Zumer Sûresi 53. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 4/110, 145-146; 5/73-74; 9/104; 19/60; 85/10.  

53.Buhari`nin Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre bazı kimseler adam öldürmekten zina işlemeye kadar çok çeşitli günâhlar işlemiş ve bir hayli ileri gitmişlerdi. Bunlar Resulullah (a.s.)`a gelerek: "Şüphesiz senin söylediklerin ve kendisine çağırdıkların güzel şeyler. Ama bizim yaptıklarımızın bir keffareti var mıdır onu bize bildirsen!" dediler. Bu ayeti kerime de onlarla ilgili olarak indirildi.Taberani`nin Abdullah bin Abbas (r.a.)`tan rivayet ettiğine göre Resulullah (a.s.), Hz. Hamza (r.a.)`yı öldüren Vahşi`ye davetçi göndererek onu İslâm`a davet etti. Vahşi de geriye: "Sen beni nasıl İslâm`a davet ediyorsun ki; sen adam öldüren, zina eden ve Allah`a ortak koşan bir kimsenin büyük günâhlar işlemiş olduğunu, onun için ahirette kat kat azap verileceğini ve orada aşağılanmış bir şekilde sonsuza kadar kalacağını söylüyorsun. Bense bütün bunları yaptım. Benim için bir çıkış yolu görüyor musun?" diye haber gönderdi. Bunun üzerine Yüce Allah: "Ancak tevbe eden, iman edip salih amel işleyenler müstesna" (Furkan, 25/70) diye buyurdu. Vahşi ise: "Ama bu ağır bir şarttır. Belki ben buna güç yetiremem" dedi. Bunun üzerine Yüce Allah: "Allah kendisine ortak koşulmasını bağışlamaz. Bunun dışındakileri dilediği için bağışlayabilir" (Nisa, 4/48) diye buyurdu. Bu kez Vahşi: "Burada Allah dilediği takdirde bağışlayacağını bildiriyor. Beni bağışlayıp bağışlamayacağını bilmiyorum. Bunun dışında bir şey var mı?" dedi. Bunun üzerine Yüce Allah bu ayeti kerimeyi indirdi. Vahşi de: "Buna evet" dedi ve Müslüman oldu. Ancak bu rivayetin senedi zayıftır.  

İnsan, günaha meyilli olarak yaratılmış zayıf iradeli bir varlıktır.“Allah sizin yükünüzü hafifletmek ister, çünkü insan (sabır ve metanet bakımından) zayıf yaratılmıştır.” (Nisa 4/28) Günah işlemekten, oyundan eğlenceden ve dünyalıklarla oyalanmaktan zevk alan bir karaktere sahiptir. Bunun yanında, ona bu hayatı bahşeden ve onu bu özellikleriyle dünyaya gönderen Allah da merhameti bol olan ve affetmeyi ilke edinendir. (En’am, 6/54). Bu ayette, vahiy ile çizilmiş olan kulluk çemberinin dışına taşarak nihai nimetleri tehlikeye sokan ve böylece kendi nefislerine zulmedenlere Allah’ın rahmetinden ümitlerini kesmemeleri konusunda bir uyarı vardır. Ancak dikkat edilirse uyarının hemen devamında da Allah’ın sınırsız bağışlayıcılığı ve limitsiz merhameti müjdelenmektedir. Bu arada insan, “nasıl olsa Allah affedicidir” diyerek günah işlememeli. “… Sakın çok aldatıcı (şeytan), Allah'ın bağışlayıcılığını ve merhametini ileri sürerek sizi aldatmasın!” (Fatır 35/5) Ancak işlenen günahın kirini Allah’ın rahmetinden istifade edip samimi bir tevbe ile temizleyerek nihai âleme de bırakmamalıdır.  

 Bu âyet-i kerimede Allah’ın rahmet ve muhabbetinin sonsuzluğu ifade edilmektedir. O’nun rahmeti her şeyi kuşatmıştır, her insan bu ilâhî rahmetten istifade edebilir. Ancak şu hususa dikkat etmek gerekir ki «Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin» demek, günah işlemeye devam edin, demek değildir. Bundan maksat, en günahkâr insanların bile tevbelerinin kabul edileceğini bildirmek, dolayısıyla bir an evvel kötülükten vazgeçip Allah’a dönmelerini teşvik etmektir.  

Tanrı'ya şirk koşmak, "günah" (zanb)tan farklı bir kategoridedir; o bağışlanmayan bir suçtur. Bak 4:48,116.  

1- Kendi aleyhlerine haddi aşmış kullar! Kendilerine kötülük eden kullar!.  

(*) Bu âyet-i kerimede Allah’ın rahmet ve muhabbetinin sonsuzluğu ifade edilmektedir. O’nun rahmeti her şeyi kuşatmıştır, her insan bu ilâhî rahmetten istifade edebilir. Ancak şu hususa dikkat etmek gerekir ki «Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin» demek, günah işlemeye devam edin, demek değildir. Bundan maksat, en günahkâr insanların bile tövbelerinin kabul edileceğini bildirmek, dolayısıyla bir an evvel kötülükten vazgeçip Allah’a dönmelerini teşvik etmektir. (D. Vakfi Meal Açıklaması) Not: Allah’ın huzuruna kul hakkı ile çıkmanın, çok ağır bir vebâli vardır. Çünkü böyle bir günahın Allah tarafından bağışlanması, o kul hakkının verilmesi veya hak sahibinin affetmesi şartına bağlanmıştır. Hak sahibi, hakkını almadıkça veya bu hakkından vazgeçmedikçe, Allah kul hakkı yiyenin bu günahını affetmemektedir. Bu nedenle kulun affa uğraması için tüm benliğiyle Allah’a yönelmesi, hatalarına gönülden pişman olup Allah’tan af dilemesi ve gasp ettiği haklan, hak sahiplerine geri vermesi gerekir. Yani Allah kendisine ait hakların ihlalini kulun samimi tövbe etmesi halinde affedebilmektedir (Tahrîm, /8). Ama kul hakkı, yüce Allah’ın af kapsamı dışındadır. Ancak tövbe edip kul hakkını iade eder veya kendini helal ettirirse o başka.  

Bu ayet Yüce Allah’ın merhamet ve bağışlama sıfatlarının engin oluşunu ve O’ndan ümitsiz olmamak gerektiğini içerir. Çünkü hiçbir günah Allah’ın rahmetinden büyük değildir. Yeter ki tevbe edilmiş olsun. Benzer mesajlar: Yûsuf 12:87; Hicr 15:56.  

1 İsraf: Genellikle insanın malını harcamada sınırı aşmak için kullanılırsa da insanın yaptığı her hangi bir işte veya malını harcamada sınırı aşması ve sahip olduğu nimetleri gereksiz ve aşırı tüketmesi demektir. Bu sınırın; Allah ve Rasûlü tarafından belirlenmesi gerekir. Yani kötülük yapmada ifrat ederek kendi nefislerine zulüm yapanlar demektir. Buna göre; ölmeyecek kadar yemek bir zaruret, doyacak kadar yemek ise ihtiyaçtır. İslâm toplumunda ihtiyaçları, öncelikle zaruretler tayin eder. Bk. (A’raf: 1, Furkan:67) 2 Bu âyetin Kur’an’daki en fazla ümit veren âyet olduğu söylenir. Bununla beraber dikkat edilmesi gerekir ki; bu âyette verilen ümit, günâha teşvik için değil en günâhkâr kimseleri bile bir an evvel tevbeye teşvik içindir. 3 Bu âyetin indiriliş sebebiyle ilgili rivâyetler: 1- Hz. Hamza’nın katili Vahşî hakkında Medîne’de nâzil olmuştur. (Vâhidî) 2- Ayyaş b. Ebî Rabîa ve Velîd b. Velîd ve bunlar gibi bir kaç kişi Müslüman olmuşlar, daha sonra da gördükleri işkenceler sebebiyle dinlerini terk etmişlerdi. Bu âyetler nâzil olunca Hz. Ömer bu âyetleri yazıp onlara gönderdi. Onlar da Müslüman olup Mekke’ye hicret ettiler. (Vâhidî) 3- İbnu Abbas’tan rivâyet olunduğuna göre; Mekkeliler: “Muhammed putlara tapan, Allah ile beraber diğer bir ilâha dua eden ve Allah’ın haram kıldığı nefsi öldüren kimseler affedilmezler diyor. O halde biz, nasıl hicret eder ve Müslüman oluruz...” dediler ve bunun üzerine Allah, bu âyeti indirdi. (Buhari) Her ne kadar ayetin indiriliş sebebi kâfirlerin Müslüman oluşları ile ilgili ise de ayetin günahkâr Müslümanların tevbesine de şamil olduğunda şüphe yoktur. Şirkin asla affedilmemesi ise tevbe edilmediği takdirdedir.  

57 Bkz. bu surenin 10. ayetinin ilk sözleri ile ilgili not 16.58 Yani, “günahkarlar her ne zaman tevbe edip O’na yönelirlerse”: karş. mesela 6:54 -“Rabbiniz rahmet ve bağışlamayı kendine ilke edinmiştir- böylece biriniz bilgisizlikten dolayı kötü bir fiil işler ve daha sonra tevbe edip dürüst ve erdemli bir hayat yaşamaya başlarsa [görecektir ki] O, çok bağışlayıcıdır, rahmet kaynağıdır”; yahut 4:110 -“kim kötülük yapar yahut kendisine [başka türlü] zulmeder de daha sonra affetmesi için Allah’a yalvarırsa O’nun çok bağışlayıcı ve rahmet kaynağı olduğunu görecektir.”  

[4150] Allah’ın rahmetinden umut kesmek rahmete sırt dönmektir. Zira umut kalbin duasıdır. [4151] Yani, ‘af dileyip tevbe eden herkesin günahını affeder.’ Abdullah b. Mes’ud bu âyeti “dilediği kimsenin bütün günahlarını” şeklinde anlamıştır (Ferrâ).  

Bu âyet, Kur’ân-ı Kerîm’deki en ümit verici âyet sayılabilir. Bununla beraber, yine de tövbeyi kabul etme, Allah’ın dilemesine bağlıdır. Bu âyeti günah işlemeye teşvik sebebi saymak, Kur’ânı maksadı dışına çekmektir. Maksat tövbeye teşviktir. Müteakip âyet, günahların affını tövbenin yanında, Allah’ın gönderdiği hidâyeti kabul etmenin de lüzumu ile birlikte düşünmemizi telkin etmektedir. Hz. Peygamber (a.s.)’dan şöyle dediği nakledilir: “Bu âyeti, dünyaya ve dünyada bulunan bütün şeylere değişmem”  

[*] Arap edebiyatında iltifat sanatı vardır, anlatımı canlı tutmak ve konunun önemini vurgulamak için sözün akışı beklenmedik bir şekilde değiştirilerek üçüncü şahıstan birinci şahsa, ikinci şahıstan birinci veya üçüncü şahsa, birinci şahıstan ikinci veya üçüncü şahsa vs. geçilir. Türkçe'de bu sanat olmadığından bu gibi ifadeler bir Türk'ü şaşırtır. Burada olduğu gibi birçok âyete, bu sanat yok sayılarak meâl verilmiştir.  

(15) Günah işleyerek kendisine kötülük etmiş olanlar.(16) Peygamber Efendimiz bu âyeti okurken, “Allah bütün günahları bağışlar” cümlesini, “Kim ne işlemiş olursa olsun aldırmadan” şeklinde açıklamıştır. (Tirmizî, Tefsir 39:2.)  

4324 Forgives all sins: i.e., on sincere repentance and amendment of conduct.