Bakara Sûresi 144. Ayet Meali

Kıble, ibadette dönülen cihete ve mabede denir. Müslümanlıkta ilk kıble, Kudüs'tü. Hicretten on altı ay sonra Kâ'be, kıble oldu ve bir öğle namazında bu emir vahyedildi. Namaz kılınan yere bir mescit yapılmış ve bu yüzden o mescide iki kıble mescidi anlamına gelen "Mescid-ül-Kıbleteyn" denmiştir.  

28.Kendilerine Kitab verilmiş olanlar, kitaplarında Resulullah (a.s.)`ın özellikleriyle ilgili bilgilerden onun önce Kudüs tarafına sonra da Mescid-i Haram tarafına yönelerek ibadet edeceğini bilirler.  

Hicretin ikinci yılının ortalarına kadar namaz, Beyt-i Makdis’e (Kudüs’e) doğru kılınıyordu. Fakat başta Hz. Muhammed olmak üzere, tüm Müslümanlar kıblenin Kâbe olmasını arzu ediyorlardı. Kâbe’yi putlardan temizlemek ve Hz. İbrahim devrindeki tevhid kimliğine büründürmek, Peygamber’in gönlündeki ideallerin başında geliyordu. Onun için kıblenin Kâbe olması konusunda sürekli bir beklenti içindeydi. Hicretten 16-17 ay kadar sonra Şaban ayının 15. günü Hz. Peygamber, Medine’de Selemeoğulları yurdunda öğle namazını kıldırırken, bu ayet geldi ve Hz. Peygamber yönünü hemen Kudüs’ten Mescid-i Haram’a çevirdi. Bu yüzden de o günden sonra, Selemeoğulları Mescidi’ne “Mescid-i Kıbleteyn” (İki Kıbleli Mescid) denilmiştir.  

37. Bu ve daha sonraki üç âyette kıblenin Kudüs’ten Kâbe’ye çevrilmesi ile, bu olay üzerine yahudilerin çıkardıkları dedikodular dile getirilip cevaplandırılmaktadır.38. Hz.Peygamber, Hicrî ikinci yılın ortalarına kadar namazlarda Kudüs cihetine yöneliyor, fakat hep Kâbe’ye yönelme emrinin gelmesini bekliyordu. Bir ikindi namazı sırasında Allah Teâlâ, Kâbe’ye doğru yönelmesini emretti. Kudüs’e doğru yönelerek başlanan bu namaz Kâbe’ye yönelerek tamamlandı. Bu olayın geçtiği yerde yapılan mescit, bugün “Mescid-i Kıbleteyn”, yani iki kıbleli mescit diye anılmaktadır.  

(3)“Vaktin evvelinde, Kâ‘be’yi hayâlen nazara almakla namaz kılmak mendubdur ki, birbirine giren dâireler gibi Beyt’in (Kâ‘be’nin) etrâfında teşekkül eden safları görmekle, yakın saflar Beyt’i ihâta ettikleri(kuşattıkları) gibi, en uzak safların da âlem-i İslâm’ı ihâta etmiş olduğunu hayâl ile görsün. Ve o musallî de(namazı kılan da) o saflara girmekle, o cemâat-ı uzmâya (büyük cemâate) dâhil olsun ki, o cemâatın icmâ‘ ve tevâtürü (aynı fikirde ittifâk etmeleri), onun namazda söylediği her da‘vâya ve her sözüne bir hüccet ve bir bürhân (delîl) olsun. Meselâ, namaz kılan: اَلْحَمْدُلِلّٰهِ dediği zaman, sanki o zamanda o cemâat-ı uzmâyı teşkîl eden bütün mü’minler: ‘Evet, doğru söyledin!’ diye onun o sözünü tasdîk ediyorlar (doğruluyorlar). Ve bu tasdikler, hücûm eden evhâm (vehimlere) ve vesveselere karşı ma‘nevî bir kalkan vazîfesini görür. Ve aynı zamanda, bütün hâsseleri (hisleri) ve latîfeleri ve duyguları o namazdan zevklerini ve hisselerini alırlar. Yalnız, musallînin Kâ‘be’ye olan şu hayâlî nazarı kasdî olmamalıdır. Tebaî (kasdî olmayan) bir şuûrdan ibâret bulunmalıdır.” (Mesnevî-i Nûriye, Katre, 63)  

(*) Ayrıca kıblenin Mescid-i Haram’a çevirilmesiyle ilgili ayet namaz içinde değil, tam aksine çoğunluğa göre namaz dışında indirilmiştir, deniliyor: Bkz: وقيل : إن الآية نزلت في غير صلاة ، وهو الأكثر وكان أول صلاة إلى الكعبة العصر ، والله أعلم (تفسير القرطوبي  

[9] Kâbe'ye yönelmeğe delâlet eden Âyet-i Kerimenin nüzulü arzusiyle,[10] Yahut «her halde görüyoruz».[11] Nebî'nin veya tahvil keyfiyetinin.  

Bu ifade, Hz. Muhammed’in kıble olarak Kudüs’e doğru yönelişiyle ilgili tavrının kendi içtihadı olduğunu göstermektedir. Kudüs’e yöneliş vahiy ile belirlenmiş olsaydı Hz. Muhammed’in böyle bir arayışa girmesi düşünülemezdi. Kaldı ki böyle bir ilahî emir olsaydı, bunun Kur’an’da yer alması gerekirdi.  

1 Bu ifâdeden namaz kılmak için Müslümanlara özel bir yerin (mescid, cami gibi) şart olmadığı anlaşılmaktadır.2 Artık bu emirle, eski kıble (Mescid-i Aksa) nesh edilmiş ve namazda yeni Kıble olan Mescid-i Haram’a yönelmek farz kılınmış oldu. Buna göre namazda; yüzün ve bedenin Mescid-i Haram’dan başka bir tarafa döndürülmesi namazı bozar. Âyette kıblenin Kâbe değil de içerisinde Kâbe’nin de bulunduğu Mescid-i Haram olarak belirtilmesi çok önemlidir. Bu alan Kâbe’den daha geniş olduğu için uzak memleketlerdekiler için kıblenin isabet ettirilmesi daha da kolaylaşmıştır.  

[287] Sözlükte “bir şeyin parçası” anlamına gelen şatra, burada “..den tarafa, ..e doğru” anlamına gelir. Sadece bu kelime, namaz kılan mü’minleri kıbleyi derece olarak tam tutturmak gibi zor bir mükellefiyetten kurtarmış, Mescid-i Haram “tarafına” yönelmeyi yeterli görmüştür.  

[2] Rasûlullah Medine'yi teşrîflerinden i'tibâren onaltı ay kadar Beytü'l Makdis'e müteveccihen namâz kıldılar. Bir gün ashâbıyla berâber (Benû Seleme) mescidinde öğle namâzını edâ buyurmakdalar iken iki rek'ati edâdan sonra tahvîl-i kıble emri gelmekle üçünci rek'ati Mescid-i Harâm'a dönerek kıldılar ve namâzı ikmâl iylediler. O sebeble (Benû Seleme) mescidine (iki kıbleli) nâmı virildi. Kütüb-i Mukaddese'de müslümanların na'tı sırasında iki kıbleye namâz kılacakları mezkûr oldığından Ehl-i Kitâb tahvîl-i kıblenin doğrı ve hak oldığını bilirlerdi.  

(61) Böylelikle, dünyanın dört bir tarafındaki mü’minler, yüzlerini tek bir yöne çevirmek suretiyle, birlik halinde bir toplum olduklarını gösterirler. Kur’ân’ın inişinden bu yana geçen zaman içinde dünyanın bir bütün halinde vermekte olduğu resim göz kamaştırıcıdır: Gece ile gündüz birbirini kovaladıkça, ezanlar da birbirini izleyerek yeryüzünü baştan başa dolaşır. İnsanlar saf saf namaza dururlar. Saflar birbirini izler. Dünyanın dört bir yanında, gece ve gündüz, her an namazlar kılınır; insanlar kendilerine emredilen tek bir yöne yüzlerini çevirerek Âlemlerin Rabbine kulluklarını sunarlar.  

147 This shows the sincere desire of Al Mustafa to seek light from above in the matter of the Qiblah. Until the organisation of his own People into a well - knit community, with its distinctive laws and ordinances, he followed a practice based on the fact that the Jews and Christians looked upon Jerusalem as a sacred city. But there was no universal Qiblah among them. Some Jews turned towards Jerusalem , especially during the Captivity, as we shall see later. At the time of our Prophet, Jerusalem was in the hands of the Byzantine Empire , which was Christian. But the Christians oriented their churches to the East (hence the word "orientation"), which is a point of the compass, and not the direction of any sacred place. The fact of the altar being in the East does not mean that every worshipper has his face to the east: for, according at least to modern practice, the seats in a church are so placed that different worshippers may face in different directions. The Preacher of Unity naturally wanted, in this as in other matters, a symbol of complete unity, and his heart was naturally delighted when the Qiblah towards the Ka'bah was settled. Its connection with Abraham gave it great antiquity: its character of being an Arab centre made it appropriate when the Message came in Arabic, and was preached through the union of the Arabs; at the time it was adopted, the little Muslim community was shut out of it, being exiles in Mad i nah, but it became a symbol of hope and eventual triumph, of which Muhammad lived to see the fulfillment; and it also became the centre and gathering ground of all peoples in the universal pilgrimage, which was instituted with it. 148 The Sacred Mosque: i.e. the mosque wherein the Ka'bah is located, in the sacred city of Makkah . It is not correct to suggest that the command making the Ka'bah the Qiblah abrogates 2:115, where it is stated that East and West belong to Allah. This is perfectly true at all times, before and after the institution of the Qiblah. As if to emphasise this, the same words about East and West are repeated in this very passage, see 2:142 above. Where the Itqan mentions mansukh in this connection, I am sorry I cannot follow that opinion, unless mansukh is defined in a special way, as some of the commentators do. (R). 149 Glimmerings of such a Qiblah were already foreshadowed in Jewish and Christian practice but its universality was only perfected in Islam.