Bakara Sûresi 117. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 16/40; 36/82; 54/50.  

22.Yani O, göklerde ve yerde olanların sahibidir. Hiç bir şeyi kendine eş, ortak edinmediği gibi yarattıklarından kendine oğul edinmiş de değildir.  

 Allah Teâlâ’nın bir şeyi murat etmesi, onun hakkında «Ol!» emridir. Allah’ın dilediği her şey vakti saati gelince mutlaka olur.  

* “(Allah) bir şeyin olmasını takdir ettiğinde, ona sadece “Ol!” buyurur o da hemen olur”; Allah Teâlâ, ilm-i ezelîsinde, bir şeyi yaratmayı takdir buyurmuşsa, yaratılacak olan şeyin, takdir buyrulan yaratılma zamanı geldiğinde, o şeyi, dilediği şekilde, dilediği miktarda, dilediği ölçülerde, bir örneğe ve hammaddeye ihtiyaç duymaksızın, idrak edemeyeceğiniz bir hızda yaratır, buna engel olacak hiçbir güç ve kuvvet de yoktur, manasındadır. Hülâsa; Allah Teâlâ’nın tekvîn sıfatı, âyet-i kerîmede, “ol” emri ile ifade edilmiştir.  

(*) Şöyle bir iddia var! Bakara, 117. Ayet, “Allah ol deyince olur.” Derken, Kaf, 38. Ayette de gök ve yerin 6 evrede/aşamada yaratıldığı belirtilir. Evrenin oluşumu milyonlarca yıl sürmüştür. Cevap: İddia edilen meal şekli hatalıdır. Çünkü Bakara, 117. ayette, “kün fe kâne” yani; ‘ol dedi ve o da oldu.’ şeklinde, mazi (geçmiş zaman sigası ile) geçmez. Arapçası,’’ كُن فَيَكُونُ “kün fe yekûn” şeklinde, muzari (geniş, şimdiki ve gelecek zaman) sigası ile geçer. Muzari fiil, aşamalar içeren bir süreci ifade eder. Bu nedenlei ayetin meali, “Allah ol deyince oluş sürecine girer.” şeklindedir, yani yaratılışı hemen tamamlanmaz. Çünkü yüce Allah bir şeyin yaratmasını istediğ zaman onu takdir ettiği bir süreç içinde tamamlıyor. İşte ayetlerde de geçen (كن فيكن)‘’kün feyekün’’de bu anlamdadır: Not: Hem bu ayette, hem de aşağıdaki lügatta göre: (البديع) ‘’El Bedi’’ Esmaül Hüsna içerisindeki tüm isimler gibi yüce Allah’ın isimlerindendir. Zira (بديع) ‘’Bedi’’’zatında, sıfatlarında eşi ve benzeri olmayan demektir. Bu da sadece Allah’ın bir sıfatı olur. Bu nedenle (بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ) ‘’bedius- semavati vel- ardı’’ Gökleri ve yerküreyi [bir örnek edinmeksizin] eşsiz yaratandır’’şeklindeki ayetten hareketle birilerine (بديع)‘’Bedî’ veya (بديع الزمان) ’’Bediüzzaman ‘’yani ’’zamanın eşsiz yaratıcısı’’anlamına gelen böyle bir ifadenin kullanılmaması gerekir. Çünkü her ne kadar bunun başka anlamlara da geldiğini söyleyenler olsa da yine asil anlamı bu ayette olduğu gibidir. Çünkü (البديع) el Bedi’’yüce Allah’ın bir sıfatı olarak anlaşılıyor. البَديع: اسم مِن أسماء الله الحسنى، ومعناه: الَّذي لا مثيلَ له ولا شبيهَ في ذاته أو صفاته أو أفعاله، والمبدِع الَّذي خلق الأشياء ابتداء لا على مثالٍ سابق، وفردًا لم يشاركُه فيها غيرُه : مُوجِدها (تعريف و معنى بديع في معجم المعاني الجامع - معجم) فالله عز وجل بديع السموات والأرض، أي منشئها ومُوجدها ومبدعها ومخترعها على غير حدّ ولا مثال (الجامع لاحكام القرآن - القرطوبي).وقوله تعالى: {بَدِيعُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلأَرْضِ} أي: خالقهما على غير مثال سبق؛ قال مجاهد والسدي: وهو مقتضى اللغة، (تفسير القرآن العظيم )  

78 “Fe-yekûn”, Arapçada istimrar/devamlılık ifade eden geniş veya şimdiki zaman kipidir. Olur, olmaya devam eder, oluş sürecine girer anlamındadır.  

Burada geçen [bedî‘] kelimesi Yüce Allah’ın bir sıfatıdır; “yoktan var eden” anlamına geldiği gibi “eşsiz ve benzersiz güzellikte yaratan” anlamını da içermektedir. Benzer mesaj: En‘âm 6:101.,[Kün fe yekûnu] ifadesi genellikle “Ol” (der); o da hemen olur” şeklinde tercüme edilmektedir. Oysa burada hemen “olmaktan” değil, “oluşmaya başlamaktan” söz edilmektedir ki geniş zaman anlamı veren [yekûnu] kalıbı da bunu gerektirmektedir. Ayette yer alan [fe yekûnu] ifadesindeki [fe] edatı da oluşumun hemen başladığını gösteren bir anlam katkısı sunmaktadır. Bu konudaki diğer kullanımlar: Âl-i İmrân 3:47, 59; En‘âm 6:73; Nahl 16:40; Meryem 19:35; Yâsîn 36:82; Mü’min 40:68.  

1 Allah bu güzel ve benzersiz göklerin ve yerin yaratıcısıdır. Çocuk edinmek ise böyle bir icat ile değil, doğum ile ve güçlükle olur. Yaratıklar Ondan koparak meydana gelmiş, Ondan doğarak oluşmuş şeyler değildir. Önceleri Hz. İsa’ya “Allah’ın oğlu” diyen Hristiyanlar, daha sonra ona hâşâ “Allah” da dediler. Bu âyet de işte onların dediklerinin yanlış olduğunu ispat etti. Bundan dolayıdır ki, İslâm’da Allah’a “baba” demek küfürdür. Ayrıca Vahdet-i Vücut felsefesinin dediği gibi her şey, Allah değil, Allah’ın yarattığı varlıklardır.  

[224] “Yoktan eşsiz ve benzersiz yaratan” diye çevirdiğimiz bedî‘ bazı dilciler tarafından dört harfli ebde‘a kökünden ism-i fail olan mubdi‘ mânasına alınmıştır. Bu sonuca takdir yoluyla varılmıştır. Fakat Asmaî bu görüşü reddederek kelimenin kökeninin üç harfli olup kıyas yoluyla sıfat-ı müşebbehe vurgusu kazandığını söyler. Birincilere göre “yoktan var eden”, Asmaî’ye göre ise “eşsiz ve benzersiz yaratan” anlamına gelir (Menâr). İkisi de doğru olduğu için biz mealde iki anlamı da verdik. İsm-i fail kalıbı daha çok failin fiiline ilişkin iken sıfat-ı müşebbehe kalıbı failin zâtına ilişkindir. Bu durumda bedî‘ hem Yaratan’ın eşsiz ve benzersizliğine, hem de yaratışının eşsiz ve benzersizliğine delâlet eder. İbdâ‘, “daha önce var olan bir örneğe ve hammaddeye ihtiyaç duymaksızın, benzeri daha önce var olmayan bir şeyi hiç yoktan yaratmak” demektir. Kur’an’da halk ile “yaratma” sadece iki yerde insana da nisbet edilir, lâkin ibdâ‘ ile “yaratma” asla insana nisbet edilmez. “Varlıktan önce ne vardı?” sorusunun cevabını ancak Bedî‘ olan Allah verirdi. İşte bu âyet, o cevabın ta kendisidir. [225] Buradaki kun (ol) emri, “teklif emrinin” karşıtı olan “tekvin emrine” tekabül eder. Teklif emri kelâm sıfatıyla, tekvin emri irade sıfatıyla bağlantılıdır. Teklif emri şuurlu varlıklara kelâmî bildirim (vahiy) yoluyla, tekvin emri şuursuz varlıklara fiilî yaptırım yoluyla ulaştırılır. Bu âyette şuursuz varlıklara yapılan tekvînî emrin eylemsel dili, şuurlu varlık olan insana gönderilen teklifî emrin dili olan “kelam”a çevriliyor. Bizim, buradaki kun emrini, eşyanın oluş diliyle bir söz değil bir fiil olarak algılamamız gerekir. Teklifin muhatabı şuurlu varlık olan insandır ve insan bu yönüyle fiili vahiydir. Tekvinin muhatabı ise sadece varlık değil, aynı zamanda yokluktur da. Yokluk böyle bir tekvin emriyle karşılaştığı zaman varlığa dönüşür. Bu süreç şuursuz eşyanın tâbi olduğu statik kadere göre işler (kevnî yasalar). Şuurlu varlıklara gönderilen teklif emri ise, onların tâbi olduğu dinamik kadere (fıtrî ve şer’î yasalar) göre işler. Maksat Allah’a bir soy ve sop izafe edilemeyeceği gerçeğini anlatmaktır. Allah bütün varlığın yoktan var edicisiyken, bu sınırsız gücü elinde bulunduran Zât’a oğul isnat etmek korkunç bir bühtandır.  

[*] Bu âyete, "ol der, hemen olur" şeklinde meâl verilir. Allah her şeyi bir ölçüye göre yarattığından (Kamer 54/49) o emirle, sadece oluşum başlar. Mesela Allah, bir çocuğun olmasını murad ettiğinde emri, döllenme öncesinde verir (İnsan 76/1-2) ve çocuk oluşmaya başlar. Âyete yukarıdaki meâli vermemizin sebebi budur.  

120 The previous verse told us that everything in heaven and earth celebrates the glory of Allah. Lest anyone should think that the heavens and the earth were themselves primeval and eternal, we are now told that they themselves are creatures of Allah's will and design. Cf. 6:102, where the word bada'a is used as here for the creation of the heavens and the earth, and kh alaqa is used for the creation of all things. Bada'a goes back to the very primal beginning, as far as we can conceive it. The materialists might say that primeval matter was eternal: other things, i.e., the forms and shapes as we see them now, were called into being at some time or other, and will perish. When they perish, they dissolve into primeval matter again, which stands at the base of all existence. We go further back. We say that if we postulate such primeval matter, it owes its origin itself to Allah, Who is the final basis of existence, the Cause of all Causes. If this is conceded, we proceed to argue that the process of Creation is not then completed. "All things in the heavens and on the earth" are created by gradual processes. In "things" we include abstract as well as material things. We see the abstract things and ideas actually growing before us. But that also is Allah's creation, to which we can apply the word khalaqa, for in it is involved the idea of measuring, fitting it into a scheme of other things. Cf. 54:49; also 25:59. Here comes in what we know as the process of evolution. On the other hand, the "amr" (=Command, Direction, Design) is a single thing, unrelated to Time, "like the twinkling of an eye" (54:50). Another word to note in this connection is ja'ala "making" which seems to imply new shapes and forms, new dispositions, as the making of the Signs of the Zodiac in the heavens, or the setting out of the sun and moon for light, or the establishment of the succession of day and night (25:61-62). A Further process with regard to the soul is described in the word saww a , bringing it to perfection (91:7) but this we shall discuss in its place. Fatara (42:11) implies, like bada'a, * ' the creating of a thing out of nothing and after no pre-existing similitude, but perhaps fatara implies the creation of primeval matter to which further processes have to be applied later, as when one prepares dough but leaves the leavening to be done after. Badaa , 30:27, implies beginning the process of creation: this is made further clear in 32:7 where the beginning of the creation of pristine man from clay refers to his physical body, leaving the further processes of reproduction and the breathing in of the soul to be described in subsequent verses. Lastly, bara'a is creation implying liberation from pre-existing matter or circumstance, e.g., man's body from clay (59:24) or a calamity from previously existing circumstances (57:22). See also 6:94 n. 916; 6:98 n. 923; 59:24 nn. 5405-6. (Ed.)