Tevbe Sûresi 51. Ayet Meali

İnsanın başına gelen her şey Allah’ın bilgisi dâhilindedir. Allah, kulu istemedikçe kötülük yaratmaz. Yarattığını ya kul hak etmiştir ya da hayırlı bir geleceğin habercisidir. Onun için inanan insan, Allah’tan gelen her şeye layık olduğunu bilmeli, en büyük yardımcısının, koruyucusunun, yol göstericisinin ve güvenilir dostunun Allah olduğuna inanmalı. Ayetteki “tevekkül”, yan gelip yatarak işi Allah’a bırakmak değil; her türlü çabayı gösterip gerekliliklerini yerine getirdikten sonra sonucu Allah’a bırakmaktır, Onu vekil etmek ve Ona güvenmektir.  

[1] Ya’ni sâhibimizdir.  

Bak 2:286.  

1- Gerekli gördüğünden, uygun gördüğünden. 2- Yakın olan, yardım eden, koruyan, yol gösteren. Mevla yalnızca Allah'tır. Allah'tan başkasına Mevla, Mevlâna demek şirktir. Veli sözcüğünün eş anlamlısıdır. 3- Allah'a güvenmek, O'na dayanmak; her türlü çabayı gösterdikten sonra, sonucu Allah'a bırakmak.  

(2)“Eğer desen: ‘Kader bizi böyle bağlamış, hürriyetimizi selb etmiştir (elimizden almıştır). İnbisat ve cevelâna müştâk (açılmaya ve coşmaya düşkün) olan kalb ve ruh için kadere îman bir ağırlık, bir sıkıntı vermiyor mu?’ El-cevab: Kat‘â ve aslâ! Sıkıntı vermediği gibi, nihâyetsiz bir hıffet (hafiflik), bir rahatlık ve revh u reyhânı (rahat ve huzûru) veren ve emn-i emânı (tam bir güveni) te’mîn eden bir sürur (sevinç), bir nûr veriyor. Çünki insan kadere îmân etmezse, küçük bir dâirede cüz’î bir serbestiyet, muvakkat bir hürriyet içinde, dünya kadar ağır bir yükü, bîçâre rûhunun omzunda taşımaya mecburdur. Çünki insan bütün kâinâtla alâkadardır. Nihâyetsiz makāsıd ve metâlibi (maksadları ve istekleri) var. Kudreti, irâdesi, hürriyeti bunların milyondan birisine kâfî gelmediği için, çektiği ma‘nevî sıkıntının ağırlığı ne kadar müdhiş ve muvahhiş (vahşet verici) olduğu anlaşılır. İşte kadere îman, bütün o ağırlığı kaderin sefînesine (gemisine) atar, kemâl-i râhatla, ruh ve kalbin kemâl-i hürriyetiyle kemâlâtında serbest cevelânına (coşarak dolaşmasına) meydan verir. Yalnız nefs-i emmârenin (kötülükleri emreden nefsin) cüz’î hürriyetini selb eder (çekip alır) ve fir‘avniyetini ve rubûbiyetini (rab olma da‘vâsını) ve keyfemâ yeşâ (dilediğince) hareketini kırar. Kadere îman o kadar lezzetli ve saâdetlidir ki, ta‘rîf edilmez.” (Tılsımlar, 26. Söz, 88)  

(*) Peki, Allah’ın yazdığı nedir? Bilindiği üzere Tevbe-9/ 50-52. ayetler savaşın sonucuyla alakalıdır. Burada ayrım yapılmaksızın hangi taraftan olursa olsun, eğitimli ve donanımlı olup davası uğruna her türlü fedakârlığı gösteren kimselere zafer ve başarı, böyle olmayanlara da sıkıntı ve yenilgi söz konusu olur. İşte inanan- inanmayan arasında hiçbir ayrım yapmadan yüce Allah’ın kendileri için yazdığı budur. Zira Bedir savaşındaki zafer ile Uhud savaşındaki yenilgi bunun için birer örnektir. Bedir savaşında Müslümanlar kendilerini savunmak için üzerlerine düşen her türlü gayreti gösterip canları pahasına hiçbir fedakarlıktan kaçınmadılar, bu nedenle kendilerine zafer ve galibiyet isabet etti. Uhud savaşında ise, okçuların, Hz. Peygamberin verdiği talimata uymamaları ve ganimet peşinden koşmaları nedeniyle onlara bir sıkıntı ve mağlubiyet isabet etti. İşte 51. ayette böyle durumlara vurgu yapılıyor. Yani Allah’ın yazması insanın eylem, gayret, fedakârlık, hâl ve hareketine tabidir. Örneğin: Eğitimli, donanımlı, kararlı, sabırlı ve cesaretli olan ve hiçbir fedakârlıktan kaçınmayan, askeri ve maddi yönden de güçlü olanlara zafer ve galibiyet isabet eder. Ama bu durumda olmayanlara, yani teçhizat, eğitim, askeri ve maddi yönden zayıf bulunanlara da sıkıntı ve yenilgi isabet eder. (الله اعلم) Ayrıca bunu genelleştirirsek bile iyi veya kötü insana isabet edenin Allah tarafından yazılıp belirlenmiş olması, o musibetin daha önceden Allah tarafından bilinmiş olması demektir. Yani her şey Allah’ın irade/onayı/ ve bilgisi dâhilinde gerçekleşmektedir. Zira Allah’ın bilgisi dâhilinde, kendi iradesiyle gerçekleştirdiği fiillerle hayat filmini oluşturan ve ona göre âhiret hayatını da şekillendirecek olan akıllı bir varlıktır insan. Yani yüce Allah’ın bunları önceden bildiğinden dolayı yazması, söz konusu hadiseye bir tesiri yoktur, çünkü ilim maluma tabi olduğu için söz konusu hadise o şekilde yazılmaktadır. Ayrıca (مولي)’’Mevlâ’’Allah’ın bir ismi sıfatıdır. Sahip olan, yakın olan, yardım eden, koruyan, yol gösteren. Mevlâ yalnızca Allah’tır. Allah’tan başkasına ‘’Mevla, Mevlâna’’ demek uygun ve caiz değildir. Zira Enfal-40’da Allah hakkında (نعم المولي ونعم النصير) ‘’O, ne güzel Mevla ve ne güzel yardımcıdır.‘’ deniliyor.  

Bu ayet “alın yazısı”nı değil, ilahî hükümlerin yazılışını yani farz kılınışlarını içermektedir.  

1 Yani bizim başımıza ne gelirse, hepsi Allah’ın takdiridir. O da netice itibarıyla mutlaka, bizim lehimizedir. Savaşı kazanırsak, nîmetlerine dünyada kavuşuruz. Yok, eğer yenilirsek şehit olur, cennete gideriz. 2 Tevekkül: Lügatte âcizliğini ortaya koymak ve başkasına güvenmek anlamına gelir. Dini terim olarak ise Tevekkül: “Kulun sebepleri yerine getirdikten sonra, Allah’a karşı âcizliğini ortaya koyup, sadece ona güvenmesidir.” Konu ile ilgili olarak Bk. (Nisa: 122, İbrahim: 11)3 Yani bütün gücü ve kudreti ancak Allah’a ait bilsinler, yalnızca Ona bel bağlayıp, her hususta sadece Ona güvensinler. Emrine ve takdirine gönül hoşluğu ile teslimiyet gösterip gereğince kulluk görevlerini yerine getirmeye özen göstersinler. Fakat şunu unutmamak gerekir ki, tevekkül demek, görevin yerine getirilmesini Allah’a havale etmek demek değildir. Emri ve kararı Allah’a bırakmaktır. Birçokları bu konuda gaflete düşerek, tevekkülü, kulluk görevlerinin yerine getirilmesini Allah’a havale edip, emir ve komuta mercii olarak kendi kendilerini görmek isterler. Sanki kul hiçbir şey yapmadan oturacakmış, namaz, oruç, zekât, cihad... gibi görevleri Allahu Teâlâ ona emredip yaptırmayacakmış da onun yerine Allah (hâşâ) yapacakmış gibi batıl bir zihniyet taşırlar. İsrail Oğullarının vaktiyle Hz. Musa’ya: “Sen ve Rabbin gidin ve onlarla savaşın. Biz, burada oturacağız.” (Maide: 24) dedikleri gibi, demek isterler. Bu ise Allah’a tevekkül ve itimat değil, Onun emrine güvensizliktir, tevekkülsüzlüktür ve küfürdür.  

[1462] Bu ve bir önceki âyet, mü’min ve münafığın birbirine zıt hayat tasavvurlarını ele veriyor.  

[*] Allahın yazıya geçirmesi (Hadid 57/22)