Yûsuf Sûresi 84. Ayet Meali

Hz. Yakup, peygamber olmasına rağmen çocukları kaybolan anne-baba gibi gamlanarak “vay Yusuf’um vay” diye acı bir iştiyakla oğlunun hasretini dile getiriyordu. Demek insanlar peygamber de olsa ondaki beşerî hisler değişmiyor, yeri ve zamanı gelince depreşerek kendini gösteriyor.  

(1)“Hz. Ya‘kūb Aleyhisselâm’ın Yûsuf Aleyhisselâm’a karşı şedîd (şiddetli) ve parlak hissiyâtı, muhabbet ve aşk değildir. Belki şefkattir. Çünki şefkat, aşk ve muhabbetten çok keskin ve parlak ve ulvî ve nezihdir (yüksek ve temizdir) ve makām-ı nübüvvete (peygamberlik makāmına) lâyıktır. Fakat muhabbet ve aşk, mecâzî mahbublara (geçici sevgililere) ve mahlûklara (yaratılmışlara) karşı derece-i şiddette (çok şiddetli) olsa, o makām-ı muallâ-yı nübüvvete (o yüce peygamberlik makāmına) lâyık düşmüyor. Demek Kur’ân-ı Hakîm’in parlak bir i‘câz (mu‘cize oluşu) ile parlak bir sûrette gösterdiği ve ism-i Rahîmin vusûlüne (ulaşılmasına) vesîle olan hissiyât-ı Ya‘kūbiye (Ya‘kūb (as)’ın hisleri) yüksek bir derece-i şefkattir. İsm-i Vedûd’a (kullarınca sevilen ve onları seven Allah’a) vesîle-i vusûl (kavuşma vesîlesi) olan aşk ise, Züleyhâ’nın Yûsuf Aleyhisselâm’a karşı olan muhabbet mes’elesindedir. Demek Kur’ân-ı Mu‘cizü’l-Beyân(beyânı ile herkesi âciz bırakan Kur’ân-ı Kerîm), Hz. Ya‘kūb Aleyhisselâm’ın hissiyâtını ne derece Züleyhâ’nın hissiyâtından yüksek göstermişse, şefkat dahi o derece aşktan daha yüksek görünüyor.” (Mektûbât, 8. Mektûb, 22-23)  

[6] Oğullarına öfkesini izhar etmediği halde veya içi gam ile dolu olduğu halde.  

“İki gözüne ak inmesi”, gözlerin kör olması anlamına gelirse açıklanacak herhangi bir şey yoktur. Ancak bu ifade, kederini içine, kalbine gömmesi anlamına da gelebilir. Çünkü hüzünden Hz. Yakup’un gözleri, âdeta başka bir şey görmez olmuştu. Gözleri sürekli yaşlı olan kişinin göz renkleri, gözlerinin içinin akı-karası seçilemez; âdeta su görüntüsü göz hâlini alır. Belli ki Hz. Yakup’un gözlerine inen ak, sürekli ağlayıp gözyaşına boğulmuş hâlini oluşturmuştu. Bu durumla ilgili olarak [a‘mâ] (görme engelli) kelimesinin kullanılmamasının muhtemel sebebi bu olsa gerektir. Gerçeği, Allah Teala bilmektedir.  

1 Esef: Hüznün şiddetlisi demektir ki Türkçedeki tam karşılığı “gam”dır. (اَسَفٰى)’nın sonundaki elif-i maksure, mütekellim “ya”sından bedel olarak düşünülürse manası “Ey esefim!” demektir. Yâhud “nüdbe elifi” olarak düşünülürse musibetin şiddeti ile “ah” gibi bir mana ifade eder. Hz. Yakub (a.s.) Yusuf’un hicranından dolayı Yusuf’a mukabil kendisine artık eseften başka hemhal olacak bir dost görmez oluyor da sözlerine inanmadığı oğullarından sarf-ı nazar edip sanki Yusuf’a çağırır gibi bir iştiyak ile esefe nida ederek: “Ey esefim! Ey bana başka gam duyurmayacak olan şiddetli gam! Ey Yusuf’un yadigârı esef! Uzak durma, tam zamanındır gel bana ki hasretim arttı, son dereceye geldi.” diyor. Bu ayete göre musibet zamanlarında üzülmek ve ağlamak caizdir. Çünkü sıkıntı zamanında insanın kendisini zor zapt edebileceği cihetle bundan nefsi büsbütün men etmek mümkün değildir. Nitekim Efendimiz (s.a.v) vefatı üzerine oğlu İbrahim’e ağlamış ve: “göz, yaş döker, kalp hüzün duyar. Rabbimin gazap edeceği şeyi söylemeyiz ve elbette biz, sana çok üzülüyoruz Ey İbrahim!” buyurmuştur. (Elmalılı)  

86 Lafzen, “gözleri aklaştı/beyazlaştı”; yani, gözyaşlarıyla bulanarak (Râzî). Hz. Yakub, şimdi her ne kadar üç oğlundan uzak kalmış olsa da, Hz. Yusuf için duyduğu üzüntü hepsine baskın geliyordu; çünkü o’nun ölü mü, diri mi olduğunu henüz bilmiyordu.  

[1904] Lafzen: “ve onlardan yüz çevirdi”. [1905] Acı çeken insan, peygamber de olsa inler: bu insanî bir durumdur.  

1758 The old father's grief is indescribable. Yet with what master-strokes it is described here! One sorrow brings up the memory of another and a greater one. 'Benjamin is now gone! Oh but Joseph! his pretty dream of boyhood! his greatness foretold! and now how dark was the world! If he could but weep! Tears might give relief, and his red and swollen eyes might yet regain their Light!' But his grief was too deep for tears. His eyes lost their colour, and became a dull white. The light became a mere blur, a white glimmer. Darkness seemed Co cover everything. So it was in the outside world. So was it in his mind. His grief was unshared, unexpressed, and uncomplaining. Who could share it? Who could understand it? He bore his sorrow in silence. Yet his faith was undimmed, and he trimmed the lamp of patience, that sovereign virtue for those who have faith.