Yûsuf Sûresi 4. Ayet Meali

On bir yıldızla kardeşleri, ayla babası güneşle de anası temsil ediliyor.  

[223] Hz. Yûsuf’un kıssası hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, IX, 374-506.  

1- Rüyamda. 2- Saygı gösterdiklerini, uyduklarını.  

(*) Kevkeb, ışığı n parlak gök cisimlerini ifade eder. Tefsirlerin isimlendirmesinden yola çıkarak, kevkebin “yıldız” değil “gezegen”e tekabül ettiği anlaşılmaktadır. Kebbeden türetilen kevkeb, lügatte “Ait olduğu sistemden bağımsız hareket edemeyen parça”demektir…(M. İslamoğlu Meali Yusuf-4. Ayet Açıklaması)  

Hz. Yusuf’un gördüğü bu rüyanın yorumunun ne olduğu Yûsuf 12:100’de açıklanmaktadır.  

1 Peygamberlerin rüyası vahiydir. 2 Yahûdîler, Peygamberimize bu on bir yıldızın isimlerini sorarlar. Cebrâil de vahiyle bildirince, Peygamber (a.s) isimlerini sayar, bunun üzerine Yahûdîler: “Muhammed doğru söyledi.” derler. (İbnü Kesîr, Taberî)3 Bazı müfessirler, “on bir yıldız Hz. Yûsuf’un kardeşleri, ay ve güneş de babası ve annesi’dir” demişlerdir.4 Burada (سَاجِدِينَ) kelimesinin akıllılar için kullanılan bir kelime olmasından dolayı yıldız, güneş ve ayın gerçek anlamında değil de mecâzî anlamda kullanıldığı net olarak anlaşılmaktadır. Ayrıca âyetin bu bölümü, “benim için Allah’a secde ettiklerini gördüm.” şeklinde de tercüme edilebilir. Secde: Lügatte son derece tevazu ile alçalıp baş eğmektir ki, kibrin zıddıdır. Dînen de alnı yere koymaktır ki, ta’zîm ve itaat etmenin en yüksek şeklidir. Şeriat’a ait her secdede bir alçalma, itaat ve ta’zim vardır. Bunun için Allah’tan başkasına secde etmek dinî bakımdan küfürdür. Yusuf (a.s.)’a on bir yıldızla güneş ve ayın secdesi hakkında, Allah’ın dışında hiç bir varlığa secde edilmeyeceğini, bunun şirk olduğunu söyleyen İslâm âlimleri buradaki "secdeye kapandılar" cümlesini: ya onlar sevinçlerinden Allah’a şükür niyetiyle yere kapandılar; ya da, Hz. Yusuf’un emrine girerek hayatlarının diğer bölümünde onun buyruklarının dışına çıkmadılar veya Yusuf’un önünde saygıyla eğildiler şeklinde anlamışlardır. Hangi anlam kabul edilirse edilsin, Allah’ın dışında hiç bir canlıya secde edilebileceği yönünde bir anlam çıkarılması doğru değildir.  

7 İz takısı çoğunlukla zamana atıf ifade eder ve çoğu hallerde “iken” şeklinde aktarılır. Bununla birlikte, seyrek de olsa bazan bir pekiştirme edatı olarak okuyucunun/dinleyicinin dikkatini ansızın vuku bulan bir şeye çekmek (Muğnî, Kâmûs, Tâcu’l-‘Arûs) ya da -Kur’an’da sıkça başvurulduğu gibi- söylemdeki değişmeye uygun bir geçiş sağlayıp sadede dönüldüğünü hatırlatmak için kullanılır: bu gibi durumlarda sözkonusu takının “bir vakit” ya da “imdi” sözcükleriyle aktarılması yerinde olur.  

[1825] Kevkeb, ışığı en parlak gök cisimlerini ifade eder. Tefsirlerin isimlendirmesinden yola çıkarak, kevkebin “yıldız” değil “gezegen”e tekabül ettiği anlaşılmaktadır. Kebbeden türetilen kevkeb, lügatte “Ait olduğu sistemden bağımsız hareket edemeyen parça” demektir. [1826] Sâcidîn, sözlükte “saygı duydu, boyun eğdi, alttan aldı, bağlandı” anlamlarına gelen secdenin ism-i falidir (Mekâyîs). Kur’an’da rüku’ ve kıyam da, tıpkı secde gibi hem şer’î anlamıyla hem de lügat anlamıyla kullanılır ve her üçünün de lügat anlamları farklı düzeylerde “saygı ve bağlılığı” içerir. Kıyam yalnızca “saygı”, rüku’ saygıdan dolayı “boyun eğme ve itaat”, secde ise itaatin son noktası olan “tam teslimiyet” vurgusuna sahiptir. Namazın sembol rükünlerinden olan kıyam, rüku ve secde, saygıyla başlayıp varlığını adayışla biten bir teslimiyet sürecine tekabül eder.  

[*] Buradaki secde, Güneşin, Ayın ve gezegenlerin, dünya ile yaptığı eğimin (declination) Yusuf aleyhisselama, rüyasında gösterilmesidir. Bu eğim en fazla 23 derece 27 dakika olmaktadır. Evren; gökler, yer ve bunların arasındaki varlıklar olmak üzere üçe ayrılır. Bunu anlatan çok sayıda ayetten biri şöyledir. "Gökleri, yeri ve bu ikisi arasında olanları, gerçek varlıklar olarak yarattık" (Bkz. Hicr 15/85) Gökler yedi kattır. Yıldızlar, bize en yakın olan birinci katta yer alır. (Bkz. Saffât 37/6) Aradaki varlıklar Güneş ve Ay'dır. (Bkz. Nuh 71/16) Bu âyet, bunlarla birlikte hareket eden ve yıldız görünümünde olan 11 cismin olduğunu da bildirmektedir. Bugün bunlara Güneşin uyduları denir. Âyetteki secde eğilme anlamındadır. Zaten kelimenin kök anlamı odur (Müfredat). Bu eğilmeyi, ağaç gölgelerinden anlayabiliriz. İlgili âyet şöyledir: "Güneş ve Ay, bir hesaba göre hareket eder. Yıldızlar ve ağaçlar secde ederler." (Bkz. Rahman 55/5-6) Ağaçların secdesi, gölgelerindeki uzama ve kısalmadır. Bunun Güneş ile ilgisini şu âyetlerden öğreniriz: "Rabbinin gölgeyi nasıl uzattığını görmedin mi? Tercihi farklı olsaydı onu hareketsiz kılardı. Güneşi de ona delil yapmıştır. Sonra gölgeyi yavaşça kendine (yukarıya) çeker (ve kısaltır)." (Bkz. Furkan 25/45-46) Güneş sistemiyle dünya arasındaki eğim (declination) her gün değişir. 21 Mart ve 22 Eylül günlerinde gölge açısı, o yerin enlemi kadar olur. Allah Taâlâ bu eğimi secde kelimesi ile anlatmıştır. Gölgeler konusunda bilgi sahibi olan her insan, Güneşin meridyen geçişi sırasında oluşan gölgeye bakarak Güneş takvimini okuyabilir. Gece aya bakılarak da ay takvimi okunabilir. Yıldızlarla dünya arasında herhangi bir eğim oluşmaz. Bu yüzden kuzey yarım kürede kutup yıldızının bir yere, yıl boyunca yaptığı açı o yerin enlemi kadar olur. Yüzünü Kutup Yıldızına çeviren bir kişinin baş tarafı kuzeyi, ayak tarafı güneyi, sağ tarafı doğuyu, sol tarafı da batıyı gösterir. Bu, her insanın geceleyin yol bulmasını sağlar. (Bkz. Tarık 86/3'ün dipnotu) Asırlardır ihmal edilmiş yeni bir bilim dalına, gölge bilimine ihtiyaç vardır. Kur'an'da bununla ilgili çok âyet vardır.  

1632 For the Parable all that is necessary to know about Joseph is that he was one of the Chosen Ones of Allah. For the story it is necessary to set down a few more details. His father was Jacob, also called Israel the son of Isaac, the younger son of Abraham, (the elder son having been Isma'i1, whose story is told in 2:124-129). Abraham may be called the Father of the line of Semitic prophecy. Jacob had four wives. From three of them he had ten sons. In his old age he had from Rachel (Arabic Rahil), a very beautiful woman, two sons Joseph and Benjamin (the youngest). At the time this story begins we may suppose that Joseph was about seventeen years of age. The place where Jacob and his family and his flocks were located was in Canaan, and is shown by tradition near modern Nablus (ancient Shechem), some thirty miles north of Jerusalem . The traditional site of the well into which Joseph was thrown by his brothers is still shown in the neighbourhood. 1633 Joseph was a mere lad of seventeen. But he was true and frank and righteous; he was a type of manly beauty and rectitude. His father loved him dearly. His half-brothers were jealous of him and hated him. His destiny was prefigured in the vision. He was to be exalted in rank above his eleven brothers (stars) and his father and mother (sun and moon), but as the subsequent story shows, he never lost his head, but always honoured his parents and repaid his brothers' craft and hatred with forgiveness and kindness.