Tevbe Sûresi 5. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 2/191; 9/29-73; 66/9; 69/9.  

[166] Haram aylar hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, VIII, 195.  

Bkz.2/191, 4/91, 47/4Bu ayette, inananlara karşı öteden beri saldırı halinde bulunan ve Müslümanları yok etmek için fırsat kollayan ve onların güçsüz zamanlarını kollayan, şartlar kendi lehlerine geliştiği zaman antlaşmaları bozan müşriklere bir tehdit var. Bazı müşriklerin esir alınması ve hapsedilmesi stratejiktir. Ele geçirilen düşman askerlerinden bir kısmının daha sonra salıverilmek kaydıyla esir olarak tutulması, bilgi akışının sağlanması ve düşmanın planlarının deşifre edilmesi açısından çok önemlidir. İslam ordusunun belirlediği hedefe varması bakımından Allah, inanan kullarına bu şekilde bazı taktikler veriyor.Âyette geçen “katele” kelimesi her yerde öldürmek anlamına gelmez. Bakara Suresi’nin 2/54. âyetinde “fektulu enfuseküm” cümlesindeki “katele” fiilinin emr-i hazırı burada öldürmek anlamında kullanılmamıştır. Eğer öyle olsaydı, “kendinizi öldürün” demek olurdu ki bu doğru olmazdı. Ama ıslah edin, etkisiz hâle getirin anlamı verirsek -ki doğru olan da budur- işte o zaman manâ oturur. Yani “…içinizdeki kötülükleri öldürün (ıslah edin, etkisiz hâle getirin) …” Çünkü Hz. Musa’nın kavminin buzağıya tapmakla kendilerine büyük kötülük ettiklerini, onun için hemen Allah’a tövbe ederek içerlerindeki kötülüğü ıslah etmelerini istemiştir. Bu âyetteki “katledin” ifâdesini “etkisiz hâle getirin” olarak almak daha doğru olur. Çünkü yakalanan esirlerle ilgili aşama aşama yol gösteriliyor. Sırasıyla size zarar vermemeleri için etkisiz hâle getirin, kaçmaya fırsat vermeden yakalayın, yeniden zararlı ve etkin hale gelmemeleri için hapsedin, diğer arkadaşlarıyla tekrar irtibata geçmemeleri için bütün yolları kesin. Eğer öldürün anlamı çıksaydı bu aşamalar sıralanmazdı.  

[1] Va’de virilen dört mâh.  

Kuran'ın izin verdiği savaş savunma amacıyladır. Şu ayetlere de bakınız: 2:167-168, 190, 192-193, 256; 4:91; 60:8-9.  

1- Savaşmanın haram olduğu aylar. 2- “Bulundukları yerde öldürülecek olanlar,” müşriklerin tamamı değil; “o müşrikler” denilerek, “belli olan, yanı antlaşmanın hükümlerine uymayan, antlaşmayı bozan müşriklerden” söz edilmektedir. Ki bunlar aynı zamanda Müslümanların aleyhinde düşmanlarla iş birliği yapanlardır. Bir önceki ayette, bunların kimler oldukları zikredilmektedir. Bir sonraki ayette de korunma isteyen müşriklere, korunma sağlanması ve güven içinde istedikleri yere ulaştırılmaları istenmektedir. 3- Savaşmaktan vaz geçerlerse. 4- Samimi olarak pişman olup, destek ve dayanışma içinde olurlarsa. Salat sözcüğünün, namazın yanı sıra; dua, destek, din, yardımlaşma, dayanışma, davet, kulluk, itaat ve yaradılış amacına uygun hareket etmek gibi anlamları bulunmaktadır. Salâtın hangi anlamı ifade ettiği, ancak içinde yer aldığı ayet ve konu bağlamından anlaşılabilir. 5- Benliklerini kötülüklerden arındırıp samimi ve dürüst olurlarsa. Buradaki zekât sözcüğü, ekonomik yardımı değil, ikiyüzlülükten arınmış olmayı ifade etmektedir.  

(*) Tevbe sûresinde geçen müşrikler, bütün müşrikler değil, sadece Müslümanlarla barış antlaşmasını yaptıktan sonra, buna ihanet edip antlaşmayı bozan ve saldırıya geçen malum müşrik grubudur. Yanı burada barış antlaşmasını bozan ve saldıran bir kesime karşı savunma savaşı söz konusudur, kimseyi inanmaya zorlamak için değil. Zira Kur’an’a göre hiçbir kimse inancı için öldürülemez, Kur’an bunu şiddetle yasaklamaktadır. Konuyla ilgili iki ayet şöyledir...1-Bakara-256 .‘’لا اكراه في الدين ‘’ Dinde zorlama yoktur. ‘’Bu nedenle dini veya inancı için hiçbir insanın öldürülmesi asla meşru değildir. 2-Bakara-190. ayette de kimlerle savaş yapılabileceğine açıktan vurgu yapılmıştır. Mealen: Size savaş açanlara (saldıranlara) karşı siz de Allah yolunda (Allah’ın izin verdiği meşru müdafaa hakkınızı kullanmak suretiyle) savaşın. Ama (savunma amacınızı aşıp) saldırganlık yapmayın; Şüphesiz (kim olursa olsun) Allah saldırganları sevmez.’’ denilmiştir. (Bakara-190) Demek ki’’saldırganlara’’karşı kendimizi müdafaa etmemiz amacıyla yaptığımız savaş meşrudur, bunun dışında hiçbir savaş meşru değildir. Bu nedenle Kur’an’da savaşla ilgili geçen bütün ayetlerin hükmü sadece savunmaya yöneliktir. Peki, burada gönülden inanmayanların tövbe edip inanmaya, farzıyetine inanmadıkları hâlde namaz kılmaya ve zekât vermeye mi zorlanmaları isteniyor? Yoksa onlar Hz. Peygamber ve Müslümanlarla yaptıkları barış antlaşmalarını bozdukları, bu antlaşmaya ihanet ettikleri ve saldırganlık pozisyona geçtikleri için mi kendilerine yönelik böyle bir emir verilmiştir? Oysa bu ayetler birlikte değerlendirildiğinde görülecektir ki, 5. ayetin emri, söz konusu müşrikleri iman etmeye, namaz kılmaya, zekât vermeye vs. zorlamak için değil, aksine onları saldırganlık tutum ve davranışlarından vaz geçirmeye yöneliktir. Yine eğer bu ayetin emri onları tövbe etmeye, namaz kılmaya ve zekât vermeye zorlamak olsaydı, elbette ayet şu şekilde olacaktı: ‘’واقتلوهم حتي تابوا وأقاموالصلاة واتوالزكاة ‘’Yani ’’tövbe edip namaz kılıncaya ve zekât verinceye kadar onları öldürün’’ şeklinde olurdu. Oysa ayet bu şekilde değildir. Bu cümle esirlere yönelik olup onlar gönülden tövbe eder, namaz kılar ve zekât verirlerse savaş bitmeden de (فخلوا سبيلهم) ‘’ hemen yollarını açın/onları serbest bırakın.’’ deniliyor. Çünkü Muhammed sûresi 4. ayetin hükmü gereği esirler hemen serbest bırakılmaz, esaretleri (حتي تضع الحرب أوزارها) ’’ savaş sona erince de ya karşılıksız veya fidye karşılığı/esir takası vb. gibi/ mutlaka serbest bırakın’’ şeklindeki hükmü gereği savaş bitinceye kadar devam eder. Ama Tevbe-5. ayette eğer elinizdeki esirler gönülden tövbe edip, namaz kılıp, zekât verirlerse’’ savaşın bitimine kadar onları esir tutmayın, onları savaşın bitimine kadar bekletmeyin, hemen serbest bırakın diye anlaşılıyor. Çünkü burada esirlerin durumu değişiyor, ama Muhammed- 4. ayetteki esirlerin böyle durumu söz konusu olmadığından esaretleri savaş bitinceye kadar devam eder. Aşağıdaki Arapça metnine de bakabilirsiniz. { فَاقْتُلُوا الْمُشْركين} ( التَّوْبَة: 5) يَعْنِي: الَّذين نقضوكم وظاهروا عَلَيْكُم. (الكشاف - مدارك التنزيل وحقائق التأويل) وقوله: {فإن انتهوا فإن الله غفور رحيم} أي فإن انتهوا عن قتالكم فلا تقتلوهم؛ (التحرير والتنوير) {فَٱقْتُلُواْ ٱلْمُشْرِكِينَ} الناكثين للعهد.( انوار التنزيل واسرار التأويل):.الملاحظة: 1- اشترطت هذه الآيات الكريمات ابتداء المشركين لنا بالعدوان لإباحة قتالهم : 2- هذه الايات تأمرنا بقتال المشركين المعلومين بالاعتاداء علينا اذا انسلخ الاشهر الحرم لا كل المشركين أوالناس جميعا: 3- ولكن حسب المرويات المتضاربات أنه فرض علينا أن نقاتل جميع الناس حتي ولو أنهم مسلمين ان هم تركوا الصلاة أو لم يدفعوا الزكاة ! : 4 - وفي هذه الايات ليس فيها الامر بقتال المشركين المعتدين علينا حتي يشهدوا ان لااله الاالله الخ ويقيموا الصلاة ويؤتوا الزكاة, ولكن تقول ان تابوا عن الاعتداء والشرك واقاموا الصلاة واتوا الزكاة من غير اجبار فهم اخوانكم في الدين , وليس هذ الامر اجبار. ولكن في تلك المرويات المتضاربة اجبار كل الناس علي الاسلام واحكامه ,,5 – وان كان في هذه الايات اجبار علي الاسلام لماذا تقول الاية (وَإِنْ أَحَدٌ مِّنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّى يَسْمَعَ كَلاَمَ اللَّهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ) يعني أيلغه الي مكان أمنيته وهو أهله وبيته وان لم يؤمن و يسلم, ولاتأمرنا باجبارهم علي الاسلام قط ! 6 – وان كان في هذه الايات اجبار فلم تقول (فَمَا اسْتَقَامُواْ لَكُمْ فَاسْتَقِيمُواْ لَهُمْ) ؟ 7 – وان كان أمر القتال علينا لجميع المشركين فلماذا توصفهم الاية بأنهم (هم المعتدون) ؟ 8 – وان كان الامر بقتالهم وان لم يعتدوا علينا فلماذا تقول الاية (وَإِن نَّكَثُواْ أَيْمَانَهُم مِّن بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُواْ فِي دِينِكُمْ فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لاَ أَيْمَانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَنتَهُونَ) عن نقض عهدهم ؟ 9 – وان كان الامر بقتال غيرالمعتدين والمناقضين لايمانهم وعهودهم السلمية فلماذا تقولوا الاية (أَلاَ تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نَّكَثُواْ أَيْمَانَهُمْ وَهَمُّواْ بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ وَهُم بَدَؤُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ،) ؟ الخلاصة : الايات التي تأمرنا بالقتال انما هو قتال المعتدين والمناقضين لععهودهم دفاعا عنا وليس قتال المشركين والكافرين غير المعتدين علينا : وأن تلك الروايات كأمثال («أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَيُقِيمُوا الصَّلاَةَ، وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ، فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلَّا بِحَقِّ الإِسْلاَمِ، وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ» كلها مرويات متعارضات ومخالفات لايات القران الكريم ! لاجل هذا لايمكن لرسول الله ص أن يقول ما هو مخالف للقران الذي أنزل عله من عند رب العالمين اذا هذه الروايات كلها مكذوبة علي من أرسل رحمة للعالمين  

[4] Mühlet bitti mi.[5] Yani etraf ve eknafe dağılmasınlar. Bu hüküm yalnız arap müşriklerine mahsustur. Kur'an'ı Mübînde bunlardan başka bir kavim hakkında katil emri yoktur.  

3 Krş. Bakara, 2/190-192; Tevbe, 9/11 4 Haram aylar, dokunulmazlık aylarıdır. Bu aylar, cahiliye döneminden kalan ve Araplar arasında bugünkü tabirle bir nevi “ateşkes” aylarıdır. Her yıl bir saldırı olmadığı sürece bu aylarda savaşılmazdı. Bu aylar; Muharrem, Recep, Zilkade ve Zilhicce aylarıdır. Ayette ise, kendilerine tanınan süre bitmiş, savaş başlamıştır. Artık bundan sonra savaş hukuku geçerlidir. Zaten önceki ayetlere göre saldırgan bir müşrik topluluğu söz konusudur.  

Bu ayet [el-müşrikîne] kelimesinin başındaki [eliflâm] takısı gereği herhangi bir müşriki değil, antlaşmayı bozan, fiilî savaş durumunda olan müşriklerle ilgilidir. Bu ayet Bakara 2:190-193, 256, Nisâ 4:89-91, Enfâl 8:39-40, Tevbe 9:2-4, 12, 36, 73, 123; Hacc 22:39, Mümtehine 60:8-9, Tahrîm 66:9 ile okunmalıdır.  

1 Burada bahsedilen “Haram Aylar,” savaşın yasaklandığı dört ay değil, ikinci âyetle, müşriklerle savaşmanın, geçici olarak yasaklandığı ve Mekke’yi terk etmeleri için mühlet olarak verilen dört aydır.2 Bu dört aydan sonra, tamamen harp hali geçerlidir. Bu yüzden onların saldırısını beklemeden, savaşa hazır olun ve onları nerede bulursanız öldürün. Bk. (Nisâ: 89)  

6 Arabistan’da yaygın İslam öncesi bir örfe göre, Muharrem, Receb, Zilkâde ve Zilhicce ayları, kabileler arası saldırmazlık ya da mütareke anlamında “haram” aylar olarak kabul edilirdi. Kur’an, bu mütareke dönemlerini korumak ve çoğu zaman birbiriyle kavgalı olan kabileler arasında barışı yerleştirip geliştirmek amacıyla bu eski örfü ilga etmemiş, tersine destekleyip güçlendirmiştir. Yine bu konuda bkz. 2:194 ve 217.7 Önceki iki ayet ve keza 2:190-194 birlikte okunursa görülecektir ki, yukarıdaki ayette, andlaşmadan doğan yükümlülüklerini yerine getirmeyen saldırgan bir toplulukla, zaten içine girilmiş bulunulan bir savaş hali sözkonusudur.8 Yani, “savaş durumunda yapılması gerekli ve yararlı ne varsa, her şeyi yapın”. Mersad, “düşmanın görülebileceği, hareketlerinin gözetlenebileceği yer” demektir (Menâr X, 199).9 Daha önce de pek çok yerde işaret ettiğimiz gibi, Kur’an’ın her ayeti, Kur’an’ın bütünü gözönünde bulundurulup bütünlük içinde değerlendirilmeye çalışılarak okunmalı, anlamlandırılmalı ya da yorumlanmalıdır. Yukarıda, inananların savaş içinde bulundukları müşrikler arasında vaki olması mümkün ihtida olayından söz eden ayet de Kur’an’ın temel ilkeler örgüsü içinde değerlendirilmelidir. Bunlardan biri de “Dinde zorlama yoktur” (2:256) ilkesidir. Bu ilke, inananların zora başvurarak insanların dinlerini değiştirmeye girişmelerinin kesin bir biçimde yasak olduğunu ortaya koymaktadır ki, bu da Müslümanların, baş eğdirdikleri bir düşmandan kurtulma şartı olarak İslam’ı benimsemesini istemeleri ya da beklemeleri ihtimalini ortadan kaldırmaktadır. Bunun gibi, yine Kur’an: “Sizinle savaşanlarla Allah yolunda siz (de) savaşın; fakat aşırı gitmeyin, çünkü muhakkak ki Allah aşırı gidenleri sevmez”. (2:190); ve “Eğer sizi kendi halinize bırakmazlar, size barış teklif etmez ve ellerini çekmezlerse, o zaman onları yakalayın, ele geçirdiğiniz zaman öldürün: İşte böylelerine karşı size [savaşmanız için] apaçık yetki verdik” (4:91) şeklinde ölçüler koymaktadır. Bütün bunlardan anlaşılacağı gibi, savaşa ancak savunma amacıyla izin vardır (bkz. 2. sure, 167 ve 168. notlar); bunu pekiştiren bir ifade de: “Eğer vazgeçerlerse -(o zaman) Allah çok- bağışlayıcı, çok-merhamet edicidir” (2:192) kaydıdır. Aynı anlamda: “Eğer vazgeçerlerse, o zaman husumet bütünüyle son bulacaktır” (2:193) tekidi de vardır. Öte yandan, düşmanın “Eğer tevbe eder, salâta katılır [lafzen, “namazı kılar”] ve arındırıcı yükümlülüklerini (zekât) yerine getirirlerse” sözleriyle ifade edilen İslam’a dönüşü, onlar için “düşmanlığı bırakma”nın yollarından, nereden bakılırsa bakılsın, sadece biridir ve dolayısıyla, bu surenin 5 ve 11. ayetlerinde bu konuya yapılan atıf, İslamiyet’in bazı kasıtlı tenkitçilerinin ileri sürdüğü gibi, kesinlikle, “ya ihtidâ ya ölüm” gibi bıçak sırtı bir seçimi îma etmemektedir. Nitekim, 4 ve 6. ayetler, inananların, bu tür inkarcılara karşı benimseyecekleri, onlar düşmanları değilmiş gibi davranmalarını öngören tutum hakkında ilave bir açıklama getirmektedir. (Bu konuda ayrıca bkz. 60:8-9.)  

[1406] Veya: “Dokunulmazlık ayları”. Buradaki el-eşhuru’l-hurumdan kasıt, bilinen haram aylar değil, anlaşma süresine denk gelen 4 aydır. Cahiliyyede insanın dokunulmazlığı istisna idi. Vahiy, insan dokunulmazlığını kural hâline getirdi ve dokunulabilirlik istisna oldu. Bu yüzden de geleneksel “haram aylar” uygulaması boşa çıktı. [1407] Bu savaşın gerekçesi 7. âyetten de anlaşılacağı gibi “anlaşmaya ihanet”tir, asla “Ya İslâm, ya ölüm!” seçeneğine zorlama değildir (Krş: 8:61). [1408] Lafzen: “..bırakın, yollarına gitsinler”.  

[1] Eşhur-u hurum ya'ni harâm aylar Receb, Zilka'de, Zilhicce, ve Muharremdir.  

[1] Yukarıdaki duyuru, haram aylarının ikincisi olan Zilhicce'de yapılmıştı. Buradaki haram aylar (el-eşhuru'l-hurum) bilinen aylar değil, ikinci âyette belirtilen dört aydır. Haram denmesi, bu süre içinde muhatapların dokunulmaz sayılmasından dolayıdır. [2] Antlaşmayı bozan o müşrikle Bunlar daha önce Muhammed aleyhi selamı öldürmeye kalkan, onu ve yakınlarını Mekke'den göç etmeye zorlayan kimselerdir. Resul'e karşı işlenmiş bu suçun karşılığı olarak ya verilen tarihe kadar göç edecekler ya da öldürüleceklerdir.11. ayette tevbe edip bunu hareketlerine de yansıttıkları takdirde bu muameleye maruz kalmayacakları bildirilmektedir.  

(1) Âyetteki emirler, savaş durumunda yapılması gereken şeylerde zaaf gösterilmemesi yolunda emirlerdir ve, antlaşmalarını zaten bozmuş olan ve Müslümanlarla fiilen savaş halinde bulunan müşriklere, kendilerine verilen dört aylık sürenin bitiminden sonra takınılacak tavrı bildirmektedir.  

1250 The emphasis is on the first clause: it is only when the four months of grace are past, and the other party shows no signs of desisting from its treacherous designs by right conduct, that the state of war supervenes - between Faith and Unfaith. 1251 When war becomes inevitable, it must be prosecuted with vigour. According to the English phrase, you cannot fight with kid gloves. The fighting may take the form of slaughter, or capture, or siege, or ambush and other stratagems. But even then there is room for repentance and amendment on the part of the guilty party, and if that takes place, our duty is forgiveness and the establishment of peace. 1252 The repentance must be sincere, and that is shown by conduct - a religious spirit of true prayer and charity. In that case we are not to bar the gate against the repentant. On the contrary we must do all we can to make their way easy, remembering that Allah is Oft-Forgiving, Most Merciful.