Bakara Sûresi 154. Ayet Meali

154.İbnu Mende`nin Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre Temim bin Hammam Bedir`de şehid edildi. Bu ayeti kerime de gerek o ve gerekse şehid edilen diğer sahabiler hakkında indirildi.  

Bkz. 3/169  

Âyette, şehitlik mertebesinin yüceliği vurgulanmaktadır. Aynı anlamda bir ifade için Âl-i İmran sûresinin 169. âyetine bakınız.  

İnananların bu dünya ile ilişkileri kesilmesine rağmen, bir başka boyutta yaşantıları vardır. Bak 3:169.  

1- Kur'an'a göre her canlı ölümlüdür. Dolayısı ile şehitler de ölürler. Bu kesin bir bilgidir. Bu ayette söz konusu edilen “dirilik” ile, kastedilen şey, “Allah yolunda ölmenin karşılığında, sahip olunacak mevki, makam ve itibarın değeridir.” Bu, öyle güzel bir makamdır ki hiçbir canlılık ona denk olamaz.  

(1)“Evet şühedâ (şehîdler), hayât-ı dünyevîyelerini tarîk-ı hakta (hak yolunda) fedâ ettikleri için, Cenâb-ı Hakk kemâl-i kereminden (ikrâmının bolluğundan) onlara hayât-ı dünyeviyeye benzer, fakat kedersiz, zahmetsiz bir hayâtı, âlem-i berzahta (kabir âleminde) onlara ihsân eder. Onlar kendilerini ölmüş bilmiyorlar. Yalnız kendilerini daha iyi bir âleme gittiklerini biliyorlar. Kemâl-i saâdetle (tam bir saâdetle) mütelezziz oluyorlar (lezzet alıyorlar). Ölümdeki firak (ayrılık) acılığını hissetmiyorlar. Ehl-i kubûrun (kabir ehlinin) çendan(gerçi) ruhları bâkīdir (ölümsüzdür), fakat kendilerini ölmüş biliyorlar. Berzahta (kabir âleminde) aldıkları lezzet ve saâdet, şühedânın lezzetine yetişmez.” (Mektûbât, 1. Mektûb, 3)Ayrıca bakınız; (sahîfe 69, hâşiye 2)  

(*) Yani bunların da dünya ile ilişkileri tamamen kesilir, bedenleri de çürür gider, kıyamete kadar bedenen yok olurlar, ama bir başka boyutta tatlı ve güzel rüyaları görenler gibi ahiret gününe kadar ruhen yaşıyorlar. Zaten ölenlerinin hiçbirinin ruhu de ölmez. Yani Kur’an’a göre her canlı ölümlüdür, peygamberler ve Allah yolunda öldürülenler de buna dâhildir. Zaten ayette de onlar için (لِمَنْ يُقْتَلُ)’’ öldürülenler’’ deniliyor. Demek ki herkes gibi onlar da ölüyorlar. Bu nedenle ne bunların ne de hiçbir insanın ruhu bedenlerinde veya kabirlerinde değildir. Yani Allah yolundaki/meşru müdafaa savaşındaki/ şehitler de ölürler, bedenen ve cismen yaşamıyorlar, ruhları ise güzel ve tatlı rüyaları görenler gibi ahirette kadar uyumaya devam ediyor. Rızıkları konusuna gelince; bu, onların ruhen mutlu olduklarının bir ifadesidir, yoksa cennet nimetlerinden yiyip içiyorlar değil, çünkü bedenden ayrılan ruhların yemeğe ve içmeye (rızıklanmaya) ihtiyaçları yoktur. Özetle, onların bu durumlarının kabirle (kabir hayatıyla) hiçbir alakası yoktur, çünkü kabir hayatı diye bir şey söz konusu değil ve dolayısıyla kabir azabı da yoktur. (الله اعلم) Ayrıca milyonlarca ölen insanın cesedi yakılıp kül haline getirilmektedir. Yani bunlar kabre konulmuyor. Peki bunların cesetleri ve kabirleri yoksa, kabir azabını nasıl görecekler? Yine Kabir hayatının olduğunu iddia edenlere diyoruz ki, lütfen gitsinler herhangi bir kimsenin veya şehit bildikleri birinin mezarını açıp baksınlar bakalım! Neyi görecekler! Çürümüş kemiklerden başka bir şey görebilecekler mi? İşte Kur’an’ın bütün ayetlerinden kesin olarak anlaşılıyor ki, azap ahirettedir, başka bir yerde değil. (لله اعلم)  

[1] Onların hayatlarının keyfiyetini bilmezsiniz.  

Bilinen anlamdaki “şehit” kelimesi Kur’an’da geçmez. Kur’an’da [şehid] ve [şüheda] kelimeleri, “şahit” ve “şahitler” anlamındadır. Allah yolunda öldürülenler, bedenen ölmüş olsalar da hayatlarıyla ve ölüm anlarıyla hak ve hakikate şahit olmuşlardır. İmanını hakka, hakkı da imanına şahit tutanlar Allah katında bir dirilikle varlıklarını devam ettirmektedir. Allah yolunda öldürülenlerin diğer insanlar gibi ölü olmadıkları, aksine Allah katında durumunu bizim bilemeyeceğimiz şekilde rızıklandırılmakta oldukları Âl-i İmrân 3:169-170’de ifade edilmektedir.  

1 Şehid: Kelime olarak kesin bir haberi veren, bildiğini söyleyen, şahitlik eden demektir. Terim olarak, “Allah rızası için, O’nun yolunda canını fedâ eden Müslüman”a verilen isimdir. Ona bu ismin verilmesinin sebebi, cennetlik olduğuna şahitlik edilmiş olması veya onun Allah’ın huzurunda yaşıyor olmasıdır. Şehid kelimesi Kur’an’da daha çok “Allah yolunda öldürülme” anlamında kullanılmaktadır. Şehidlik büyük bir derecedir. Şehidlerin günahlarının af olunacağı da Kur’an’da müjdelenmiştir. Şehid olan insanların kul hakkı dışındaki bütün günahları affedilir. Şehid olmada ölçü, Allah’ın rızasıdır. Allah rızası için mücadele eden, O’nun adını yüceltmek için çaba sarf eden ve bu yolda canını veren kimseler şehid olur. Bir bedevi Peygamber (s.a.v)’in huzuruna gelerek: “Ya Rasûlullah! Bir adam ganimet için, diğeri şöhret için, öbürü riya ve gösteriş için savaşırsa. Hangisi Allah yolundadır?” diye sorunca, Hz. Peygamber (s.a.v): “Kim Allah’ın adını, hükmünü yüceltmek, her şeyin üstüne çıkarmak için savaşırsa, o Allah yolundadır” cevabını vermiştir. (Buhârî, Müslim, İbnu Mace, Ahmed b. Hanbel) Hanefî âlimlerine göre şehîdler üç kısma ayırılır: 1-Dünya ve âhiretin şehîdi: Kâfirlerle savaştığı sırada, düşman tarafından öldürülen veya nefsini ve ailesini müdafaa ederken öldürülen kimse. Bunlar, yıkanmaz, cenâze namazları kılınır ve elbiseleriyle gömülürler. 2-Âhiretin şehîdi: Bir kısım şehîdler de, yalnız âhiret hükmü bakımından şehîd sayılırlar. Hata yoluyla öldürülen kimse, yanarak ölen, suda boğulan, göçük altında kalan, gibi… Bunlar diğer ölüler gibi yıkanır, kefenlenir ve namazı kılınarak gömülürler. 3-Dünya şehîdi: Allah rızası taşımayan ve riyâkâr münafıklar, Müslümanlarla beraber savaşa katıldıkları zaman, kâfirler tarafından öldürülürlerse, dünya hayatında şehîd muamelesine tabi tutulurlar. Bunların durumunu en iyi Allah bilir. Bunlar da “hükmî şehîd” sınıfından sayılır.2 Yukarıdaki tercüme, (قُتِلَ) fiilinden sonra (أَمْوَاتاً) kelimesi kullanıldığı için bu şekilde yapılmıştır. Bundan dolayı “şehitler”, bizim anladığımız anlamda ölü olmakla birlikte, bizim bilmediğimiz bir şekilde diridirler. Bk. (Âlu İmrân: 169)3 Yani siz, onların hayatını hissedemezsiniz. O akıl ile idrak olunamayan hakikî bir hayattır. Bu âyete göre şehitler bizim anladığımız anlamda ölü olmakla birlikte, bizim anlayamayacağımız bir şekilde diridirler. Onların diriliği akıl ve dünya hisleri ile idrak olunamaz, ancak hiss-i yakîn ile idrak olunur ve bilinir. Bk. (Âlu İmrân: 169) “Allah yolunda öldürülenleri sakın (bildiğin) ölülerden sanma! Aksine onlar, bizzat Rab’leri tarafından rızıklandırılan diridirler.” Benzeri âyetlerden, rûhların baki olduğu ve bir kısım şeyleri idrak edebileceği de anlaşılmaktadır.  

[303] Râzî, Kâbî ve Ebu Müslim’e atfen “diridirler” ifadesinin “dirilecekler” anlamında kullanıldığını söyler. Bu, cennete girecekler için geçmiş zaman kipinin kullanıldığı âyetlerden kolayca çıkarılabilir (Bkz: 22:56; 83:13). Zeccâcî de benzer bir sonuca varır (İştikâku Esmâillah, Beyrut, 1406, s. 133). [304] Zımnen: Allah yolunda ölen veya öldürülen kimse, hayatını ve canını imanına şahit kılmıştır. Ancak böyleleri şehîd olarak adlandırılmayı hak ederler.  

[1] Bu âyet-i kerîme Bedir gazâsında şehîd olanlar hakkında nâzil olmuşdur. Bunlar: Altısı muhâcirlerden ve sekizi ensârdan olmak üzere ondört kişi idiler. Halk (filan kişi vefât itdi ve dünyânın lezzet ve ni'metini bırakdı gitdi yazık) didiklerinde Cenâb-ı Hak, Allâh yolunda gazâ ve cihâdda katl olunanlara ölü dinilmesini men' buyurdı. Çünki şehîd olanlar hayât-ı ebediyeye nâil olmuşlardır.  

[*] Allah yolunda öldürülenlerin diriliği, bizim anlayabileceğimiz bir dirilik değildir.  

158 The "patient perseverance and prayer" mentioned in the last verse is not mere passivity. It is active striving in the way of Truth, which is the way of Allah. Such striving is the spending of one's self in Allah's way, either through our property or through our own lives, or the lives of those nearest and dearest to us, or it may be the loss of all the fruits of a lifetime's labour not only in material goods but in some intellectual or moral gain, some position which seemed in our eyes to be eminently desirable in itself, but which we must cheerfully sacrifice if necessary for the Cause. With such sacrifice, our apparent loss may be our real gain; he that loses his life may really gain it; and the rewards or "fruits" that seem lost were mere impediments on our path to real inward progress. (R). (Cf. 3:169).