Yûnus Sûresi 5. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 2/189; 6/96; 23/115-116; 36/40; 38/27.  

1- Işık, ışın. 2- Aydınlık. 3- Evreler.  

(3)“Kur’ân-ı Kerîm, bazen bir şeyin müteaddid (çok sayıdaki) gāyelerinden insanlara âid bir gāyeyi zikre tahsîs ediyor (ayırıyor). Bu, ihtâr içindir. İnhisâr (sınırlamak) için değildir. Yani o şeyin gāyeleri, yalnız zikredilen o gāyeye münhasır (o gāyeden ibâret) değildir. Ancak o şeyin nizâm ve intizâm ve sâir fâidelerine insanın nazar-ı dikkatini celb etmek (dikkatle düşündürmek) için insanlara râci‘ olan (bakan) o fâideyi zikrediyor. Meselâ,وَالْقَمَرَ قَدَّرْناَهُ مَناَزِلَ [Aya da (kendi yörüngesinde birtakım) menziller takdîr ettik] لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّن۪ينَ وَالْحِساَبَ [Yılların sayısını ve (vakitlerin) hesâbı(nı) bilmeniz için] âyet-i kerîmesi ile zikredilen fâide, takdîr-i kamerin (ayın muntazam hareketlerinin) binlerle faydalarından biridir. Yoksa, takdîr-i kamer bu faydaya münhasır (sınırlı) değildir. Yani kamer, yalnız bu gāye için değildir. Bu gāye onun gāyelerinden biridir.” (Mesnevî-i Nûriye, Şemme, 195)  

(*) Aşağıda (كتاب إعراب القرآن للدعاس ) eserinde (لَتعْلَمُواْ)’’ li ta’lemu’’ üzerindeki harfı cer (جَعَلَ) ’’ceale’’ fiiline taalluk ettiği yazılmaktadır. Bu nedenle ayetin meali yukarıdaki gibi olur. Yani hem Güneşe göre hem de Aya göre yılların sayısı ve hesabı yapılabilmektedir. Nitekim Taberi tefsrinde de benzer şekilde anlatılmaktadır. Ayrıca ayette, Güneş için (ضياء) “ziyâ”, ifadesi kullanılmış. Ziyâ, kaynağın bizzat kendisinden oluşmaktadır. Günümüzde bilimsel çalışmalar, güneşin ışığının, hidrojeni helyuma dönüştüren zincirleme nükleer patlamalardan oluştuğunu söylemektedir. Güneş her an sayısız atom bombalarının patladığı bir kaynaktır ki, bu patlamalardan kendisine tabi yıldızlara korkunç miktarlarda enerji ve ışık gitmektedir. Güneşin kendinden olan enerjisi, kendi sisteminin hayat kaynağıdır. İşte onun bizzat kendinden olan ışığı “ziyâ” tabiriyle anlatılmıştır. Ay ise sönmüş, soğumuş, kabuk bağlamış bir gezegendir. Kendinden bir ışığı yoktur. Ancak güneşten kendisine vuran ışığı yansıtır. İşte aydan yansıyan bu ışığa da “nûr” denmiştir. (Ateş, Yüce Kur’an’ın Çağdaş Tefsiri, IV, 204) Eğer (ضياء) “ziyâ ‘’ ile (نُورًا) ‘’nûr’’aynı şeyler olsaydı, o zaman hem Güneş hem de Ay için aynı ifadeler kullanılacaktı. Ama her ikisine ayrı ifadeler kullanıldığı için, demek ki, (ضياء)’’ ziya’’ ile ‘’(نور)’’nûr’’aynı şeyler değildir. Zaten kelimeleri de birbirlerinden farklıdır. ﴿لتعلموا﴾ عن طريق هذين النيرين: ﴿عدد السنين والحساب﴾ أي تقدير منازل كل منهما وحساب الأوقات من الأشهر والأيام لضبط عبادتكم وسائر معاملاتكم فلولا هذا النظام المشاهد لتعذر عليكم العلم بذلك (تفسير الخطيب المكي) وقوله: {لِتَعْلَمُواْ عَدَدَ ٱلسِّنِينَ وَٱلْحِسَابَ} أي لتعلَمُوا بالشمسِ حسابَ السنين وحسابَ الشُّهور والليالي والأيامِ (الطبراني) يشبه أن يكون التقدير الذي ذكر لهما جميعاً ويعرف الحساب وعدد السنين لهما جميعاً (تأويلات أهل السنة) {لتعلموا عدد السنين والحساب} أي لأجل أن تعلموا بما ذكر من صفة النيرين وتقدير المنازل حساب الأوقات من الأشهر والأيام؛ لضبط عباداتكم ومعاملاتكم الدينية والمالية والمدنية، (تفسير المنار)الضوء لما بالذات كالشمس والنار ، والنور لما بالعرض والاكتساب من الغير ، هذا حاصل ما قاله شيخنا رحمه الله (تفسير المنار) الضياء هو ما كان بالذات، والنور ما كان بالعرض، ومن هنا قال الحكماء: إن نور القمر مستفاد من ضوء الشمس.- وقيل: ما بالذات ضوءٌ وما بالعرَض نور، ففيه إشعارٌ بأن نورَه مستفادٌ من الشمس { إرشاد العقل السليم إلى مزايا الكتاب الكريم) {لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ} حساب الأَوقات من الأَشهر بسير القمر والأَيام بسير الشمس فى عبادتكم ومعاملتكم وسائِر تصرفاتكم،( تيسير التفسير) وقد قررت هذه الآيةُ الحقيقةَ العلمية التي لم يصل إليها العلم الا أخيراً، وهي ان الشمس جِرم ملتهب، ومصدرُ الطاقات، ومنها الضوء والحرارة، بينما القمر جِرم مظلم غير ملتهب. أما النور الذي يبدو منه فهو مستَمدٌّ من الشمس. ولذا عبّر الله تعالى عن الشمس بأنها ضِياء، يعين مصدراً للضوء، وأن القمر نورٌ منير فقط. كذلك اشارات الآيةُ الى حقيقة فلكية، وهي ان القمرَ يدور حول الأرض، فيحتل مكاناً خاصّا بالنسبة لها في كل يوم (أيسر التفاسير)  

3 Krş. Nebe, 78/13; 4 Ayette geçen “es-sinîn”kelimesi “sinn” kökünden gelme bir kelimedir. Sene/yıl olarak bildiğimiz ve dilimizde de kullandığımız bu kelime, ayetin başında zikredilen güneş ve aya izafeten burada hem ay hem de yıl anlamında kullanıldığını söyleyebiliriz. Ancak kendisine menziller/duraklar takdir edilen aydır ki, onunla biz hesabımızı, zamanı ve vakitleri biliriz. Bu açıdan bakıldığında ayette geçen “es-sinîn”den “aylar”a vurgu yapıldığı açıktır. Nitekim “sinn/sene” nin “ay” anlamına ait yorumu için bkz. Ankebut, 29/14 dipnot. 5 Krş. En’âm, 6/96; Yâsîn, 36/39  

Benzer mesajlar: En‘âm 6:96; İsrâ 17:12; Rahmân 55:5.,Benzer mesaj: Yâsîn 36:39.  

1 ضِيَاءٌ)) Hararetli ışık, (نُورٌ) ise başkasının ışığından alınan ışık demektir. Güneşin ışık kaynağı, ayın ise yansıtıcılığına işaret olabilir. İsra 12. ayette; “Biz gece (ayı) ve gündüz (güneşi) iki mûcize kıldık. Ardından gecenin mûcizesi (ayı) söndürdük ve Rabbinizin nîmetlerini araştırmanız, yılların sayısını ve (vakitlerin) hesabını öğrenmeniz için gündüzün mûcizesi (olan güneşi) aydınlatıcı kıldık. Biz her şeyi (işte böyle) mükemmel bir şekilde açıkladık.” buyurulmaktadır. Buna göre, güneşe tapanlara karşı; güneş ve ayın Allah tarafından yaratıldıkları ve bunlar üzerindeki Allah’ın hâkimiyetinin belirtilmesiyle bir uyarı vardır.2 Bunlar tesadüfen, hikmetsiz ve faydasız bir şekilde yaratılmış değildir.  

10 Her ikisi de “ışık” ya da “aydınlık”ı gösterdikleri için ziyâ ve nûr isimleri sık sık birbirlerinin yerine kullanılabilmektedirler; fakat çoğu dilbilimci ziyâ (ya da dav’) teriminin daha yoğun bir ışığı çağrıştırdığı ve dolayısıyla, güneşin ya da ateşin ışığında olduğu gibi, “kendi gücüyle var olan bir ışığı”, yani bir “ışık kaynağını” belirtmek için kullanıldığı; ama nûr teriminin, varlığı “başka bir şeyin varlığıyla kaim olan”, yani ay gibi ışığını başka bir kaynaktan alan aydınlığı ifade ettiği görüşündedirler (Tâcu’l-‘Arûs’a dayanarak Lane V, 1809).11 Lafzen, “Allah bunu ancak hak olarak yaratmıştır” yani, her yanıyla hikmetli olan küllî bir planla uyumlu olarak belli bir amacı gerçekleştirmek üzere (Zemahşerî, Beğavî, Râzî): evrende bilfiil (existent) ya da bilkuvve (potential) var olan soyut ya da somut her şeyin anlamlı olduğuna, belli bir amaca dayandığına; hiçbir şeyin “tesadüfî” olmadığına işaret eden bir ifade. Karş. 3:191 -“Ey Rabbimiz! Sen bunları[n hiçbirini] anlamsız ve amaçsız (bâtılen) yaratmadın”; ve 38:27 -“Biz, hakikati inkar edenlerin sandığı (zann) gibi, göğü ve yeri ve ikisi arasındaki şeyleri bir amaç ve anlamdan yoksun yaratmadık”.  

[1572] Dıyâ’ (dav’), Kur’an’da aydınlatan kaynak anlamında kullanılmıştır (Krş: 2:17; 28:71). Dilde ışığın kaynağı için kullanılır. Daha çok işlevsel ve hep maddî anlamdadır. Nûr ise, birinciyi de kapsayan ve maddî-mânevî, somut-soyut tüm ışıma ve ışıtma süreç, araç ve hâlleri için kullanılır (Müfredât; Lisân ve Mekayîs). Işığın azına da çoğuna da nûr adı verilebilir. Fakat dav’ sadece nurun çoğuna verilen addır. Bu nedenle gün ışığına dav’ denmiştir (İtkân III, 232). Ay için kullanıldığında “ışık yansıtıcı” anlamına geldiği kozmik bir hakikattir. Türkçe’de “aydınlık” ve “ışık” birbirlerinin yerine kullanılsalar da (Ş. Sami), birinciyi dıyâ’, ikinciyi nûr karşılığı olarak kullanmayı tercih ettik. [1573] Burada açıklananın “vahyî âyetler” değil, Güneş ve Ay gibi “kozmik âyetler” olduğu anlaşılmaktadır. Kevnî ve kavlî olanıyla tüm âyetler, aslında birer “gösterge”dirler; bir asla delâlet eder, bir hakikati gösterirler. Bu âyetlerin gösterdikleri gerçek ise “Mutlak Hakikat” olan Allah’tır. Yukarıdaki çevirimiz, işte bu yaklaşıma dayanmaktadır.  

[1] Ziya : Işığın kaynağı [2] Nur: Işık kaynağının sebep olduğu aydınlık  

(4) Güneş için gerek bu âyette kullanılan ziya sözcüğünde, gerekse başka yerlerde geçen diğer sözcük ve tanımlarda, ışık ile beraber ısıyı da içeren anlamlar mevcut olduğu halde, Ay hakkında kullanılan nur sözcüğünde böyle bir anlam yoktur. Gerçi Kur’ân, yıldızların ve gezegenlerin nitelik ve oluşumundan habersiz toplumlara, onların inanışlarına bütün bütün ters düşecek bir şekilde Güneş ve Ay arasındaki farkı açıkça anlatmamış; ancak, daha sonraki zamanların anlayışına da gayet ince işaretler göndermiştir.  

1391 The fitting epithet for the sun is diya', "splendour and glory of brightness", and for the moon is "a light" (of beauty), the cool light that illuminates and helps in the darkness of the night. But the sun and moon also measure time. The simplest observation can keep pace with the true lunar months and lunar years, which are all that is required by a pastoral people. For agriculture solar years are required, as they indicate the changes of the seasons, but ordinary solar years are never exact; even the solar year of 365 1/4 days requires correction by advanced astronomical calculation. 1392 Everything in Allah's creation has use and purpose, and fits into a Design. It is true in every sense of the word and it is good and just. It is not merely a matter of sport or freak ( 21:16 ). Though so varied, it proclaims Allah's Unity; though a limited free will is granted to creatures, the results of evil (which is rebellion) are neutralised and harmony is restored. Cf. 3:191. 1393 Cf. 9:11.