olmasının caydırıcılığı nedeniyle de cinayet oranlarında düşüş meydana gelebilecektir. Tam da bu yüzden Bakara 2:179’da “kısasta hayat vardır” ifadesine yer verilmektedir. [Kısas] kelimesinin “bedel, karşılık, ödeşme, adalet” gibi anlamları da göz önünde bulundurulduğunda, suçun niteliğine göre katilin öldürülmesinden affedilmesine kadar birçok seçeneği içerdiği bilinmelidir Kur’an’da [kutibe] (yazılmak) şeklinde edilgen kalıpta kullanılan kelimeler “farz kılınmak”, “ilke ve prensip hâline getirilmek” anlamlarını içermektedir. İlgili ayetler için bkz. Bakara 2:178, 180, 183, 216, 246; Âl-i İmrân 3:154; Nisâ 4:77, 127; Tevbe 9:120, 121; Hacc 22:4.  

1 Yani öldürülen kim olursa olsun, onun katili veya katilleri, o öldürülen kimseden daha fazla bir hayat hakkına sahip değildir. Bu ifâdeler mecâzen, kısasta eşitlik ve hak ilkesini ifâde eder. Yahûdîlerin yaptığı gibi öldürenin sosyal statüsüne göre uygulama genişliğini ve keyfîliğini reddeder. Bu konunun uygulaması ile ilgili ictihat farklılıkları ve yöntemleri için fıkıh kitaplarına müracaat edilebilir.2 Kısas: Cinayette ödeşmek, bir suçu aynı cinsten bir ceza ile cezalandırmak demektir. Terim olarak kısas; ferdin hakkı olarak yerine getirilmesi gereken, âyet ve hadislerde miktarı belirlenen ve suçlunun bedenine yönelik bulunan ceza demektir. Kesmek anlamına gelen “Kass” kökünden alınmıştır. Kasten adam öldürme ile kasten yaralama ve sakat bırakma eylemlerini kapsar. Kısas’ın önceki semâvî dinlerde de bulunduğunu Kur’ân-ı Kerîm bildirmektedir. Ancak, İslâm’da kısas, kamu cezası değildir. Çünkü kamu düzeni, sadece suçlu ile mağdur taraf arasında bozulmuştur. Onlar anlaşır ve helalleşirlerse Devlet düzenini ilgilendiren sakıncalar ortadan kalkmış olur. Bu nedenle, kendisine karşı müessir fiil işlenen kimse veya ölüm hâlinde, ölenin velisi affederse kısas düşer. Oğlunu, kızını veya torununu öldüren kimse için diyet, ta’zîr ve mirastan mahrumiyet gibi hükümler uygulanırsa da, kısas gerekmez. Efendimiz (s.a.v): “Babaya, çocuğundan dolayı kısas uygulanmaz” buyurulmuşlardır. (Tirmizî, Ahmed b. Hanbel) Kısasın uygulanabilmesi için öldürülenin velisinin belirli olması ve vârislerin kısas talebinde bulunması da şarttır. Konunun teferruatı için fıkıh kitaplarına bakılabilir.3 Diyet: İnsan veya insan uzvunun telef edilmesi karşılığı olarak verilmesi gereken tazminat demektir. Kasten öldürmede “kısas” gündeme gelir. Kısas cezasında, hem Allah’u Teâlâ’nın hukuku, hem kul hukuku bir aradadır. Kısasın icra edilebilmesi için, öldürülen kimsenin velisinin, cezanın tatbikini istemesi esastır. (İsrâ: 33) Öldürülen kimsenin velîsi, kısası talep etmek veya diyete razı olmak noktasında serbesttir. Ayrıca hür olan bir kimsenin diyeti ile kölenin diyeti yarı yarıyadır. Dolayısıyla diyetin miktarına, hürriyet durumu etki eder. Öldürülen mümin bir erkeğin diyeti İmam Ebu Hanife’ye göre yüz deve miktarıdır. Hataen öldürmede, diyetle birlikte keffâret de gündeme gelir. Keffâret, ya mümin bir köleyi azat etmek veya iki ay kesintisiz oruç tutmaktır. Hataen bir cinayet işleyen kimsenin, yakın veya uzak hiçbir akrabası yoksa, onun diyetini İslâm Devleti öder. Konunun teferruatı için fıkıh kitaplarına bakılabilir.4 Ensardan iki kabilesi arasında cahiliyye devrinden kalma kan davaları vardı. Taraflardan biri şeref ve gücüne güvenerek diğerine karşı ileri gidip; bizden bir köle mukabilinde, sizden bir hür ve bir kadın mukabilinde bir erkek öldüreceğiz diye yemin etmişlerdi. İslâm’dan sonra Rasûlullah (s.a.v)’e gelip muhakeme olmak istediler. Bu olay üzerine bu âyet nâzil oldu. (Elmalılı)  

147 Kur’an, gerçek erdemliliğin sadece görünür/dış biçimlere ve törenlere sarılmaktan geçmediğini vurguladıktan sonra burada insanın davranış problemi ile ilgili yeni bir sayfa açmaktadır. Nasıl ki erdemlilik, doğru ve yararlı eylemler olmaksızın bir anlam ifade etmezse, bireysel dürüstlük de, topluluk içinde bireylerin sosyal hakları ve sorumlulukları ile ilgili, başka bir deyişle, bireyin toplum içindeki davranışlarını ve toplumun bireye ve eylemlerine karşı tavrını yönlendirmesi gereken pratik yasalar ile ilgili bir anlaşma olmadıkça sosyal anlamda gerçek bir etkinlik kazanamaz. Yasal düzenlemelerin İslam öğretisinde bu kadar önemli bir rol oynamasının ve Kur’an’ın ahlakî ve ruhî öğütlerini sürekli olarak sosyal hayatın pratik alanlarına ilişkin buyruklarla örmesinin gerçek sebebi budur. Şimdi herhangi bir toplumun karşı karşıya kaldığı en önemli problemlerden biri, üyelerinin hayatını ve bireysel güvenliğini korumaktır; o halde öldürme ve bunun cezası ile ilgili yasaların burada ağırlıklı olarak ele alınması, anlaşılabilir bir sebebe dayanmaktadır. (Akıldan çıkarılmamalıdır ki “Bakara Suresi” Medine’de, yani Müslüman toplumun bağımsız bir sosyal birim olarak henüz yeni kurulduğu bir dönemde nazil olan ilk suredir.) Yukarıdaki ayetin başında geçen kısâs (adil karşılık) terimine gelince, işaret etmeliyiz ki bu terim -bütün klasik müfessirlere göre- musâvat ile hemen hemen eş anlamlıdır: yani, “bir şeyi (başka bir şeye) eşitlemek”; bu örnekte cezayı suça eşitlemek (veya uygun hale getirmek) -ki en doğrusu “adil karşılık” (İngilizcede “just retribution”) olarak çevrilebilir, yoksa (sıkça ve yanlış bir şekilde çevrildiği gibi) “misilleme” (İngilizcede “retaliation”) olarak değil. Kur’an’ın burada genel olarak “öldürme olayları”nı (fi’l-katlâ, lafzen, “öldürülme halinde”) ele aldığını görerek ve bu ifadenin bütün muhtemel cinayet olaylarını -taammüden öldürme, aşırı tahrik altında öldürme, ihmal sonucu öldürme, kazaen öldürme vb.- kapsadığı gözönüne alındığında, bir hayata karşılık başka bir hayatı almak (“misilleme” teriminde ifadesini bulan olgu), her olayda adaletin gereklerine uygun düşmeyebilirdi. (Bu, mesela bir kasda dayanmayan öldürme olaylarında yasal tazminat konusunun ele alındığı 4:92’de açıklığa kavuşturulmuştur.) Bu pasajın girişindeki “kısas” terimi ile bağlantılı olarak okunduğunda, “hür için hür, köle için köle, kadın için kadın” şartının sınırlı, lafzî anlamıyla alınamayacağı -ve bu niyeti taşımadığı- açıktır: çünkü bu, birçok öldürme olaylarını, mesela bir hürün bir köle tarafından veya bir kadının bir erkek tarafından öldürülmesini veya tersini dışarda bırakırdı. Böylece, yukarıdaki şart, Kur’an’da çok sık rastlanılan eksiltili ifade tarzının (îcâz) bir örneği olarak alınmalıdır ve onun sadece bir anlamı olabilir ki o da: “eğer hür bir adam cinayet işlerse, o hür adam cezasını görmelidir: eğer bir köle cinayet işlerse ...” vd. şeklinde olmalıdır - başka bir deyişle, statüsü ne olursa olsun, suçlu erkek veya kadın (ve sadece onlar) suça uygun düşen bir şekilde cezalandırılacaktır.148 Lafzen, “ve onun kardeşi tarafından [bir şey] bağışlanan kişiye”. Bazı müfessirlerin yaptığı gibi, buradaki “onun” zamirini maktule izafe etmenin ve böylece “kardeşi” ifadesi ile maktulün ailesinin veya “kan akrabaları”nın kasdedildiğini var saymanın hiçbir dilbilimsel dayanağı yoktur. “Onun” zamiri, kesinlikle suçlu kişiye râcidir; ve “onun kardeşi” sözü ile gerçek kardeşin kasdedildiğini varsaymak için bir sebep bulunmadığından, burada suçlunun “din kardeşi”ne veya “dost”una işaret edildiği sonucuna varırız- ki her iki terim de bütün bir toplumu kapsamaktadır. Böylece, “eğer kardeşi (yani toplum veya onun yasal organları) tarafından suçlu kimse[nin suçundan bir bölümü] bağışlanmışsa” ifadesi, ya öldürme olayında hafifletici şartların tesbitine yahut muhakeme safhasında olayın ihmalden kaynaklanan ölüm veya darb sınıfına girdiği kanaatinin belirmesine işaret eder. Bu durumlarda ölüm cezasına karar verilemez ve maktulün akrabalarına diyet (bkz. 4:92) adı verilen bir fidyenin ödenmesi suretiyle tazmin işlemi yerine getirilir. Bağışlama ve sabretme yönündeki müteaddit Kur’ânî tavsiyeler gözönüne alındığında yukarıda zikredilen “bağışlama”, aynı zamanda (ve özellikle kazaen meydana gelen durumlarda) fidye iddiasından kısmen veya tamamen feragat etmekle de bağlantılı olabilir.149 Lafzen, “ve ona tazminatı güzellikle...”; ileyhi’deki zamir, bu cümlede daha önce zikredilen “din-kardeşi”ne veya “dost”a işaret etmektedir. Edâ kelimesi (burada “tazminat ödemek” olarak çevrilmiştir) kişinin kendini bir görevden veya bir borçtan kurtarmasını (karş. Lane I, 38) ve burada suçlu kişiye yüklenen kanunî tazmin mükellefiyetinin yerine getirilmesini ifade eder. Bu tazmin veya ifa “güzellikle” yapılmalıdır - zanlının durumunun dikkate alınması ve onun da, kendi sorumluluğunu isteyerek ve samimî olarak yerine getirmesi suretiyle (karş. Menâr II, 129).150 Lafzen, “bundan sonra” -yani “adil karşılık”ın (kısâs) anlamı yukarıdaki buyrukla açıklığa kavuşturulduktan sonra (Râzî).  

[347] İslâm adam öldürmeyi ferde veya aileye karşı işlenmiş bir suç olmaktan daha çok insanlığa karşı işlenmiş bir suç olarak görür. Kasten ve haksız yere adam öldürme, tüm insan türüne karşı işlenmiş bir cinayettir. [348] Kâtil kimi öldürürse öldürsün, sonuçta öldürdüğü insan veya İslâm “kardeşi”dir. Ceza ve affın birlikte geçmesinin anlamı şu: Emredilen ceza değil adâlettir. [349] Kısas bir “intikama” dönüşmemelidir. Öldürülenin yakınlarına tanınan ve hem mağdurun acısını hem de kâtilin vicdanını teskin edecek olan “affı” tavsiye ediyor. [350] Bu âyet cezayı emreden değil, cezalandırmada zulmü ve taşkınlığı yasaklayan bir âyettir. Zira zayıfın güçlüden öldürdüğü bir kişiye karşılık, güçlünün zayıfa karşı soykırıma yeltenmesi, yalnızca eski dünyada değil modern dünyada da sık görülen bir vahşettir. İslâm’ın üzerinde yükseldiği üç ayaktan biri olan “adâlet”in (diğer ikisi tevhid ve özgürlük) sağlanması için cezalandırmada denkliğin sağlanması esastı. Çünkü ölümle neticelenen cinayetler bazen de hata ile işleniyordu. Bu âyette detaylandırılmayan bu problem Nisâ 92’de aydınlığa kavuşturulmuştu. Yine yaralama, bir organa zarar verme vb. gibi cinayet cezaları da “âdil bir karşılık” bulmalıydı. Bu âyet, öldürülen köleye karşılık hür kâtilin öldürülemeyeceği gibi alâkasız bir konuda delil olarak kullanılamaz.  

(Böylece yahudilerin kısası uygulayıp, diyeti kabul etmemesi, hıristiyanların da kısas yoluyla öldürmeyi kabul etmemesi gibi hükümler ve şeref davasıyla haksızlığa ve tecavüze giden Arap adetleri ortadan kaldırılmış oldu.)  

Yani öldürülen hür bir insan yerine hür bir insan, köle yerine bir köle, kadın yerine kadın öldürülür. Bu şekilde kısâs istemek öldürülenin velîsinin hakkıdır.  

[1] 'Amden kâtil olub kısâsına hüküm olunanı maktülün veliemri veyâ veresesi kısâsdan 'afv idebilir. Diyetin tekmîlini veyâhud bir kısmını da terk-i bahş itmek hakkını hâizdir. Böyle bir hal vukû'unda 'afv iden istediği şeyde hadd-i ma'rûfı tecâvüz itmemek ve kâtil de tekarrür ideni virmekde müşkülât çıkarmamakla mükellefdir. Âyet-i kerîmede "kardaşından" buyurulması insânların insânlık dolayısıyla veyâhud müslümanların dîn cihetiyle birbirinin kardaşı bulunmasından nâşîdir.  

[1] Kısas, işlenen suç ile verilen ceza arasında denkliği ifade eder. [2] Başkasını kendine denk görmeyenler çoktur. Bu âyet, bunun yanlışlığını göstermektedir. İlgili diğer âyetler (Bkz. Maide 5/32, Kehf 18/74, İsra 17/33) , öldürenin veya öldürülenin kimliğine bakılmaksızın kısas cezasını emreder. [3] Maruf; bilinen demektir. Bu bilgi ya Kur'ân'dan ya da ona aykırı olmayan gelenekten elde edilir. Zıttı 'münker'dir.  

(81) Katil yerine bir başkasına kısas uygulanmaz.(82) Öldürülenin velisi kısastan vazgeçerse. Katil ile maktul arasındaki “kardeşlik” bağının dikkate sunulması ile birkaç husus birden vurgulanmış olmaktadır: (1) Toplumu birbirine bağlayan ilişkiler, kardeşlik anlayışı içinde düşünülmeli ve öylece muamele görmelidir. (2) İnsanın kendi kardeşini öldürmesi ne kadar çirkin ve kabul edilemez bir iş ise, herhangi bir insanı, özellikle bir mü’mini suçsuz yere öldürmesi de o derece çirkin ve kabul edilemez bir iştir. (3) Herşeye rağmen bir cinayet işlenmişse, artık ya kısas veya af yoluyla o iş orada bırakılmalı, bu işin bir kan dâvâsına dönüşmesine meydan verilmemelidir.(83) Katil, diyetini güzellikle ödemezse; maktulün velisi de, bağışlamış olduğu halde katile karşı bir tecavüzde bulunursa.  

182 Note first that this verse and the next make it clear that Islam has much mitigated the horrors of the pre-Islamic custom of retaliation. In order to meet the strict claims of justice, equality is prescribed, with a strong recommendation for mercy and forgiveness. To translate q isas, therefore, by retaliation, is I think incorrect. The Latin legal term Lex Talionis may come near it, but even that is modified here. In any case it is best to avoid technical terms for things that are very different. "Retaliation" in English has a wider meaning, equivalent almost to returning evil for evil, and would more fitly apply to the blood-feuds of the Days of Ignorance. Islam says: if you mistake a life for a life, at least there should be some measure of equality in it; the killing of the slave of a tribe should not involve a blood feud where many free men would be killed; but the law of mercy, where it can be obtained by consent, with reasonable compensation, would be better. Our law of equality only takes account of three conditions in civil society; free for free, slave for slave, woman for woman. Among free men or women, all are equal: you cannot ask that because a wealthy, or highborn, or influential man is killed, his life is equal to two or three lives among the poor or the lowly. Nor, in cases of murder, can you go into the value or abilities of a slave. A woman is mentioned separately because her position as a mother or an economic worker is different. She does not form a third class, but a division in the other two classes. One life having been lost, do not waste many lives in retaliation: at most, let the Law take one life under strictly perscribed conditions, and shut the door to private vengeance or tribal retaliation. But if the aggrieved party consents (and this condition of consent is laid down to prevent worse evils), forgiveness and brotherly love is better, and the door of Mercy is kept open. In western law, no felony can be compounded. 183 The jurists have carefully laid down that the law of qisas refers to murder only. Qisas is not applicable to manslaughter, due to a mistake or an accident. Then, there would be no capital punishment. 184 The brother, the term is perfectly general; all men are brothers in Islam. In this, and in all questions of inheritance, females have similar rights to males, and therefore the masculine gender imports both sexes. Here we are considering the rights of the heirs in the light of the larger brotherhood. In 2:178-179 we have the rights of the heirs to life (as it were): in 2:180-182 we proceed to the heirs to property. 185 The demand should be such as can be met by the party concerned, i.e., within his means, and reasonable according to justice and good conscience. For example, a demand could not be made affecting the honour of a woman or a man. The whole penalty can be remitted if the aggrieved party agrees, out of brotherly love. In meeting that demand the culprit or his friends should equally be generous and recognise the good will of the other side. There should be no subterfuges, no bribes, no unseemly byplay: otherwise the whole intention of mercy and peace is lost.