Âli İmrân Sûresi 64. Ayet Meali

[Not: Bu ayette, Ehl-i Kitap’la sadece "Allah, Peygamber, Kitap, Ahiret ve Hesap" gibi kelimeler üzerinde müşterekliğimiz bulunduğuna; ancak bu kavramların içeriği konusunda çok farklı ve aykırı inançlarımız olduğuna dikkat çekilmektedir.]  

bk. Kur’ân-ı Kerim, 3/7, 80; 5/48; 9/31; 26/196; 35/31; 42/13; 46/9; 98/5; Tirmizî, Kur’ân-ı Kerim Tefsirleri bâbı, Tevbe sûresi.  

11."Kitap ehli" kendilerine daha önce peygamber gönderilmiş ve vahiyle kitap verilmiş toplumlardır. Buna göre hıristiyanlar ve yahudiler kitap ehlidir.  

Hz. Peygamber’in, Ehl-i Kitaba yaptığı “birlikte yalnız Allah’a ibadet ve kulluk” davetinde egonun en küçük bir izine rastlamak mümkün değildir ve bu aynı zamanda bütün peygamberlerin yaptığı gibi çok insaflı ve objektif bir çağrıdır. Bu çağrıda şirki dışlamak ve sadece Allah’a kulluk ve O’nun hayat prensiplerine göre yaşamak vardır. Hangi makam ve mevkide olursa olsun; ister ilk yaratılan kişi ve peygamber Hz. Âdem olsun ister Hz. İsa, Hz. Musa olsun isterse bütün âlemlere rahmetin bir vesilesi olarak gönderilen son peygamber Hz. Muhammed olsun bütün insanlar Allah’ın kuludur.  

Bu âyet inince, önce hristiyan iken sonra müslüman olan Adiy b. Hâtem, “Ya Resûlallah, biz din büyüklerimize tapmazdık” dedi. Hz.Peygamber, “Onlar size bir şeyi helâl veya haram kılar, siz de onların dediklerine uymaz mıydınız? İşte bu, onlara tapmak demektir” buyurdu.  

Bu ilkeyi benimseyen herkes müslümandır. Dinadamları tek merkezli dinleri çok merkezli rakip dinler haline çevirmişlerdir. Astronomide "Kopernik Devrimi" dediğimiz devrimin bir benzeri tüm dünya dinleri için gereklidir. Buda, İsa, Muhammed vs. merkezli dinler yerine Tanrı merkezli bir din...  

(1)“Beşerin âsâr (eserleri) ve kānunları, beşer gibi ihtiyar oluyor, değişiyor, tebdîl ediliyor(değiştiriliyor). Fakat Kur’ân’ın hükümleri ve kānunları, o kadar sâbit ve râsihtir (köklüdür) ki, asırlar geçtikçe daha ziyâde kuvvetini gösteriyor. Evet, en ziyâde kendine güvenen ve Kur’ân’ın sözlerine karşı kulağını kapayan şu asr-ı hâzır ve şu asrın ehl-i kitab insanları, Kur’ân’ınياَ اَهْلَ الْكِتابِ۞يَا اَهْلَ الْكِتَابِ [Ey ehl-i kitab! Ey ehl-i kitab!] hitâb-ı mürşidânesine (yol gösteren hitâbına) o kadar muhtaçtır ki, güyâ o hitab doğrudan doğruya şu asra müteveccihtir (yöneliktir) ve يَا اَهْلَ الْكِتَابِ lâfzı يَا اَهْلَ الْمَكْتَابِ [Ey ehl-i mekteb!] ma‘nâsını dahi tazammun eder (içine alır). Bütün şiddetiyle, bütün tâzeliğiyle, bütün şebâbetiyle: يَا اَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْااِلٰي كَلِمَةٍ سَوَٓاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ [Ey ehl-i kitab! Bizimle sizin aranızda eşit olan bir kelimeye gelin!] sayhasını âlemin aktârına (her tarafına) savuruyor.” (Zülfikār, 25. Söz, 37)  

(*) “Müşterek olan bir söz” diye tercüme edilen “kelimetin sevâin” tamlaması tefsirlerde, “âdilâne, dosdoğru, orta yolun ifadesi olan bir söz, adalet ve insaf ölçülerine uygun bir söz” şeklinde açıklanmaktadır. Âyetin bu tamlamaya bağlı olarak yer alan “sizinle bizim aramızda”anlamındaki “beynenâ ve beyneküm”kısmı âyetin devamında bu sözün ne olduğuna dair yapılan açıklama dikkate alındığında, burada müslümanlar ile aslî hüviyeti itibariyle tek Tanrı inancının savunucusu olan din mensupları arasındaki ortak ilkelerin özünün kastedildiği açıkça anlaşılır. Âyette bu ilkelerin en temel noktası “yalnız Allah’a kulluk etme” şeklinde belirtilmiştir. Fakat bu ilkenin zedelenmeden varlığını koruyabilmesi iki ön şarta bağlı sayılmıştır: a) Hiçbir şeyi Allah’a ortak saymamak, b) Allah’ın dışında hiçbir merci, kişi veya gücü rab kabul etmemek. Böylece bir taraftan Ehl-i kitap, peygamberlerin tebliğ faaliyetinin ortak çizgisine çağrılmakta, bir taraftan da onların anılan iki şarta riayet etmemeleri sebebiyle tevhid inancının safiyetini ihlâl ettikleri hatırlatılmış olmaktadır… Kaynak: (Kur’an Yolu Tefsiri C: 1 S: 592-597) Hz. Peygamber’in, Ehl-i Kitaba yaptığı “birlikte yalnız Allah’a ibadet ve kulluk” davetinde egonun en küçük bir izine rastlamak mümkün değildir ve bu aynı zamanda bütün nebilerin yaptığı gibi çok insaflı ve objektif bir çağrıdır. Bu çağrıda şirki dışlamak ve sadece Allah’a kulluk ve O’nun hayat prensiplerine göre yaşamak vardır. Hangi makam ve mevkide olursa olsun; ister ilk peygamber Hz. Âdem olsun ister Hz. İsa, Hz. Musa olsun isterse Hz. Muhammed olsun bütün insanlar Allah’ın kuludur.  

19 Kur’an’ın Ehl-i kitapla yapılmasını önerdiği tek diyalog “tevhid” konusunda yapılacak diyologdur.  

Bu ayet ilahî mesajlardaki kaynak-ruh-içerik birlikteliğini göstermektedir. Bu ayet ayrıca En‘âm 6:90 ve Şûrâ 42:13. ayetlerle birlikte okunmalıdır.,Ayetin iniş sebebi şöyledir: “Yahudiler Hz. Muhammed’e şöyle demişti: ‘Hristiyanların Hz. İsa’yı Rab edinmeleri gibi bizim de sadece seni Rab edinmemizi istiyorsun!...’ Hristiyanlar da ‘Ey Muhammed, sen yahudilerin Hz. Üzeyir hakkında söylemiş oldukları şeyi senin hakkında söylememizi istiyorsun’ demişlerdi. İşte bunun üzerine Yüce Allah da bu ayeti indirdi. Bana göre, doğruya en yakın olan görüş, bu ifadeyi Necrân Hristiyanlarına hamletmektir. Çünkü biz, Hz. Muhammed’in önce onlara deliller getirdiğini, sonra da onlarla [mübâhele] istediğini ama bu sırada insaflı olup mücadeleyi ve onları zorunlu olarak susturmayı arzulamayı terke dayanan söze geçtiğini açıklamıştık” (Râzî, [Mefâtîhu’l-Ğayb], VIII, 85). Bu ayetin Hz. Muhammed’in Medine civarındaki yahudileri İslam’a davet etmesi veya Necran Hristiyanları hakkında indirildiği de ifade edilmektedir (Taberî, [Câmi‘u’l-beyân], III, 302; Zemahşerî, [el-Keşşâf], I, 363).  

1 Ehl-i Kitap: Kendilerine peygamberler vasıtasıyla kitap gönderilen geçmiş ümmetler demektir. Peygamber Efendimizin yaşadığı dönemde ve Arap yarımadasında ehl-i kitaptan anlaşılan, o bölgede yaşayan Yahudiler ve Hıristiyanlar idi. Bu sebeple de Kur’an kimin kastedildiğinin anlaşılması için bu Yahudi ve Hıristiyan toplumlardan önceleri ehl-i kitap olarak bahsetmiştir. Ancak daha sonra gelen ayetlerle bunların içerisinden bir kısım özellikleri taşıyanların ehl-i kitap sayılmayıp kâfir oldukları açıkça beyan edilmiştir. Kur’an’a göre Allah’a inanıp kendilerine gönderilen peygamberlere, peygamber olarak îman edenler, gerçek ehl-i kitaptır. Aslında Allah, Yahudilik ve Hıristiyanlık adı altında bir din göndermemiştir. Zira Allah’ın peygamberleri ile gönderdiği dinlerin genel adı, Kur’an’a göre “İslâm Dini”dir. Yahudilik ve Hıristiyanlık ise daha sonra insanların keyiflerine göre tanımladıkları dinlerin adıdır.2 Âyetin bu bölümü, pek çok meâlde olduğu gibi; “Sizinle bizim aramızda ortak ilkeye gelin” şeklinde tercüme edilirse, kitap ehli olduğu var sayılanlarla, biz Müslümanlar arasında ortak inançların bulunması gerekir. Hâlbuki; Allah, Peygamber ve ibâdet konuları başta olmak üzere onlarla bizim aramızda, hiçbir benzerlik bulunmamaktadır. “Aynı Allah’a inanıyoruz” diyerek yola çıkan diyalogcular; ya onların nasıl bir Allah’a inandıklarını bilmiyorlar, ya da onlarla aynı tanrıya ianıp münafıklık yapıyorlar yahut da kendilerinin nasıl bir Allah’a inandıklarından haberleri yok. Bu tür yanlış anlaşılmalara sebep olmaması için tercüme yukarıdaki şekilde yapılmıştır.3 Bu ifâdeler; Yahûdîlik ve Hıristiyanlığın İslâm’la bir ilgisinin bulunmadığını açıkça ortaya koymaktadır. Yani onlara; “gelin Müslüman olun” denilmek istenmektedir.  

49 Lafzen, “sizinle bizim aramızda adil (olan) bir kelimeye”. Esas anlamı “kelime” veya “söz” olan kelimeh terimi, çoğunlukla felsefî olarak “öneri” veya “ilke” anlamında kullanılır.50 Lafzen, “Allah’ın yanısıra başka birini rabler olarak kabul etmeyeceğiz”. “Biz” şahıs zamiri, burada bariz bir şekilde insanoğlu için kullanıldığından “başka biri” ifadesi, zorunlu olarak aynı anlama gelir. Daha geniş anlamıyla yukarıdaki çağrı, sadece Hz. İsa’ya tam bir uluhiyet ve azîzlerine de o’nun belli bazı özelliklerini atfeden Hristiyanları değil, aynı zamanda Üzeyr’e (Ezra) ve hatta bazı büyük Talmud bilginlerine yarı tanrısal bir otorite izafe eden Yahudileri de kapsar (karş. 9:30-31).  

[608] Zımnen: Biz bize çağırmıyoruz, siz de kendinize çağırmayın! Hep birlikte ilkeler üzerinde buluşalım. Allah’ın koyduğu ilkelere çağırmak Allah’a çağırmaktır: “Ben kayıtsız şartsız Allah’a teslim olanlardanım diyenden daha güzel sözlü kim olabilir?” (41:33). [609] Bu âyetler İbn Hişam’a göre Necran Hıristiyanlarının ziyareti sırasında nâzil olmuştur. Bu âyetler, din adamlarını haram-helâl koyucu olarak gören, daha da garibi Hz. İsa’yı tanrılaştırarak kendilerini “taptığı tanrıyı atayan makam” konumuna yücelten Pavlusçu Hıristiyanlığın yaman çelişkisini ortaya sermektedir.  

Bu dâvet, Kur’ân’ın, Hıristiyanlar başta olarak bütün dinlere yönelttiği evrensel bir çağrıdır. Bunda muhtelif milletlerin, farklı dinlerin, çeşitli kitapların temelli bir vicdanda, hak bir sözde nasıl birleşebilecekleri ve İslâm’ın insanlık âlemine ne kadar geniş, ne kadar açık bir hidâyet yolu, bir hürriyet kanunu öğrettiği görülmektedir.  

[*] Kitaplarında uzman olan kişiler  

402 In the abstract the People of the Book would agree to all three propositions. In practice they fail. Apart from doctrinal lapses from the unity of the One True God, there is the question of a consecrated Priesthood (among the Jews it was hereditary also), as if a mere human being-Cohen, or Pope, or Priest, or Brahman-could claim superiority apart from his learning and the purity of his life, or could stand between man and Allah in some special sense. The same remarks apply to the worship of saints. They may be pure and holy, but no one can protect us or claim Lordship over us except Allah. For Rabb, see 1:2, n. 20. Abraham was a true man of God, but he could not be called a Jew or a Christian as he lived long before the Law of Moses or the Gospel of Jesus was revealed.