Ankebût Sûresi 48. Ayet Meali

bk. Kur’ân-ı Kerim, 7/157; 25/5-6.  

[415] Hz. Peygamber’in ümmiliği hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XIV, 490-491; Ümmilik hk. I, 542-545; XIX, 271-276.  

Bkz.7/158 ve “Ümmi” ifadesi ile ilgili dipnotu.  

(*) âyetin son kısmı olan اِذًا لَارْتَابَ الْمُبْطِلُونَ ’ibâresinin meali iki baskıda da bulunmuyor.  

 Hz. Peygamber’in «ümmî» yani okuma-yazma bilmeyen bir kişi olmasının başlıca hikmeti, bu âyette açıklanmış olmaktadır: Eğer Resûl-i Ekrem, okuma-yazma bilen bir kişi olsaydı, ümmî olan peygamber için bile «Bu Kur’an’ı o uydurmuştur» demeye kalkan ve en açık mucizeleri inkâr eden müşrikler, iftiralarına bir ölçüde mesnet bulmuş olacaklar ve daha çok kimseleri kandırabileceklerdi.  

1- Kur'an sana vahyedilmeden önce. 2- Seni, bu mesajları başka kitaplardan almakla suçlarlardı.  

(1)“Ümmî (okur-yazar olmayan) bir Zât’ta (asm) zuhûr eden (ortaya çıkan) o Şerîat; on dört asrı ve nev‘-i beşerin humsunu (insanlığın beşte birisini), âdilâne (adâletle) ve hakkāniyet (haklılık) üzere ve müdakkikāne (gāyet dikkatlice), hadsiz kānunlarıyla idâre etmesi emsâl (kıyas) kabûl etmez. Hem ümmî bir Zât(asm)’ın ef‘âl ve akvâl ve ahvâlinden (fiil, söz ve hâllerinden) çıkan İslâmiyet; her asırda üç yüz elli milyon insanın rehberi ve mercii (mürâcaat kaynağı) ve akıllarının muallimi ve mürşidi; ve kalblerinin münevviri(nûrlandırıcısı) ve musaffîsi (sâfîleştiricisi); ve nefislerinin mürebbîsi (terbiyecisi) ve müzekkîsi (arındırıcısı); ve ruhlarının medâr-ı inkişâfı (ma‘nevî yükselme sebebi) ve ma‘den-i terakkiyâtı (ilerleme kaynağı) olması cihetiyle, misli (benzeri) olamaz ve olamamış.” (Şuâ‘lar, 7. Şuâ‘, 119)  

(*) Bu vb. bazı ayetlerin yanlış algılanması yüzünden Hz. peygamberin okuma- yazma bilmediği iddia ediliyor. Oysa ilgilii ayetler doğru ve dürüst algılanırsa, bunun böyle olmadığı, genel anlamda Hz. peygamberin okur yazarlığı olduğu ortaya çıkacaktır. Metinleri aşağıya alınan tefsirlerden de anlaşıldığı gibi Hz. peygamberin hem okur yazarlığı vardı hem de kendisi de Kur’an ayetlerini yazıyordu. Çünkü Furkan- 5 ayette bulunan (اكتتبها) ‘’iktetebeha’’nın anlamı, bizzat kendisi yazıyordu, eğer (استكتبها)‘’istektebeha’’ şeklinde, yani üzerinde bir işi talep etme harfı olan (س ) ’’sin’’ olsaydı, o zaman Hz. peygamber bunun başkası tarafından yazılmasını talep ediyordu şeklinde olurdu. İşte Furkan- 5. ayetin meali: ‘’ Ve (yine) dediler ki: "Öncekilerin masallarıdır bu. Onu kendisi yazmış. Yazmak için sabah akşam ona birileri tarafından dikte ediliyor.’’ şeklindedir. Yani bu ayetten şöyle bir sonuç çıkıyor: Hz. peygamber Kur’an’ı hem yazıyor hem de yazdırıyordu. Ama o, eski kitapları yani Tevrat ve İncili hiç okumuyor ve bunlardan alıntı yapmıyordu. Zaten Tevrat İbranice olduğu için dili Arapça olan Hz. Peygamber onu ne okuyabiliyor ne de anlayabiliyordu. İşte kaynaklara göre; Tevrat’ı Arapçaya ilk kez tercüme eden 10. yüzyılda Bağdat’ta yaşayan Yahudi din adamı Saadiya Gaon’dur. Tevrat’ın Arapça’ya ilk çevirisinin Sura Akademisi’nin başkanı Saadiya Gaon tarafından X. yüzyılda yapıldığı kabul edilir. Yani Hz. peygamber döneminde Arapçaya tercüme edilmiş bir Tevrat yoktu. Onun tercümesi Hz. peygamberin vefatında iki buçuk asır sonra olmuştur. Bu nedenle Hz. Muhammed’in kitab-ı Mukaddes’i okuyup ondan alıntı yaptığının iddiası, tamamen asılsız ve mesnetsizdir. Ayrıca Kur’an’da Hz. peygamber hakkında kullanılan ümmi ifadesiyle, onun kitap ehli olmadığı ve önceki kitapları okuyup onlardan alıntı yapmadığı anlamındadır. Kur’an daki ümmi kelimesi bunu ifade ediyor. Ayrıca günümüzde özellikle ateist ve deistler tarafından, Kurân’ın eski Sümer yazıtlarından, ehli kitabın kaynaklarından derleme olduğu iddia edilir. Oysa tam aksine Kurân’ın kadim anlatımlarla ortak yanlarının bulunması hepsinin (Tevrat, İncil ve Kur’an) bir tek kaynaktan (Allah’tan) geldiğinin kanıtıdır. Kur’an da, bu anlatımları yeniden düzenleyerek yepyeni bir anlatımla dosdoğru bir şekilde sunmaktadır… اكتتبها ؛ هذه صيغة الافتعال من " الكتاب أي " كتبها وجود كتابتها وهذا كلام يحتمله معنى " اكتتبها (زهرة التفاسير) وقال الشهاب: وممن ذهب إلى أنه (ص ) كان يحسن الكتابة أبو ذر الهروي وأبو الفتح النيسابوري وأبو الوليد الباجي من المغاربة. وصنف فيه كتابا، سبقه إليه ابن منبه.... (تتفسير البيضاوي – تفسير القاسمي- تفسير النسفي ) "اكتتبها" كتبها لنفسه وأخذها - والإملاء : هو الإملال وهو إلقاء الكلام لمن يكتب ألفاظه أو يرويها أو يحفظها . وتفريع الإملاء على الاكتتاب كان بالنظر إلي أن إملاءها عليه ليقرأها أو ليحفظها التحرير والتنوير ) (وما كنت تتلو ) يا محمد ، ( من قبله من كتاب ) من قبل ما أنزلنا إليك الكتاب ( ولا تخطه بيمينك ) ولا تكتبه ، أي : لم تكن تقرأ ولا تكتب قبل الوحي ( إذا لارتاب المبطلون ) يعني لو كنت تكتب أو تقرأ الكتب قبل الوحي لشك المبطلون المشركون من أهل مكة ، وقالوا : إنه يقرؤه من كتب الأولين وينسخه منها ، قاله قتادة (تفسير البغوي) حيث لم يكن الرسول كاتب قصص وروايات فأذا قلت اني لست مؤلف او كاتب ليس معناها اني لا اعرف اقرأ او اكتب ولكني لست مؤلفا ولست كاتبا ولو كان الرسول معروف عنه انه يكتب كتب وروايات وما شابه ذلك اذ لارتاب المبطلون -- ومنذ القرن الثامن الميلادي، أصبحت اللغة الثقافية لليهود الذين يعيشون تحت الحكم الإسلامي هي اللغة العربية بدلًا من الآرامية. "في ذلك الوقت، بدأ كل من العلماء والعلمانيون في إنتاج ترجمات للكتاب المقدس إلى اليهودية والعربية باستخدام الأبجدية العبرية." في وقت لاحق، بحلول القرن العاشر، أصبح من الضروري وجود نسخة قياسية من الكتاب المقدس باللغة اليهودية العربية. أشهرها كانت تنتجها سعدية ولا تزال تستخدم حتى اليوم، " ولا سيما في أوساط يهود اليمنيين (ويكيبيديا، الموسوعة) --- لا يوجد في القرآن الكريم ما يدلُّ على أنَّ محمَّدا لم يكن يعلم القراءة والكتابة، لكن ورد أنّه لم يقرأ الكتب التي أنزلها الله تعالى على الأنبياء قبله -- وقد اتُّخذت هذه الآية كدليلٍ على أنَّ نبيَّنا لم يكن يعلم القراءة والكتابة، وذلك بتأثيرٍ من كتب التَّفسير التي أخرجت الآية عن مضمونها وفصلتها عن سابقتها.-- وإذا قرأنا الآية 48 مع التي قبلها سنرى الخطأ الكبير الذي وقعت فيه تلك التَّفاسير، فكلمةُ كتاب قد جاءت نكرة غير معرَّفة، وبحسب قواعد اللغة العربية فإنَّ النَّكرة إذا جاءت بعد معرفةٍ من جنسها اقتضي أن تكون النَّكرة من جنس المعرفة السَّابقة[1]. فيكون معنى الآية “وما كنت تتلو من قبل القرآن أي كتاب من كتب الله تعالى”.-- ويؤيد هذا الفهم قوله تعالى:{وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِّنْ أَمْرِنَا، مَا كُنتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلَا الْإِيمَانُ، وَلَكِن جَعَلْنَاهُ نُورًا نَّهْدِي بِهِ مَنْ نَّشَاء مِنْ عِبَادِنَا، وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ} (الشورى 42/ 52) بناء على الآيات السابقة يتبيَّن أنَّ الذي لم يكن يعرفه نبيُّنا هو كتب الله السَّابقة. ولا يوجد في الآيات ما يشير إلى أنَّه لم يكن يعرف القراءة والكتابة، بل إنَّها تدلُّ على أنَّه كان يعرفهما، لأنَّه يتلو القرآن ويخطُّه بيمينه، ولا يتأتَّي ذلك إلا لمن عرف القراءة والكتابة جيدا. )  

[2] Âdet veçhile vârit olmuştur veya mecaz ihtimalini def içindir.[3] Veya âdetin okumak, yazmak değildi.[4] Kütüb-ü sâlifeden almıştır veya öğrenmiştir, derlerdi.  

29 Krş. A’râf, 7/157-158  

Bu ayet Hz. Muhammed’in Kur’an’dan önce herhangi bir ilahî metin okumadığını göstermektedir. Kasas 28:86 ve Şûrâ 42:52’de verilen bilgiler de bunun delilidir. Demek ki buradaki mesaj Hz. Muhammed’in okuma-yazma bilmediğiyle ilgili değil, dini metinlerle içli dışlı olmak anlamında entelektüel bir din meşguliyetine sahip olmamasıyla ilişkilidir. Hz. Muhammed’in ümmiliği de onun kitap ehlinden olmaması, Tevrat’ı bilmemesi ve Mekkeli oluşu demektir; konunun okuma-yazma bilmemeyle herhangi bir ilişkisi olamaz.  

1 Şüphelerine bahane bulurlardı. Gerçi hakkı arayanlar hiç şüphe etmezler. Çünkü Kur’an’-ın i’cazı için Peygamberin ümmî olması şart değildir. Nice okur-yazarlar vardır ki iki lafı bir araya getiremezler. Nitekim diğer Peygamberler ümmî değillerdi.  

46 Lafzen, “sağ elinle” -yemîn (sağ -T.ç.n.) burada mecaz yoluyla kişinin “kendi eli” anlamına gelir. “Ümmî Peygamber”in (karş. 7:157 ve 158) okuma yazmasının olmadığı, bu sebeple, geçmiş vahiylerin muhtevası hakkındaki derin bilgisini Kitâb-ı Mukaddes’den veya öteki kitaplardan almış olamayacağı gerçeği, peşin hükümlü olmayan insanları, -Kur’an’ın da işaret ettiği gibi- Hz. Peygamber’in bu bilgiyi tamamen ilahî vahiy aracılığıyla edinmiş olduğuna ikna eden tarihî bir hakikattir.47 Mubtil isim-fiili, ebtale fiilinden türetilmiştir. Bu fiil, “haksız [veya “geçersiz”] bir iddiada bulundu” veya “bir hakikati çürütmeye çalıştı” veya “bir şeyi yok saydı”, o şeyin “önemsiz olduğunu” veya “hiçbir anlam ifade etmediğini” yahut “temelsiz”, “yanlış” ve “sahte” olduğunu göstermeye çalıştı anlamlarına gelir (Lisânu’l-‘Arab ve Tâcu’l-‘Arûs).  

[3531] Lafzen: “sağınla”. Ayrıca bkz: 28:45. [3532] Şekk’ten farklı olarak raybın “ya doğruysa kaygısı içeren şüphe” oluşuyla ilgili bkz: 9:110 not 5 ve 14:9, not 5. [3533] Hicretin hemen arefesinde inen bu âyetler, Medine Yahudilerine karşı Nebi’nin üslubunu inşâ etmektedir. Burada olumsuzlanan Allah Rasûlü’nün Kur’an vahyinden önce herhangi bir vahyi okuyup yazmamış olduğudur. Bu âyet Furkân 4-5’te kastedilen türden (Krş: 16:103), vahyi Allah Rasûlü’nün yazdığı iftiralarını reddetmektedir. Kur‘an’ın içeriği, vahyin kaynağının rasul olmadığının en çarpıcı delilidir. Zira Kur’an’da Rasulullah’ın özel hayatında yaşadığı büyük acıların (amcasının, eşinin, oğlunun, kızlarının ölümleri) ve sevinçlerinin izine bile rastlanmaz. Hz. İsa’nın annesiyle ilgili 98 âyetlik bir sûre ve ayrıca onlarca âyet yer alırken, Allah Rasûlü’nün annesiyle ilgili tek bir îmâda dahi bulunulmaz.  

Hz. Peygamber (a.s.)’ın ümmîliğin yaygın olduğu bir topluma mensup olduğu bilinmektedir. Kendisinin de ümmî, yani öğrenim görmemiş, okur yazar olmayan bir zat olduğu, tarihî bir gerçektir. Halbuki Kur’ân-ı Kerimde çok çeşitli bilim dallarına ait bilgiler, ilmî prensipler, neticeler, atıflar veya işaretler vardır. Sadece Yahudi ve Hıristiyan dinlerine ve kutsal kitaplarına dair bilgileri göz önünde bulunduracak olursak büyük bir yekün teşkil eder. Bu konulara girmek, hele hele o alanın ilim adamları arasındaki ihtilaflı konularda görüş bildirmek, eleştiri yapmak, karar verip hükme bağlamak, bilgi sahiplerinin bile yanaşamayacağı bir iştir. Şu halde Kur’ândaki bu bilgilere bir merci lâzımdır. Kur’ânı tebliğ eden ve kırk yıllık ömrünü kendi hemşehrilerinin arasında geçiren Hz. Muhammed’in; okul, öğretmen görmediği, hatta yazma bile bilmediği kesindir. Zira Kur’ân, sayısız muhaliflere karşı bu âyeti bildirmiş, hiçbir düşman çıkıp da onun yazı bildiğini ileri sürememiştir. Öyleyse Kur’ân’ın her şeyi bilen Allah Teâlâ tarafından gönderildiği kesinlik kazanmaktadır.  

[*] "Yazı" diye tercüme ettiğimiz kelime "kitap"tır. Arapçada bir kaç kelimelik yazıya da kitap denir. Nitekim Neml 27/28 ve Neml 27/29. ayetlerde Süleyman aleyhisselamın Belkıs'a gönderdiği mektuba kitap denmiştir. Zaten mektup Arapçada "kitaplaştırılmış şey" anlamındadır. Yukarıdaki ayette "kitap" özel isim değil, cins isimdir. Allah'ın önceki toplumlara gönderdiği kitaplardan söz edilen her yerde kelime marife yani özel isim şeklinde olur. Arapçada bir kural vardır; "nefyin siyakında vaki olan nekre umum ifade eder" yani olumsuz bir cümlenin içinde geçen cins isim, o cinsin bütün türlerini kapsar. Türkçede de bu vardır; "Bugün bize kimse gelmedi" dediğiniz zaman hiç kimsenin gelmediği anlaşılır. Onun için ayet, Nebimizin okuma yazma bilmediği konusunda şüpheye yer vermeyecek kadara açıktır. Furkan 25/5. ayet de bu anlamı pekiştirmektedir. "Şunu dediler: "Bunlar eskilerin masallarıdır; yazdırtmış, sabah akşam ona belletiliyor." Batılılar Kur'an'ı Allah'ın kitabı saymadıkları için Nebimizin okuma yazma bilmemesi, onları sıkıntıya sokuyor. Bundan dolayı ne yapıp yapıp onun okuma yazma bildiğini ispata çalışıyorlar.  

3478 The Holy Prophet was not a learned man. Before the Qur'an was revealed to him, he never claimed to proclaim a Message from Allah. He was not in the habit of preaching eloquent truths as from a Book, before he received his Revelations, nor was he able to write or transcribe with his own hand. If he had had these worldly gifts, there would have been some plausibility in the charge of the talkers of vanities that he spoke not from inspiration but from other people's books, or that he composed the beautiful verses of the Qur'an himself and committed them to memory in order to recite them to people. The circumstance in which the Qur'an came bear their own testimony to its truth as from Allah.