Tevbe Sûresi 43. Ayet Meali

4.Burada Resulullah`ın; Tebük savaşına çıkmamak için özür bildiren münafıkların savaştan geri kalmalarına izin vermesi kastediliyor.  

“Allah seni affetsin!” deyişi bir suçlama ya da sorumlu tutma ifadesi değil, bir bağışlama ifadesidir. Söz konusu meselede serbest hareket ettiği kaygısıyla kendisini suçlu hisseden Hz. Peygamberi rahatlatmak için teselli anlamında kullanılmış bir ifadedir. Burada Tebük savaşına çıkmamak için mazeret uyduran münafıkların savaştan geri kalmalarına izin vermesi kastediliyor ki bu Hz. Muhammed’in yöneticiliğinin yetersiz olduğu ya da ahlakî bir zaafın yer aldığı anlamına gelmez. Ayette de belirtildiği gibi yalancıların bilinmesi ve tanınması bakımından onlara izin vermemesinin daha doğru olacağı bildiriliyor.  

Kavmi içerisindeki bazı insanlar, Hz. Peygambere [sallallahu aleyhi vesellem] gelip, bazı mazeretler ileri sürerek, cihada katılmamak için izin istemişlerdi. Bu kişilerin munâfık olduklarına dair haklarında bir nassın bulunmaması sebebi ile Resûlullah [aleyhissalâtu vesselâm] Efendimiz bu hususta zâhire göre hükmederek içtihat etmiş ve neticede bu kişilerin Tebûk seferine katılmamalarına müsaade etmişti. * “Allah seni affetsin”; Bu cümlede herhangi bir azarlama yoktur. Arap dilinde bu ifadeler çok yaygındır. Bunun örnekleri çoktur. Devlet ricallerinin huzurunda konuşmaya başlayan âlimler, “Eslehekellah/Allah seni ıslah etsin” yani “Her daim dosdoğru olasın” manasında bir cümle ile sözlerine başlarlar. Bu tür cümlelerin söylenmesi, ortada bir hatânın olduğu anlamına gelmez. Peygamberler, ismet (günahsızlık) sıfatına sahiptirler. Hayatlarının hiçbir döneminde (çocukluk, gençlik, peygamberlik öncesi veya peygamberlik vazifesini yaparken) küçük-büyük, gizli-açık hiçbir günaha meyletmezler, her daim ilâhî koruma altındadırlar.  

(*) Meallerdeki (عَفَا اللّهُ عَنكَ)’’afallahu anke’’ Allah seni affetsin’’ şeklindeki çeviri çok hatalıdır, çünkü (عَفَا) geçmiş fiil kipi olup dua ile (inşa cümlesi ile) bir alakası yoktur. Zaten affetmek Allah’ın elindedir, neden peygamberin affedilmesi için dua etsin ki? Aşağıdaki tefsir metinlerine bakılabilir. Ayrıca bu âyetten, Hz. peygamberin de yanılıp hata edebileceği, hata etmese bile Allah’ın affına muhtaç olduğu anlaşılmaktadır. Hz. Peygamberin bir kısım hataları için Bk. (En’am: 52, Kehf: 23, Tahrim: 1, Tevbe: 113, Abese:1- 4) Ama ne zaman Hz. Peygamber bir hata yapmışsa hemen vahiy ile uyarılmış ve doğru olan ona gösterilmiştir. لقد عفا الله عنك ايها الرسول في إذْنِك لهؤلاء المنافقين بالتخلّف عن الجهاد قبل أن تتبيّن أمْرَهم، وتعلم الصادقَ من أعذارهم ان كان، كما تعرِف الكاذبين منهم في ادّعائهم الإيمان (تيسير التفسير – القطان - المنتخب في تفسير القرآن الكريم - أيسر التفاسير - ). والمعنى: عفا الله عنك يا محمد، وتجاوز عن مؤاخذتك فيما فعلته مع هؤلاء المنافقين من سماحك لهم بالتخلف عن الجهاد معك فى غزوة تبوك، حين اعتذروا إليك بالأعذار الكاذبة، (الوسيط في تفسير القرآن الكريم) و وقد صرح علماء الأصول بجواز الخطأ في الاجتهاد على الأنبياء عليهم السلام قالوا : ولكن لا يقرهم الله على ذلك بل يبين الصواب فيه. (تفسير المنار) (يقول تعالى لرسوله صلى الله عليه وسلم: عفا الله عنك أي: سامحك وغفر لك ما أجريت) (.تفسير السعدي) الإعراب: (عفا) فعل ماض مبنيّ على الفتح المقدّر على الألف (اللّه) لفظ الجلالة فاعل مرفوع (عن) حرف جرّ والكاف ضمير في محلّ جرّ متعلّق ب (عفا  

[2] Tebük'ten geri kalmak hususunda izin isteyen münafıklara.  

(Peygamber’in (s.a.a) savaşlara katılmama hususunda münafıklara izin vermesi, asla bu yüce insanın kötü tedbirde bulunduğunun ve yöneticiliğinin zayıf olduğunun nişanesi değildir. Aksine Peygamber’in zarafetini, yöneticilik letafetini, güçlü ve fevkalade tedbirini göstermektedir. Sonuçta da Peygamber bu konuda asla kınanmış değildir. Aksine Allah inatçı münafıkları kınamak için, bu şekilde Hz. Resul’e hitap etmiş ve adeta kendisine şöyle buyurmuştur: “Ey Peygamberim! Senin izin verip vermemenin onlar için bir farklılığı yoktur. Onlar asla savaş meydanlarına katılmayacaklardı. Ama eğer sen izin vermeseydin, münafıkların nifakı ve çirkin yüzleri daha çabuk ortaya çıkacaktı; yoksa sen kötü bir iş yapmış değilsin.” Ayette yer alan, “Allah seni affetti” cümlesi de şefkat, merhamet, ilgi izharı, yumuşaklık ve benzeri sebeplerden dolayı söylenmiş bir dua cümlesidir. Nitekim Türkçe’de de yaygın olduğu üzere, “Allah sana hayır versin, ne yaptığını gördün mü?” veya “Allah seni affetsin, onların ne yaptığını gördün mü?” şeklinde demekteyiz Bu cümleler, Zemahşeri’nin sandığı gibi muhatabın bir günah işlediğine delalet etmemektedir. Örnek olarak küstah bir insan, saygın bir insana terbiyesizlik yapmak istemektedir. Bu sahneyi gören başka birisi ise zorla, ricayla veya herhangi bir yolla bu küstahlığa engel olmak istemektedir. Burada o saygın insan, bu sahneyi gören o şahsa şöyle diyebilir: “Allah sana rahmet etsin. Neden engel oldun? Bıraksaydın onlar istediklerini yapsaydı da herkes onun nasıl küstah bir insan olduğunu görseydi.” Açıkça görüldüğü üzere bu sahneye şahit olan kimse hiçbir günaha bulaşmamıştır. Aksine gerekli ve layık bir iş yapmıştır. O saygın insan da diğerinin yaptığından asla rahatsız olmamıştır. Hatta bundan dolayı çok da mutludur. Bu açıdan “Allah seni affetsin” cümlesi asla uygunsuz bir iş yaptığı anlamında değildir ve “Neden onun bu işi yapmasına izin vermedin” cümlesi de o şahsı kınamak için söylenmiş değildir, aksine yumuşaklık, merhamet ve şefkat üzere söylenmiş sözlerdir.)  

Bu ayet Muhammed 47:19, Fetih 48:2, Tahrîm 66:1-2, ‘Abese 80:3-9 ve Nasr 110:3. ayetlerle birlikte okunmalıdır. “Bir peygamber aynı hatayı iki kere yapmaz; sürekli hata yapmaz, hatası düzeltilmeden ve istiğfar edip bağışlanmadan ölmez.” Hatanın düzeltilmesi, söz konusu davranışın ümmet için bir hatanın devamını engellemeye yöneliktir. Peygamberlerin masumiyeti de vahyin insanlara ulaştırılması noktasındadır; yoksa hiç hata yapmamalarında değildir.  

1 Bu hitâpta Peygamberimizin, Peygamberlikle beraber, kulluğunu ifâde ve münâfıklara bir tehdit vardır. Ayrıca bu âyetten, Peygamberimizin de hata (zelle) edebileceği, hata etmese bile Allah’ın affına muhtaç olduğu anlaşılmaktadır. Konuyla ilgili olarak Bk. (Mü’min: 55, Muhammed: 19, Fetih: 2, Kasas: 56 ve dipnotu.) Peygamberimizin bir kısım hataları için Bk. (En’am: 52, Kehf: 23, Tahrim: 1, Tevbe: 113, Abese: 1-4)  

67 Dilek ya da temenni formunda dile getirilmiş olsa da, bu ifadenin, “Allah seni affeder” ya da “Allah seni affetti” anlamında, kendilerinin sefere katılmaktan mazur görülmelerini isteyen kimselerin şüphe götürür özürlerini hataen, ama beşerî açıdan anlaşılabilir nedenlerle kabul etmesi yüzünden Hz. Peygamber’in ahlaken sorumlu tutulmayacağını bildiren bir bağışlama ifadesi/ikrarı olduğu görüşünde bütün müfessirler birleşmişlerdir. Bizce bu “bağışlama” bildirisi, öncelikle, Hz. Peygamber’i, sözkonusu meselede fazlaca serbest davrandığı kaygısıyla kendini suçlamaktan, kendini kınamaktan kurtarma niyetine matuftur. (Akılda tutulmalıdır ki, Tevbe suresinin bu bölümü Tebük seferi sırasında ya da seferden hemen sonra vahyedilmiştir.)  

[1453] “Ben de sizin gibi ölümlü bir insanım” (18:110) itirafının yaşanmış karşılığı. Bu şefkat uyarısı, anlaşılabilir nedenlere dayalı bir taktik hatayı dile getirir. Bu hatanın arka planında asla ahlâkî bir zaaf yer almaz. Belki Allah Rasûlü’nün davranış ve kararlarının tahlile açık oluşuna bir işarettir. [1454] Bu ve müteakip âyetlerde münafıkların istediği “iznin” mahiyeti nedir? Savaşa katılmak için mi, katılmamak için mi izin istenmektedir? Çoğunluk, savaşa katılmamak için izin istendiği görüşündedir. Fakat dakik bir okuma, burada istenen iznin “savaşa katılmak için” istenen izin olduğu sonucunu vermektedir. Şöyle ki: 1) Sefere katılmamak için izin istemek ikiyüzlülerin tarzı değildir. Bu şekilde kendilerini açık etmiş olacaklardır. Bu iznin “katılma” izni olduğunu düşünenler, muhatapların gerçek niyetlerini gizleyen münafıklar olduğunu gözardı etmektedirler. Oysa münafığın davranışı, kendini gizleme temelinde yükselir. 2) Sefere katılmamak için -gerçek ya da sahte- mazeret belirtip izin isteyenlerin kınanmadığının delili 90. âyettir. Bir münafık için de mazeretten bol bir şey yoktur. Kınanan durum, seferden kaytarmak için izin almak değil, katılmaktan nefret ettiği hâlde tam tersi gibi davranıp “Bizim de katılmamız gerekir mi?” diye, teamüllerin aksine katılım izni isteyerek ikiyüzlülük yapmaktır. 3) Bu ikiyüzlülüktür, çünkü Tebük seferi için ilan yapılmıştır. Mü’min olana düşen bu çağrıya tereddütsüz icâbettir. Tıpkı Zemahşerî’nin dediği gibi: “Savaşa katılmak için izin istemek mü’minlerin âdetinden değildi. Muhacir ve Ensarın samimileri ‘Nebi’den asla izin istemeyiz ve sözümüz sözdür; biz mallarımız ve canlarımızla onunla birlikte cihada katılacağız’ diyorlardı” (Keşşaf; ayrıca krş: 48:15). Bu sonucu esas alırsak, 49 ve 86. âyette izin istediğinden söz edilenleri daha farklı bir kategori olarak değerlendirmek gerekecektir ki, vakıayla uyumlu olan da budur. İşbu sebeplerle onlara orduya katılma izni verilmemiştir. 47. âyetin girişi de bunu teyit eder. Bundan ayrı olarak, savaşa katılmamak için izin isteyen bir zümre daha vardır. Arkadan gelecek olan 49 ve 86. âyetler işte bu zümreden söz etmektedir.  

[2] Tebük gazâsına çıkıldığı zamân münâfıklar bir takım a'zâr serdiyle gazâya iştirâkden 'afv olunmalarını ve geride kalmaları içün müsâ'ade i'tâsını Rasûl-ü Ekrem efendimizden ricâ itmişler ve Fahr-i Kâinât da onlara Mekke'de kalmaları içün izin virmişdi. Bu âyet-i kerîme onlar hakkında nâzil olmuşdur. Bundan sonra 59uncı âyet-i kerîmeye kadar bunlar hakkındadır.  

1308 Literally, "Allah give thee forgiveness!" But there is no question of fault here, and Imam Razi understands the expression to mean an exclamation-as one might say in English, "God bless you!" In Shakespeare "God save you!" is a simple friendly greeting, without any question of danger: e.g., in "Much Ado about Nothing," iii. 2. 82. Note that in 3:152, last clause, "forgiveness" is put in juxtaposition to "grace" as having closely allied meanings. What the Holy Prophet had done in the Tabuk expedition was that he had been granting exemptions which may appear from a military point of view too liberal. He was actuated by motives of kindness as well as policy-kindness, because, in the urgency of the moment he did not wish anyone who had a real excuse to be refused exemption; and policy, because, if any one did not come with hearty good will, he would be a burden instead of a help to the army. The policy was justified, because in fact 30,000 men or more followed him. But that did not in any way justify the slackers, and in a review of the position, the slackers and hypocrites are justly condemned.