Yûnus Sûresi 3. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 2/255; 11/6; 34/3, 23; 43/87; 53/26.  

Bkz.2/123, 255, 6/51, 70, 20/109, 34/23 ve dipnotu, 53/26Eşlik etmek, yardımcı olmak ve arka çıkmak gibi anlamlara gelen “şefaat” dini ıstılahta; “bir kimsenin suçunun, günahının bağışlanması ya da dileğinin yerine getirilmesi için Allah’la kul arasında yapılan aracılık” demektir. Şefaat konusunda Kur’an’da onlarca âyet bulunmasına rağmen Müslümanlar arasında asırlardan beri tartışma konusu olmuştur. Oysa Kur’an iyi anlaşıldığı taktirde görülecektir ki; Allah’ın bağışlamasının dışında kişinin şefaatçisi kendi amelleridir. “Hiç kimsenin başkasına bir yararının olmayacağı, hiç kimseden fidye kabul edilmeyeceği, hiç kimseye şefaatin yarar sağlamayacağı ve onların hiçbir yerden yardım görmeyeceği günden sakının!” (Bakara 2/123) “Kendileri için Allah’tan başka ne bir dost ne de bir şefaatçi bulunmaksızın, Rablerinin huzurunda toplanmaktan korkanları, Allah’a karşı gelmekten sakınsınlar diye, bu (Kur’an ile) uyar!” (En’am 6/51) Aynı muhtevaya sahip daha pek çok ayet bulunmaktadır. Göklerde nice melekler vardır ki onların şefaatleri; ancak Allah’ın izniyle, (O’nun) dilediği ve hoşnut olduğu kimselere yarar sağlar” (Necm 53/26). “Rahman’ın huzurunda, söz almış olanlar dışında hiç kimseye şefaat edemeyecek.” (Meryem 19/87) Bu ayetlerden de anlıyoruz ki şefaat; Allah’ın cennet ehline yapacağı yardımın melekler vasıtasıyla gerçekleştirilmesidir. Bu konuda Sebe suresi 34/23. Ayetin açıklama kısmına da bakabilirsiniz.  

Arş, kudret ve hâkimiyet tahtı, sınırsız kudret makamı demektir.  

 Göklerin ve yerin altı günde yaratılması ve Allah’ın Arşa istivası hususundaki açıklamalar için A’raf Sûresi 54. âyetin izahına bakınız.  

1- Altı evrede, altı dönemde, altı zaman diliminde. 2- Arşa yöneldi, arşa yasalarını koydu, arşı yönetimi altına aldı. 3- Şefaatin olması için Allah'ın birilerine şefaat yetkisi/müsaadesi vermesi gerekir. Ayet, müşriklere cevaben, Allah'ın kimseye böyle bir yetki/izin vermediğini ifade etmektedir. Diğer bir anlatımla, Allah, kimseye iznin/yetki vermemiş ki birileri şefaat edebilsin, denmektedir. Ayetten, birilerine şefaat izni verebileceği anlamını çıkarmak, Kur'an'ın birçok ayetine göre kesinlikle şirktir. (2/Bakara 48, 123)  

(2)“İnsana hakīkī Ma‘bûd (İlâh) olacak; yalnız herşeyin dizgini elinde, herşeyin hazînesi yanında, herşeyin yanında nâzır, her mekânda hâzır, mekândan münezzeh, acizden müberrâ (berî), kusurdan mukaddes, naksdan muallâ (yüce) bir Kadîr-i zü’l-Celâl, bir Rahîm-i zü’l-Cemâl, bir Hakîm-i zü’l-Kemâl olabilir. Çünki nihâyetsiz hâcât-ı insâniyeyi (insanların ihtiyaçlarını) îfâ edecek (yerine getirecek), ancak nihâyetsiz bir kudret ve muhît (kuşatıcı) bir ilim sâhibi olabilir. Öyle ise, ma‘bûdiyete (ibâdet edilmeye)lâyık yalnız O’dur.” (Sözler, 23. Söz, 109)  

(*) Şefaatin olması için Allah’ın birilerine şefaat yetkisi/müsaadesi vermesi gerekir. Ayet, müşriklere cevaben, Allah’ın kimseye böyle bir yetki/izin vermediğini ifade etmektedir. Diğer bir anlatımla, Allah, kimseye izin/yetki vermemiş ki birileri şefaat edebilsin, denmektedir. Ayrıca ayetten, birilerine mutlaka şefaat izni verileceği anlamını çıkarmak da, Kur’an’ın birçok ayetine göre kesinlikle şirktir. (2/Bakara 48, 123) (E. Aktaş Meal Açıklaması) Zaten kıyamette Allah’tan başka kimse şefaat/yardım edemez. Allah dışında başkasının yardım edebileceğine inanmak ise şirktir. Ayrıca Kur’an doğru anlaşıldığı taktdrde görülecektir ki; yüce Allah’ın bağışlamasının dışında kişinin şefaatçisi yalnız kendi amelleridir. Not: Sözlükte (ثم) ‘’sümme,’’ tertibi zaman olmaksızın sadece atıf edatı da gelebilir, bu nedenle bu vb. ayetlerde bulunan (ثم)’’sümme’’ harfinin tertibi zaman olmaksızın sadece atıf edatı olarak değerlendirilmesi daha uygun görülmüştür. (ثم) konusunda metni aşağıya alınan’’el- Mucemul-lüğatul-Arabiyye el Muasırah’’ adlı lügata bkz: (لمعجم: اللغة العربية المعاصرة) حرف عطف يدل على مطلق الجمع دون قصد الترتيب أو التراخيي (وان اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ} . ثم  

[4] Yani fazl-ü kereme mukarin adil ile mükâfat vermek için.  

1 Arş: Taht anlamında olup, mutlak kudret ve egemenliği ifade eder. Kur’an’da Allah kendisini “hükümdar” metaforuyla sunar. Ayette O’nun “Arşa istivâ etmesi” demek, yarattığı bütün gökleri ve yeri koyduğu kanunlar doğrultusunda yönetmek için tahtına kurulan bir hükümdardır demektir. İnsanın hayal ve tasavvur sınırları içinde daha iyi anlayabilmesi için metaforik bir anlatımda, bir benzetmede bulunuyor. 2 Razî’nin beyanına göre ekseri müfessirler “Hiçbir kimse O’nun izni olmaksızın şefaatçi olamaz” şeklinde anlamışlardır. Ancak Ebu Müslim el- İsfehanî ayette geçen şefî’ kelimesinin “eş, çift, benzer” gibi anlamlarından hareketle “O’na yaratma ve hükmetmede eşlik edecek hiçbir varlık yoktur. Varlıklar O’nun “Ol” emriyle ve izniyle meydana gelmişlerdir” şeklinde anlamıştır. Bu yoruma biz de katılıyoruz.  

Benzer mesajlar: A‘râf 7:54; Hûd 11:7; Furkân 25:59; Secde 32:4; Kâf 50:38; Hadîd 57:4 [Arş]a [istivâ] ile ilgili detaylı bilgi için bkz. A‘râf 7:54, dipnot 5.,Şefaatle ilgili bu cümle, Zümer 39:43-44. ayetlerle birlikte okunmalıdır.  

1 Yevm: Kelime olarak “belirli bir süre” anlamına gelir. Henüz yeryüzü ve güneşin bulunmadığı bir dönemde bugünki anlamda bir gün düşünülemeyeceğinden, burada vakit anlamına kullanıldığı açıktır. (Bk. A’raf: 54) Bunun miktarı ise bilinen günden daha kısa veya uzun olabilir. Allah’ın evreni altı zaman diliminde yaratması, bir hamlede yaratmaya gücünün yetmediğinden değil, böyle yapmayı kendi iradesine daha uygun gördüğünden dolayıdır. 2 İstiva etmek: Bir düze olmak, yüksek olmak, üstün olmak, hükmü altına almak anlamlarına gelir. Arş: Bir binanın veya yerin tavanı demektir. Arş, aynı zamanda meliklerin üzerinde oturdukları “taht” anlamında da kullanılır. Bundan kinâye olarak da “mülk ve saltanat” anlamlarına gelir. Arşı istivâ etmek ise: Yarattığı kâinatın her türlü idaresini hükmü altına alarak hükmünü ve saltanatını icraya başlamak demektir. (Elmalılı) 3 Tedbir: Bir işin iyi bir surette meydana gelmesi için önünü, sonunu gözeterek takdir ve idaresi demektir. (يُدَبِّرُ الْاَمْرَ) “emri tedbir ediyor” demek; arşından, arzına varıncaya kadar kâinatın cüz’î-küllî bütün işlerini tedbir ve idare etmek demektir. Ayrıca fiilin şimdiki zaman kipiyle olması, bu idarenin bitmediğini, halen devam ettiğini ve edeceğini ifade etmektedir. Yani Allah Yahudilerin uydurdukları gibi evreni altı günde yaratıp sonra istirahate çekilmemiştir. O öyle bir Allah’tır ki; Onun işine karışacak, tedbirine müdahale edebilecek bir ortak şöyle dursun onun huzurunda bir kimse için kendiliğinden şefaat edebilecek hiç bir şefaatçi bile yoktur.  

6 Bkz. 7. sure, 43. not. İlahî vahye inanmak, doğal olarak, var olan her şeyin kaynağı, varlığı kendinden başka hiçbir şeye bağlı olmayan yaratıcısı olarak Allah’ın varlığına inanmayı da gerektirdiği için, surenin girişindeki Kur’ânî vahye ilişkin atfı, Allah’ın yaratıcı kudretinin anılması, hatırlatılması izlemiştir.7 Lafzen, “hiçbir şefaatçi yoktur, O’nun izninden sonra olmadıkça”. Karş. 2:255 -“Kim şefaat edebilir O’nun katında, O’nun izni olmadan?” Bu öğretileriyle Kur’an, yaşayan ya da ölmüş bulunan peygamber ve velîlerin şartsız ya da kendiliklerinden şefaat ve aracılık yapabilecekleri yolundaki avamî (popular) inancı reddetmektedir. Kur’an’da başka yerlerde de işaret edildiği gibi (örn. 20:109, 21:28 ya da 34:23), Allah, dünya hayatında tevbeleri ve olumlu çabalarıyla Allah’ın bağışlamasını ve hoşnutluğunu (rızâ) zaten kazanmış bulunan günahkarlar için Yargı Günü’nde peygamberlere sembolik olarak şefaat etme, kayırma izni verecektir (bkz. 19:87 ve ilgili 74. not); bir başka ifadeyle, peygamberlere verilen şefaat hakkı ya da yetkisi, bu anlamda, sadece Allah’ın bu günahkarları bağışlamasının bir ifadesi olacaktır. Yukarıda bağımsız ve şartsız şefaatin reddedilmesi, Allah’ın sadece ilimde “vasıta” kabul etmeyen ‘Âlim-i Mutlak olduğunun değil, fakat aynı zamanda O’nun değişmeyen, mutlak irade sahibi Tek İlah olduğunun da ifadesidir. Bu anlamda yukarıdaki ayet, Allah’ın yaratıcı kudretinden söz eden daha önceki ayetle bağlantılıdır. (Bkz. aşağıda 27. not.)  

[1566] Lafzen: “altı günde” (Bkz: İbarenin nüzûl sürecinde ilk kullanıldığı 50:38, not 37). [1567] Kur’an’da Allah için siyaset yerine hep tedbir kullanılır. Zira siyaset “dikkat ve özen isteyen, dikkat ve özen gösterilmeyince bozulan” vurgusunu taşır. Hakikattir ki Allah’ın buna ihtiyacı yoktur (Krş: Furûk, s. 29). [1568] Ebu Müslim Isfahani’ye göre Ma min şefî’indeki “tek”in mukabili olan “çift, ikinci” anlamına şef‘den türetilmiştir. Bu durumda mâna mealde tercih ettiğimiz gibi olur. Yine Ebu Müslim, illa biiznihiyi “varlık, ancak O’nun izninden sonra vücut bulmuştur” şeklinde açıklamıştır (Râzî). Tercihimizin gerekçesi budur. Tüm şefaat anlayışları Zümer 44 ve Sebe 23 ışığında tashih edilmelidir (Bkz: kelimenin ilk geçtiği 74:48, not 39). [1569] Mekke putperestlerinin putlarını Allah katında kendilerine torpil geçecek aracılar olarak görmeleriyle alâkalıdır. “Yalnız O’na kulluk edin”; yani, “Yalnız O’ndan kayırma ve yardım dilenin!”  

Âyette, göklerin ve yerin altı günde yaratıldığı buyurulmaktadır. Allah'a göre gün, ân mânâsına geldiği gibi, uzun devirler anlamına da gelir. Çünkü me'âric Sûresinde Allah katında bizim sayımızca elli bin yıl süren bir günün var olduğu belirtilmektedir. Başka yerlerde de Allah katında bizim sayımızca bin yıl süren bir günün varlığından söz edilir. Bu ifâdelerden, Allah katında günün, itibârî olduğu, çeşitli zaman birimlerini ifâde ettiği anlaşılmaktadır. İşte bu âyette belirtilen gün, dünyâların oluşum devresi anlamında bir zaman birimini göstermektedir. Demek ki Allah, evreni altı günde, yani altı büyük oluşum devrinde yaratıp bugünkü biçimine koymuştur.  

[1] Sahibiniz [*] Bakınız Araf 7/54 [3] Şefaat, birinin eşlik etmesini istemek, eşlik etmek veya arka çıkmaktır. (El-Ayn, Müfredât). Mahşer günü kimseye şefaat edilmeyecektir. "Öyle bir günden çekinip korunun ki o gün kimse kimsenin yerine ceza çekmeyecek, kimseden şefaat kabul edilmeyecek, kimseden fidye alınmayacak ve kimseye yardım edilmeyecektir." (Bakara 2/48) Dünyada insanlar birine destek olabilirler. "İyi bir işe destek veren ondan bir pay alır; kötü bir işe destek veren de ondan dolayı bir sorumluluk üstlenir." (Nisa 4/85) Cennete gitmiş biri, şirk günahı ile değil de diğer günahlarından dolayı cehennemde olan bir yakınını yanına isteyebilir. "Günahkarları, suya koşarcasına cehenneme sevk edeceğiz. Rahman'dan söz almış olanlar dışında kimse şefaate (birinden destek alma hakkına) sahip olamayacaktır." (Meryem 19/86-87) İster dünyada ister cehenneme gitmiş biri için olsun, şefaat ancak Allah'ın onayıyla olabilir. .  

(3) “Altı gün” ve “Arş üzerine kurulma” kavramları için 7:54’ün açıklamasına bakınız.  

1385 See note 1031 to 7:54. 1386 Istawa, with the preposition il a after it, means He turned to or He directed Himself by His will; hence, in 2:29,1 have translated, "His design comprehended the heavens," to emphasise the fact that the heavens were not eternal or co-eternal with Him, but were a part of His design, and in a sense, as they appear to man subjectively, a complement to the creation of man's Earth. With the preposition 'ala after it, as here and in 7:54, 23:28, and 25:59, the meaning seems to be "to mount or ascend," and to be firmly established, to sit firm and unshaken, beyond question" (Cf. 20:5 ) . The Throne of authority represents many ideas: e.g., (1) that Allah is high above all His Creation; (2) that He regulates and governs it, as a king does, whose authority is unquestionably recognised; (3) that He is not, therefore, like the gods of Greece and paganism, who were imagined to be in a world apart, careless of mankind, or jealous of mankind, but on the contrary, He (4) disposes of their affairs and all affairs continuously and with justice; (5) that the authority of His prophets, ministers, and messengers is derived from Him, and such intercession as they can make is by His will and permission. (R). 1387 Cf. 6:80.