Zuhrûf Sûresi 58. Ayet Meali

[536] Hz. Îsâ’nın kıssası hakkında bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XVII, 341-344.  

Müşrikler Hz. Peygambere; “sen bizim ve bizimle beraber putlarımızın da cehenneme gideceğini söylüyorsun (Enbiya 21/98). Ama Hıristiyanlar da İsa’ya Allah’ın oğludur gerekçesiyle kulluk ediyor, ondan istekte bulunuyor, onu kurtarıcı olarak görüyorlar. O halde İsa da bütün Hıristiyanlarla beraber cehenneme gidecektir.” Bunun üzerine bir sonraki ayet nazil oldu.  

 Bu sözleriyle müşriklerin tanrılarını, Hz. İsa ile karşılaştırmaya yeltendikleri anlaşılmaktadır.  

Müşrikler, İslâm dinini kabul edip, Allah Teâlâ’ya itaat etmeleri gerekirken, kendi sapkınlıklarını haklı çıkarmak ve Resûlullah [sallallahu aleyhi vesellem] Efendimizi susturma gayesi ile başka bir sapkınlık içerisinde bulunan hıristiyanların, küfür inancını örnek göstererek, “Hıristiyanlara göre Îsâ ilâh oluyor da melekler niye ilâh olmasın?” gibi sapıkça bir misal getirdiler.  

1- Îsâ mı?  

(*) Sûrenin 45. âyetinde peygamberler tarihine atıf yapılarak hiçbir devirde Allah’ın, putlara tapılmasına izin vermediği ifade edilmişti. Yine Mekke’de nazil olan Meryem sûresinde (19/16 vd.) Hz. Meryem ve oğlu İsa’dan bahsedilmişti. Çevrelerindeki hıristiyanların inanç ve ibadetlerinden haberdar olan müşrikler, tevhid inancına peygamberlerden şahit ve kanıt getirildiğini işitince, kendilerine göre iyi bir açık yakaladıklarını zannederek gürültü kopardılar; Kur’an’ın açıklamalarına bakarak kendi yanlışlarını düzeltecek yerde, hıristiyanların yanlışını alarak Kur’an’a karşı çıktılar; “Onlar Îsâ’ya tapıyorlardı, biz de putlarımıza tapıyoruz, hem bizimkiler ondan daha iyi” dediler. Kaynak: (Kur’an Yolu Tefsiri) Müşrikler Hz. Peygambere; “sen bizim ve bizimle beraber putlarımızın da cehenneme gideceğini söylüyorsun (Enbiya 21/98). Fakat Hıristiyanlar da İsa’ya Allah’ın oğludur gerekçesiyle kulluk ediyor, ondan yardım diliyorlar, onu kurtarıcı olarak görüyorlar. Öyleyse İsa da bütün Hıristiyanlarla beraber cehenneme gidecektir.” Bunun üzerine bir sonraki ayet nazil oldu… Hâlbuki Enbiya -29/ 98. ayette vurgusu yapılan taş, tahta, beton vs. gibi cansız ve şuursuz putlardır. Hz. İsa gibi akıllı ve şuurlu varlıklar değildir. Çünkü orada (اِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ) ’’inneküm ve mâ ta’budune min dünillahi’’yani ‘’siz ve Allah’tan başka taptığınız şeyler’’deniliyor. Zira açık bir karine yoksa Arapçada (ما)’ma’ harfi şuursuz varlıklar, (من)’’men’’ harfi ise, canlı ve şuurlu varlıklar için kullanılır. İşte Enbiya-21/98. ayette şuurlu varlıkları ifade eden (من)‘’ men’’harfi kullanılmamıştır. Bilakis orada akıllı olmayan şuursuz varlıkları ifade eden (ما)’’ mâ’’ harf kullanılmıştır. Bu nedenle Enbiya-98. ayet Hz. İsa ve onun gibi canlı, akıllı ve şuurlu varlıkları kapsamıyor. Aslında aklını biraz kullanan herkes, ilâhlık iddiasında bulunmadıkları hâlde, kendilerine tapınılan meleklerin, Peygamberlerin ve salih kimselerin bundan sorumlu tutulmayacağını bilir. Aslında müşrikler de bunun farkındalar. Konuyla ilgili aşağıdaki tefsir metinlerine bakılabilir. وقال العلماء: لا يدخل في هذا عيسى ولا عزير ولا الملائكة صلوات الله عليهم؛ لأن «ما» لغير الآدميين. فلو أراد ذلك لقال: «ومن». قال الزجاج: ولأن المخاطبين بهذه الآية مشركو مكة دون غيرهم - ولو تأمل ٱبن الزبعرى الآية ما ٱعترض عليها؛ لأنه قال: «وَمَا تَعْبُدُونَ» ولم يقل ومن تعبدون وإنما أراد الأصنام ونحوها مما لا يعقِل، ولم يرد المسيح ولا الملائكة وإن كانوا معبودين (الجامع لاحكام القرآن) وثانيها: أنه لم يقل ومن تعبدون بل قال ما تعبدون وكلمة ما لا تتناول العقلاء - الزبعري (مفاتيح الغيب ، التفسير الكبير  

[5] Kendi mâbutları melâike olmakla mâbutlarını Hazret-i İsa'dan daha hayırlı biliyorlardı. Yahut «elbette İsa daha hayırlıdır, o Cehenneme girince bizim mâbutlarımız da beraber oluversin.»[6] Böyle şeyleri sormaları.[7] Yahut azılı düşmanlardır.  

22 Müşrikler burada yanlış bir kıyası yanlış bir önermede kullanıyorlar. Arapça Mantık kitaplarında bir kural vardır: “Kıyasun bâtılun bibâtılin” (Batılla yapılan kıyas batıldır=Yanlışla yapılan kıyas yanlıştır). Kur’an, Hz. İsa’nın ulûhiyetini reddeder, onun yanlış olduğunu söyler. Bu delili Kur’an aleyhine kullanmak, yanlış bir kıyasla kıyas yapmak demektir (Zamahşerî).  

1 Müşrikler, sûrenin başında geçtiği üzere Meleklere Allah’ın kızları diyorlar ve onları ilâh edinip adlarına putlar dikerek ibâdet ediyorlardı. Kendilerine Meryem’in oğlu İsa örnek olarak verilince; “bizim ilâh deyip ibâdet ettiğimiz Melekler Meryem’in oğlundan daha hayırlı değil mi, o ilâh oluyor da bizimkiler neye olmasın!” dediler.  

45 Müşrik Kureyşliler, meleklere -ki burada onları “ilahlarımız” şeklinde tanımlıyorlar- tapınmalarının Kur’an tarafından kınanmasına karşı çıkarlarken, Hristiyanlıktaki Hz. İsa’yı “Allah’ın Oğlu”, hatta “Allah’ın Ruhu” görerek o’na tapmak şeklindeki paralel uygulamaya işaret etmişler ve yaklaşık olarak şu anlamda bir itiraz ileri sürmüşlerdi: “Kur’an Hz. İsa’nın normal bir insan olduğunu ifade ediyor, ama Kur’an’ın ‘geçmiş vahiylerin mensupları’ (ehlu’l-kitâb) olarak tanımladığı Hristiyanlar o’na ilahî bir kimlik izafe ediyorlar. O halde biz normal insanlardan üstün oldukları kesin bulunan meleklere tapmakta haklı değil miyiz?” Bu “itiraz”da saklı bulunan yanıltma/saptırma, ayetin devamında ortaya konmuştur.46 Kur’an, Hz. İsa’nın Hristiyanlar tarafından ilahlaştırılmasını birçok yerde açıkça kınadığı için bu keyfî ilahlaştırma, putperestlerin meleklere tapmaları lehinde ve böylece Kur’an aleyhinde bir delil olarak kullanılamaz: Zemahşerî’nin sözleriyle, böyle bir itiraz “yanlış bir kıyası yanlış bir önermeye tatbik etmek” (kıyâs bâtıl bi-bâtıl) olur.  

(11) Peygamberimiz “Bir topluluk erişmiş bulunduğu hidayetten sonra sapıtırsa, bu ancak tartışma sebebiyle olur” buyurduktan sonra bu âyeti okumuştur. (Tirmizî, Tefsir: 43; İbni Mâce, Mukaddime: 7.)