Bakara Sûresi 148. Ayet Meali

Bkz. 62/8, 67/2  

[2] Yâni her ümmetin bir kıblesi vardır. Yahut zamir Allah'a râcidir. Allah onun yüzünü o tarafa döndürür mânâsında olur. Yahut ümmet-i Muhammed'den her birinin kıblesi vardır. Kimi garp, kimi şarkta bulunur, fakat hepsi yine oraya müteveccih olur.[3] Kıyamet gününde hesap görmek için.  

1 Kıble, bir ümmetin vahdetinin ilk tezahürü, onların yöneldiği kıblesidir ve kıblesiz bir ümmet olamaz. Her Ümmet’in yöneldiği bir taraf vardır ki o, ona yönelir. Yeryüzünde yönelinecek bir tek kıble vardır ve o da İbrahim (a.s)’ın Kıblesi olan Kâbe’dir. Bu ifâdeden kıblenin; sadece namazda kendisine dönülen sembolik bir yön olmadığı ve her toplumun kıblesinin o toplumun dinini, inancını ve ideallerini temsil ettiği, anlaşılmaktadır. Her ne kadar bu yönelme yerleri, açıkça söylenmese de zorluklarla karşılaşıldığı zaman müracaat edilen yerlerden anlaşılmaktadır. Hattâ bunu açıkça, “Kâbe Arabın olsun, bana Çankaya yeter” şeklinde ifâde edenler bile olmuştur.2 Yani aynı Kıbleye yöneldiğiniz sürece: a- hepiniz aynı dine, aynı gayeye ve aynı düşünceye sahip olursunuz. b- yönleriniz ve yöreleriniz ayrı olduğu halde hepiniz, “Mescid-i Haram” içerisinde namaz kılıyor gibi muntazam bir cemaat olursunuz. Bu âyetin mefhum-i muhalifinden; birbirleriyle tek yumruk halinde olamayan Müslümanların, her ne kadar namazda Kâbe’ye yönelseler de gönül kıblelerini şaşırma ihtimâli olduğu anlaşılabilir.  

123 Lafzen, “herkesin... bir istikameti vardır”. Hz. Peygamber’in Ashâbı ile sonraki dönemlerde yaşamış hemen hemen bütün klasik müfessirler bunu, çeşitli dinî topluluklara ve onların ibadetlerindeki farklı “Allah’a yöneliş” biçimlerine bir atıf olarak görürler. İbni Kesîr, bu ayet ile ilgili yorumunda, bunun, 5:48’de yer alan “her biriniz için [farklı] bir sistem ve [farklı] bir hayat tarzı tayin ettik” ibaresi ile içsel bağlantısını vurgular. “Her toplumun” Allah’a teslimiyetini ifade ederken “kendi istikametine doğru yöneleceği” ifadesi, ilk olarak, insanın namazda Allah’a yaklaşma niyetinin çeşitli zamanlarda ve çeşitli toplumlarda farklı biçimler aldığına (mesela, Hz. İbrahim’in kıble olarak Kâbe’yi seçmesi, Yahudilerin Kudüs’e öncelik vermeleri, ilk dönem Hristiyan kiliselerinin doğuya yönelmeleri ve Kur’an’ın Kâbe ile ilgili buyruğu); ikinci olarak, namazın hangi yöne doğru kılındığının -sembolik anlamı ne kadar önemli de olsa- inancın özünü teşkil etmediğine işaret eder; çünkü Kur’an, “gerçek erdemlilik, yüzünüzü doğuya veya batıya çevirmeniz ile ilgili değildir” (2:177) ve “Doğu da Batı da Allah’ındır” (2:115 ve 142) buyurmuştur. Sonuç olarak, Kâbe’yi Müslümanların kıblesi olarak tayin eden vahiy, ne öteki itikadların mensupları ile bir tartışmanın konusu yapılmalı, ne de onların Kur’an vahyinin gerçekliğine inanmamaları için bir sebep teşkil etmelidir (Menâr II, 21 vd.).  

[293] İbn Mes’ud ve Ubeyy b. Ka’b vichetun’u kıbletun okumuştur. Huve zamiri kulle aittir diyenlere göre anlam şöyle olur: “Her bir ümmetin kendisine (ona) yöneldiği bir kıble vardır”. Bu tercihte, kıble tayininde Allah’ın belirleyici rolüne işaret yoktur. Ancak zamirin Allah’a işaret ettiğini tercih eden okuyuşa göre anlam yukarıda verdiğimiz gibi olur. Bu mâna, hemen ardından gelen ve fâ bağlacıyla iki cümle arasındaki zorunlu ilişkiye delâlet eden “O hâlde birbirinizle iyilikte yarışın” ibaresiyle uyum arz eder. Çünkü burada Kitap Ehli’nden kimsenin kıblesi yerilmediği gibi, farklı kıblelerin birbirine üstünlüğüne ilişkin bir îmâ da yoktur. Aksine 177. âyette de vurgulandığı gibi, kıble meselesinin esasa ilişkin bir mesele olmadığı îmâ edilir.  

Bu âyet-i kerîme Kur’ân’ın Müslümanların şahsîyetlerini nasıl geliştirdiğini, esasta birleşme ve fazilette yarışma kaydı ile, her bir ferdin değişik bir görüş ortaya koyabileceğini, bunun müminlerin birliğini ve uyumunu bozma yerine daha da güçlendirmesi gerektiğini ifade etmektedir. Vallahu A’lem.  

[4] Müfessirlerden bir takımı bunı (Her ümmet ve kavmin bir kıblesi olub onlar o kıbleye yüz çevirirler) sûretinde tefsîr iyledikleri gibi bir takımı da (Müslüman kavimlerden her biri içün Ka'be'nin dört cihetinden bir cihet vardır. Cenâb-ı Hak onları o cihete teveccüh itdirir) sûretinde tefsîr itmişlerdir. Bu nazm-ı celîlin her iki sûretle de tefsîre ihtimâli vardır.  

(63) Herbir ümmet için belirlenmiş bir kıble vardır. Veya, İslâm topluluklarından herbirinin, bulundukları yere göre, Kâbe’ye yöneldikleri bir cihet vardır.(64) Mekânlarınız farklı, zamanlarınız ayrı da olsa, Allah sizi bir kıble etrafında toplar, bir ümmet haline getirir. Âyet, Müslümanlara bir birlik bilinci aşılamaktadır.  

153 The question is how we are to construe the pronoun, huwa, in the original. The alternative translation would be: "To each is a goal to which he turns." The simile of life being a race in which we all zealously run forward to the one goal, viz ., the goal of good, may be applied individually and nationally. This supplies another argument of the Ka'bah Qiblah, viz., the unity of goal, with diversity of races, traditions and temperaments.