Âli İmrân Sûresi 143. Ayet Meali

143.İbnu Ebi Hatim`in Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre sahabeden (Bedir savaşına katılamamış olan) bazı kimseler: "Keşke Bedir`de arkadaşlarımız öldürüldüğü gibi biz de öldürülsek yahut biz de Bedir olayı gibi bir olayda bulunsak da müşriklerle çarpışsak, güçlerimizi ortaya koysak yahut şehitliğe ve cennete kavuşsak ya da (gerçek) hayata ve nimete kavuşsak" diyorlardı. Yüce Allah bunlara Uhud savaşını nasib etti. Ama içlerinde Allah`ın diledikleri dışında kimse savaş meydanında tutunamadı. Bunun üzerine bu ayeti kerime indirildi.18.Müslümanlardan bazıları Bedir savaşındaki gibi düşmanla karşılaşıp şehid olma fırsatı elde etmeyi arzuluyorlardı. Ancak Uhud savaşında birtakım Müslümanlar düşman tarafından şehid edilirken önceden şehid olma fırsatına kavuşmayı arzulayanlardan bazıları öylece bakakaldılar. Ayeti kerimede bunlara seslenilmektedir.  

Buradaki ölümden kasıt savaşa katılmaktır yani savaşa katılarak gerekirse şehit olmaktır. Yoksa Allah’ın takdir ettiği hayat programına karşı çıkmak olacağı içindoğrudan ölümü temenni etmek doğru değildir.Bu âyet, Bedir Savaşı’na katılamayıp Medine’de kalanlar hakkında nazil olmuştur. Bunlar Bedir savaşına katılıp gazi ya da şehit olmayı arzu etmişlerdi. Fakat imkanları olmadığı için meşru mazeretlerinden dolayı savaşa katılamamışlardı. Daha sonra Uhud Savaşında bulundukları halde, birçoğu savaşta beklenilen performansı gösteremeyerek gerekli yararı sağlayamamışlardı.Üstelik, Peygamberin öldürüldüğü haberiyle ümitsizliğe ve yılgınlığa kapılarak savaştan tamamen kopmuşlardı.  

 Bu âyette, Bedir savaşına katılmış olup Bedir şehitlerinin faziletlerine imrenen ve Hz. Peygamber’in, Medine’de kalarak düşmana orada karşı konulmasının uygun olacağı fikrine mukabil, Uhud’da savaşmayı isteyen sahâbîlere hitap edildiği rivayet edilir.  

(*) Bu âyet, Bedir Savaşı’na katılamayıp Medine’de kalanlar hakkında nazil olmuştur. Bunlar Bedir savaşına katılıp gazi ya da şehit olmayı arzu etmişlerdi. Fakat imkanları olmadığı için meşru mazeretlerinden dolayı savaşa katılamamışlardı. Daha sonra Uhud Savaşında bulundukları halde, birçoğu bu savunma savaşında beklenilen performansı gösteremeyerek gerekli yararı sağlayamamışlardı. Üstelik, Peygamberin öldürüldüğü haberiyle ümitsizliğe ve yılgınlığa kapılarak savaştan tamamen kopmuşlardı. Bu âyet-i kerime, Bedir deki savunma savaşında bulunamayıp Medine’de kalanlar hakkında nâzil olmuştur. Bunlar Bedir savaşında bulunup şehid olmayı arzu etmişlerdi. Fakat daha sonra Uhud’daki savunma savaşında bulundukları halde, çokları bu savunma savaşına karşı ayak direyememişti. (C. Külünkoğlu Meali 143. Ayet Açıklaması) Buradaki ölümden kasıt savunma savaşına katılmaktır, yani savaşa katılarak gerekirse şehit olmaktır. Yoksa Allah’ın takdir ettiği hayat programına karşı çıkmak olacağı için doğrudan ölümü temenni etmek doğru değildir.  

[1] Yani Bedir'de şehit olmayı istiyordunuz. Uhut'ta şehit olanları görünce neye kaçtınız.  

1 Buradaki ölümden kastedilen savaştır. Yoksa ölümü temenni etmek câiz değildir. Ancak bir Müslüman’ın şehadeti temenni etmesi câizdir. Zîrâ yaşamamak için ölmekle, (intihar etmekle) âhirette gerçekten yaşamak için şehit olmak arasında büyük bir fark vardır.  

103 Zemahşerî’nin görüşüne göre bu, Uhud Savaşı’na katılan Ashâb’ın büyük kısmına hitab eden iki yönlü bir serzeniştir: Birincisi, Hz. Peygamber’in tavsiyesine rağmen açık alanda düşmana savaş açmakta ısrar ederek bu yüzden ölümcül bir tehlikeyi davet etmelerinden dolayı; ikincisi, savaşın ilk safhası boyunca inançlarına uygun davranmadaki zaaflarından dolayıdır (bkz. yukarıdaki 90. not). Bu pasajın daha müsbet bir anlamı da olabilir: Neredeyse bozguna uğrayacakları bir durumdan müminlerin çıkarmaları gereken derse bir işaret ve geleceklerinin, kendilerini feda etmeye yönelik gelip geçici bir arzuya değil, Allah’a imanlarının gücüne bağlı olduğu (karş. yukarıdaki 139. ayet) gerçeğini hatırlatma.  

[669] Düşmanı açık arazide karşılama konusunda ısrar edenler, savaşta ilk geri çekilenler oldular.  

[2] Bu âyet-i kerîme Uhud gazvesinden evvel esnâ-yı müşâverede düşmana hücûm idilmesi re'yinde ısrâr idenlere ta'rîzan nâzil olmuşdur. Hîn-i meşveretde Bedir şehîdlerinin nâil oldukları kerâmete ve derecât-ı refî'aya mazhariyeyi istedikleri halde harb başlayınca korkaklık göstererek bozgunluğa sebeb olmuşlardı.  

(27) Şehitliği arzuluyordunuz.