Âli İmrân Sûresi 172. Ayet Meali

172-173.Taberani`nin Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre müşrikler Uhud`dan dönünce Hz. Muhammed (a.s.)`i öldüremediklerini ve Müslümanları kesin bir yenilgiye uğratamadıklarını anladılar ve geri dönüp Medine`ye ani bir saldırı yapmayı tasarladılar. Ancak buna cesaret edemediler. Öte yandan Resulullah (a.s.) müşriklerin geri dönüp ikinci bir saldırı teşebbüsünde bulunabileceklerini düşünerek Müslümanları müşrikleri takib etmek için kendisine uymaya çağırdı. Bu arada bazı kimseler: "İnsanlar size karşı toplandılar, onlardan korkun" diyerek Müslümanları korkutmaya çalışıyorlardı. Ama inançları sağlam Müslümanlar bunlardan etkilenmeyip müşriklerin arkasından gittiler ve Hamra`u`l-Esed`e veya Atebe kuyusuna kadar ulaştılar. Bunun üzerine Yüce Allah bu âyeti kerimeyi indirdi. Bu ayeti kerimenin iniş sebebi hakkında daha başka rivayetler de bulunmaktadır.  

Bkz. 3/166  

42 Hz. Peygamber’in çağrısı, Uhud Savaşı’ndan sonra Mekkelileri takip emridir.  

1 Rivayet olunur ki; Ebu Süfyan ve arkadaşları Uhud’dan çekilip “Ravha” denilen yere vardıklarında pişman olmuşlar ve “çoğunu öldürdük azı kalmıştı niçin bıraktık geldik, hemen dönmeli ve köklerini kesmeliyiz” diyerek dönüp Müslümanlara tekrar hücum etmek istemişlerdi. Hz. Peygamber de bunu haber almış kendinin ve Ashabının kuvvetini göstermek için Ebu Süyfan’ı takip etmek üzere Ashabını teşvik etmiş ve: “Bu gün bizimle beraber sadece dünkü günümüzde hazır bulunanlar çıksın” buyurmuştu. Binaenaleyh Peygamberle beraber yetmiş kişilik bir cemaat hareket ettiler Medine’den sekiz mil mesafede bulunan “Hamra’ül-Esed” mevkiine kadar gittiler. Ashap, yaralı idi, çok zahmet çekiyorlardı. İçlerinde öyle yaralılar vardı ki nöbetleşe birbirlerini sırtlarında taşıyorlardı. Fakat Cenab-ı Allah müşriklerin kalplerine korku verdi de kaçtılar gittiler. İşte bu âyet, bu hal içinde Rasulullah’ın davetine icabet eden bu Müslümanlar hakkında nazil olmuştur. (Elmalılı)  

130 Lafzen, “onlara yara isabet ettikten sonra”. Müfessirlerin çoğu, bu ifadenin, Müslümanların Uhud Savaşı’nda uğradığı kayıplara bir işaret olduğu görüşündedirler. Ancak, kasdedilen sonuçların daha geniş kapsamlı olması da muhtemeldir. Çünkü bu pasaj, Allah yolunda can veren şehitlerin genel terimlerle sözkonusu edildiği önceki ayetler ile doğrudan bağlantılıdır. Klasik müfessirlerin çoğunda, daha kapsamlı fikirler ihtiva eden ve bütün insanî durumlar için geçerli olan birçok Kur’an pasajına, kasdedildiğinden daha ayrıntılı tarihsel atıflar isnad etme eğilimi vardır. 172-175. ayetler bunun en iyi örnekleridir. Bazı müfessirler, bu ayetlerin, Uhud Savaşı’nın ertesi günü Hamrâ’ el-Esed’e yapılan neticesiz sefere işaret ettiği görüşünde iken diğerleri, onların, ertesi yıl Hz. Peygamber’in tarihte “Küçük Bedir” (Bedru’s-Suğrâ) olarak bilinen seferini kasdettiğini iddia ederler. Başka bir grup ise, 172. ayetin birinci olaya, 173-174. ayetlerin ise ötekine işaret ettiği görüşündedirler. Bu bariz görüş farklılıkları karşısında -çünkü, ne Kur’an’da ne de sahih Hadisler’de bu sırf tahmine dayalı varsayımları destekleyen gerçekten ikna edici bir delil yoktur- sözkonusu pasajın bütününün, Uhud Savaşı’na yapılan tarihî atıfların ve o olaydan çıkarılması gereken derslerin genel ahlakî çerçevesini çizdiği sonucuna varabiliriz.  

[689] Uhud’un ertesi gün Nebi’nin Hamrâu’l-Esed’e kadar (8 mil) düşmanı takip etme çağrısı.  

Uhud savaşından sonra Kureyş ordusu Mekke’ye doğru bir miktar yol aldıktan sonra, Müslümanları yerle bir etme fırsatı ellerine geçmişken neden yapmadıklarına esef edip harp konseyi topladılar. Fakat sonuçta Medine’ye hücum kuvvetini kendilerinde bulamayıp Mekke’ye doğru devam ettiler. O sırada Hz. Peygamber de bir saldırı ihtimalini düşünerek Uhud’un ertesi günü “Kureyşi kovalayalım!” emrini verdi. Müminler bitkin, durum kritik olmasına rağmen çağrıya uydular ve Medine’den 15 km. kadar uzakta olan Hamra’ul-esed’e kadar gidip düşmâna göründüler. Üç gün orada kaldılar. Kureyş hücuma cesaret edemedi. Müslümanlar da bir nevi rövanş alarak maneviyatlarını kazandılar. Ayrılırken Ebû Süfyan: “Gelecek sene Bedir panayırında karşılaşalım” diye söz verdi.  

479 After the confusion at Uhud, men rallied round the Prophet. He was wounded, and they were wounded, but they were all ready to fight again. Abu Sufyan with his Makkans withdrew, but left a challenge with them to meet him and his army again at the fair of Badr al Sughra next year. The challenge was accepted, and a picked band of Muslims under their intrepid Leader kept the tryst, but the enemy did not come. They returned, not only unharmed, but enriched by the trade at the fair, and (it may be presumed) strengthened by the accession of new adherents to their cause.