Yûsuf Sûresi 23. Ayet Meali

“heyfelek-haydi gel”, senin için hazır-landım ifadesinin kısaltılmışıdır.  

“Rab” aynı zamanda efendi demektir. Ayetteki “o benim Rabbimdir” cümlesindeki “rab” Allah’ı değil, hanımın kocasını, Yusuf’un efendisini anlatmaktadır. Yani “kocan benim efendimdir, beni öz evladı gibi bağrına basmıştır, ona nasıl ihanet eder, nankörlükte bulunabilirim.”Namahrem olan yani birbirlerine nikâhı düşen bir erkekle bir kadının yanlarında yakınları olmaksızın tenha bir mekânda bulunmaları doğru değildir. Bu konuda Hz. Yusuf ile ilgili anlatılan kıssadan alınacak büyük hisseler bulunmaktadır. İnsan, kendisini günaha götürecek yollardan uzak durmalı ya da o yolları kullanmamaya özen göstermelidir. Zira İsra 17/32. ayetinde “zina yapmayın” demiyor özellikle “Zinaya yaklaşmayın” diyor yani, zinaya götürecek olan bütün yolların kapalı tutulması isteniyor. Küçük günahlar büyük günahların öncüleridir. Zinaya götürecek en küçük bir çıkış zinanın geleceğinin habercisidir. Onun için bu duruma yol açacak bütün davranışlardan uzak durmak gerekir.   

 Hz. Yusuf büyümüş, gelişmiş ve görkemli bir genç olmuştu. Onun bu hali, yaşadığı evin hanımında kendisine karşı farklı duyguların belirmesine sebep olmuş ve kadın Hz. Yusuf’a gayri meşru ilişki teklif etmişti.  

Yusuf, iki türlü anlaşılacak bir ifade kullanıyor. Kadın, büyük olasılıkla onun, kendi kocasından söz ettiğini sandı. Aslında Yusuf, "benim Rabbim" sözüyle Gerçek olan Tanrı'yı amaçlamaktadır. Tektanrıcı olan Yusuf bu sözle, kendisini satın alarak evlatlık edinen kişiyi kasdetmiş olamaz (12:39, 42, 50; 6:164; 9:31).  

1- Efendim. Rab, aynı zamanda efendi demektir. (Ayetteki Rab'dan kasıt Allah değildir. Evinde yaşadığı hanımın kocasıdır.) 2- Kocan, benim efendimdir, çok iyiliğini gördüm, ona ihanet edemem.  

(*) Not: Her ne kadar birçok tefsirde Yusuf’un (o benim rabbimdir, yerimi güzel kılmıştır)’’ ifadesiyle kadının eşine işaret ettiğini söyleseler de, bize göre (o) zamiri hemen önceki (معاذ الله) cümlesinde geçen ‘’Allah’’ lafzına gider. Çünkü o zamirinden önce kadının eşinin ismi hiç geçmemiştir ki, ona gitsin. Zaten zamirlerin mezkür olmayan bir şeye raci’ olmaları da söz konsu değil. Bu nedenle (انه)’’innehü’’ deki (o) zamiri, kadının eşine değil, Allah lafzına gider. İşte Hz. Yusuf burada ‘’O (kendisine sığındığım Allah) benim Rabbimdir, burada benim yerimi güzel kıldığı halde ben nasıl günah işleyerek ona nankörlük edebilirim?’’ diyerek kadının isteğini şiddetle reddetmiştir. Zaten bir Peygamberin, Allah adına değil de efendisinin iyi davranmasından dolayı kötülükten kaçmasının, doğru olmayacağından dolayı da buradaki o zamiri ile Allah kast edilmiştir. {إنَّه} أى الله {رَبِّى{أحْسَن مَثْواىَ}(هميان الزاد إلى دار المعاد) .والضمير فى " إنه " يصح أن يعود إلى الله - تعالى - فيكون لفظ ربى بمعنى خالقى . والتقدير : قال يوسف فى الرد عليها : معاذ الله أن أفعل الفحشاء والمنكر ، بعد أن أكرمنى الله - تعالى - بما أكرمنى به من النجاة من الجب ، ومن تهيئة الأسباب التى جعلتنى أعيش معززا مكرما ، وإذا كان - سبحانه - قد حبانى كل هذه النعم فيكف ارتكب ما يغضبه؟ (تغسير الوسيط – (*) Not: Her ne kadar birçok tefsirde Yusuf’un (o benim rabbimdir, yerimi güzel kılmıştır)’’ ifadesiyle kadının eşine işaret ettiğini söyleseler de, bize göre (o) zamiri hemen önceki (معاذ الله) cümlesinde geçen ‘’Allah’’ lafzına gider. Çünkü o zamirinden önce kadının eşinin ismi hiç geçmemiştir ki, ona gitsin. Zaten zamirlerin mezkür olmayan bir şeye raci’ olmaları da söz konsu değil. Bu nedenle (انه)’’innehü’’ deki (o) zamiri, kadının eşine değil, Allah lafzına gider. İşte Hz. Yusuf burada ‘’O (kendisine sığındığım Allah) benim Rabbimdir, burada benim yerimi güzel kıldığı halde ben nasıl günah işleyerek ona nankörlük edebilirim?’’ diyerek kadının isteğini şiddetle reddetmiştir. Zaten bir Peygamberin, Allah adına değil de efendisinin iyi davranmasından dolayı kötülükten kaçmasının, doğru olmayacağından dolayı da buradaki o zamiri ile Allah kast edilmiştir. {إنَّه} أى الله {رَبِّى{أحْسَن مَثْواىَ}(هميان الزاد إلى دار المعاد) .والضمير فى " إنه " يصح أن يعود إلى الله - تعالى - فيكون لفظ ربى بمعنى خالقى . والتقدير : قال يوسف فى الرد عليها : معاذ الله أن أفعل الفحشاء والمنكر ، بعد أن أكرمنى الله - تعالى - بما أكرمنى به من النجاة من الجب ، ومن تهيئة الأسباب التى جعلتنى أعيش معززا مكرما ، وإذا كان - سبحانه - قد حبانى كل هذه النعم فيكف ارتكب ما يغضبه؟ (تغسير الوسيط – التحرير والتنوير) وقال الزجاج (أي إن الله ربي تولاني بلطفه ، فلا أرتكب ما حرم إنه ربي ( تفسير القرطبي)  

[1] Zevcen.  

6 Müfessir ve meâlcilerin pek çoğu ayetin bu kısmındaki “hu” zamirinin kadının kocasına işaret ettiğini söyleyerek ve Rab kelimesinin de “efendi, sahip” gibi anlamından da hareket ederek, “O benim efendimdir, bana güzel baktı, ona ihanet edemem” şeklinde tercüme etmişlerdir. Bize göre “Hu” zamiri metinde Allah’a râcidir.  

Ayetteki [heyte leke] “Haydi gel” ifadesi, [hîtü leke] şeklinde “Senin için hazırlandım” anlamında da okunmaktadır.,Yûsuf 12:23, 41, 42 ve 50. ayetlerde geçen [rabb] kelimeleri “efendi, sahip” anlamındadır; yoksa Yüce Allah’ın bir sıfatı olan “rabb”, “ilah” anlamında değildir.  

1 (رَاوَدَ) fiilinin sözlük anlamı, “aldatmak, tuzağa düşürmek, zina teklif etmek, yaltaklanmak ve meyletmek” demektir.2 Âyetin bu bölümü; “…Allah’a sığınırım! Muhakkak ki, (kocan), benim efendimdir. O bana çok güzel baktı. Doğrusu zâlimler asla kurtuluşa eremez” diye de tercüme edilebilir. Ancak yukarıdaki tercüme; bir Peygamberin, Allah adına değil de, efendisinin iyi davranmasından dolayı kötülükten kaçmasının, doğru olmayacağından dolayı, tercih edilmiştir.  

[1844] el-Murâvede, “iki taraftan birinin istemediğini diğerinin istemesi yüzünden taraflar arasında çıkan çekişme” anlamındadır (Râğıb). Zemahşerî’ye göre, bu çekişme sırasında arzuladığını elde etmek için “her türlü hile, işve, cilve ve tuzağa başvurma” anlamını içerir (Esâs ve Keşşâf). Tercihimiz, râvedethu…‘an nefsihi ibaresinin yan anlamlarını tercümeye yansıtma kaygısının bir ürünüdür. İbarenin tamamlayıcı unsuru olan ‘an-nefsihi, ‘muhatabın direnişine rağmen onu kendi aleyhine bir işe razı etmek’ vurgusunu zaten barındırır. ‘An edatının, genellikle, nesne olarak aldığı yüklemi özneden uzaklaştırma vurgusu dikkate alınırsa, bu ibare mefhum olarak “kadın, arzusunu tatmin etmek için, onu öz benliğinden uzaklaştırmak istedi” ya da “onu, kendi özüne yabancılaştırarak arzusunu tatmin etmek istedi” anlamına ulaşılır. Elde edilen bu dolaylı anlam, aslında her günahın, insanın kendi özünden uzaklaşması anlamına geldiğini de îmâ eder (Krş: 54:37). [1845] Bu, İbn Abbas’ın alternatif okuyuşu olan hi’tu’yu da gören bir karşılıktır. [1846] Burada Hz. Yusuf’a ait olan “çünkü O benim Efendim” ifadesinde “efendim” sözcüğünün aslı olan rabbî, Hz. Yusuf’un da konuştuğu Sami dil ailesinde “hizmetçinin sahibi, kölenin efendisi, kulun Rabbi” anlamlarına kullanılan çok çağrışımlı bir ifadedir. Dolayısıyla bununla ne kastedildiği ancak hatibin kastı, iç ve dış bağlam göz önüne alınarak bilinebilir. Hz. Yusuf ile yöneticinin karısı arasındaki bu diyalogda bu sözcük kasten tevriyeli kullanılmış gibidir. Çünkü bu kıssanın ana temalarından biri de Allah’ın rububiyetine dikkat çekmektir (Bkz: Âyet 39, 42 ve 50). Bu gerçek dikkate alındığında Hz. Yusuf’un rububiyet konusunda ne kadar titiz olduğu görülecektir. Bu durumda Hz. Yusuf, “o benim Rabbim’dir” derken gerçek Rabbi olan Allah’ı kastetmiş, fakat içerisinde bulunduğu konum gereği, bunu tevriyeli olarak ifade etmiştir. Bu durumda muhatabın bu sözü kendi tasavvuruna göre anlaması doğaldır. Böylelikle Hz. Yusuf, evin hanımına, kendi aleyhine kullanacağı bir koz da vermemiştir.  

1666 The 'Aziz had treated Joseph with honour: he was more his guest and son than his slave. In trying to seduce Joseph in these circumstances, his wife was guilty of a crime against Joseph's own honour and dignity. And there was a third fault in her earthly love. True love blots Self out: it thinks more of the loved one than of the Self. The 'Aziz's wife was seeking the satisfaction of her own selfish passion, and was in treason against Joseph's pure soul and his high destiny. It was inevitable that Joseph should repel the advances made by the wife of the courtier. (R). 1667 Joseph's plea in rejecting her advances is threefold:' (1) I owe a duty, and so do you, to your husband, | the 'Aziz; (2) the kindness, courtesy, and honour, with which he has treated me entitled him to more than mere gratitude from me; (3) in any case, do you not see that you are harbouring a guilty passion, and that no good can come out of guilt? we must all obey laws, human and divine.' (R).