Tevbe Sûresi 108. Ayet Meali

Münafıklardan on iki ve bir rivâyete göre on beş kişi, Müslümanların topluluğunu bölmek için bir mescit kurmuşlardı. Hz. Muhammed (s.a.a)'i, o mescitte namaz kılmaya çağırdılar. Hz. Muhammed (s.a.a) Tebük savaşına gidiyordu. Şimdi sefere gidiyoruz, dönünce, Tanrı izin verirse gelir kılarız dedi. Âyetteki "Allah'la ve Peygamberiyle savaşanın gelmesini gözlemek için" sözüyle Ebu-Âmir adlı bir rahip kastedilmektedir. Bu rahip, Peygamberle savaşan müşriklere katılmış, sonunda, ben Roma imparatoruna gidiyorum, büyük bir orduyla gelip Muhammed'i ve ona uyanları mahvedeceğim diyerek yola düşmüştü. Şam civarında öldü. Bu âyetlerin vahyedilmesinden sonra Hz. Peygamber, bu mescidi yıktırmıştı.  

Ayet günümüz Müslümanlarına da temeli takva ile inşa edilmemiş, iyi niyetle yapılmamış, kibir, gösteriş, riya vb. maksatlarla yapılmış ibadethanelere girilmemesi, namaz da kılınmaması gerektiği mesajını vermektedir.  

1- Onların mescitlerinde (Mescid-i Dırar) namaz kılma, asla oralarda bulunma.  

(Fitne-fesat odakları, güya temiz niyetlerinden kaynaklanan söz konusu istekleri neticesinde yeni bir cami yaptılar. Daha sonra Hz. Peygamber’e (s.a.a) gelerek “Efendimiz! Yeni mescidimize gelmenizi ve açılış merasimi olarak ilk cemaatle namazı sizin kıldırmanızı rica ediyoruz” dediler. Fakat Resulullah (s.a.a), teklifin yerine getirilmesini bir süre erteletti. Daha sonra Hz. Peygamber (s.a.a) Tebûk’e sefere çıkınca bu münafıklar da haince seri faaliyetlerine başladılar. Bu yeni mescitle kendilerini teşkilatlandırmaya ve İslam’a karşı komplolar düzenlemeye devam ettiler. Hararetle bekledikleri Müslümanların yenildiği haberini alır-almaz Abdullah b. Ubeyy’i kendilerine kral yapmayı kararlaştırdılar. Ama seferden dönüş esnasında, Medine’ye yakın “zi-Evan” denilen yerde bu ayetin inmesi üzerine Peygamber (s.a.a) şehire girmeden önce Müslümanların gidip o mescidi yıkmalarını emretti.)  

Bu ayetlerde dinde ayrılığın ve tefrikanın ulaştığı boyutlara dikkat çekilmektedir.  

1 Takva: Zarar verecek şeylerden sakınıp, kendisini iyice korumak demektir. Böylece takva, himâyeye girerek korunmak ve kendisini korumaktır. En kuvvetli koruma ise, Allah’ın korumasıdır. Şeriatta takva: “insanın kendisini Allah’ın koruması altına koyarak, âhirette zarar verecek şeylerden sakınması” demektir. Bu sebeple de “takva” kelimesi bu mealin tamamında, “Allah’a karşı hata etmekten sakınmak” diye tercüme edilmiştir. Takvayı sadece olumsuz ve soyut bir perhizkârlık zannetmek yanlıştır. Takva üç aşamadır. a- Cehennem azabından korunmak için şirkten uzaklaşıp, îman etmek. b- Büyük günâhları işlemekten ve küçük günâhlarda ısrardan ve Allah’a karşı hata etmekten kaçınıp, farzları yerine getirmek. c- Kalbini Allah’tan meşgul edecek şeylerden temizleyip bütün varlığıyla Allah’a yönelmek.2 Kuba Mescidi-Takva Mescidi: “Temeli takva üzere atılan mescid” Medine’ye Efendimizin gelmeden önce “Kuba” mevkiinde yaptığı “Kuba Mescidi”dir. Kuba Mescidi; Hz. Peygamber (s.a.v)’in Hicret esnâsında binâ ettiği ve içinde ashabıyla birlikte namaz kıldığı, İslâm’da inşa edilen ilk mesciddir. Hz. Peygamber, Kubâ’ya Rebîulevvel ayının ortalarında bir pazartesi günü ulaştı. Orada, Amr b. Avf oğullarının yurdunda Külsüm b. Hidm’in evinde on küsur gece misâfir oldu. (Buhârî) Hz. Peygamber (s.a.v), ilk muhacirlerin namaz kıldığı Külsüm b. Hidm’in hurma harmanındaki sahayı genişleterek Kubâ Mescidi’ni kare şeklinde bina etti. Mescid’in yapımında en büyük gayreti Ammar b. Yâsir göstermiştir. Abdullah b. Revâha da hem çalışıp, hem şiir söylüyor, mü’minlerin yorgunluklarını hafifletiyordu. (Tecrid-i Sarih) Ayette geçen “Takva Mescidi”nin hangisi olduğu hususunda farklı rivayetler ve yorumlar vardır. Mehmed Vehbî Efendi: “Esası takva üzerine bina kılınan mescidden murat, Mescid-i Nebevî olma ihtimali var ise de âyetin evveli ve âhiri Mescid-i Kubâ olmasına delalet eder” der. (Hülasat’ül-Beyan). Kubâ Mescidi Hz. Peygamber (s.a.v)’in, düzenli olarak Cumartesi günleri, zaman zaman da Pazartesi günleri ziyaret etmeyi âdet haline getirdiği bir mescid idi. Oraya bazen binekli olarak bazen yaya gider ve namaz kılardı. Bir hadîs-i şeriflerinde bunu Müslümanlara da tavsiye ederek: “Kim güzel bir şekilde abdest alır, sonra Kubâ Mescidine gelir ve orada namaz kılarsa onun için umre sevabı vardır” buyururlar. (İbnu Mâce, Tirmîzi). Hz. Ömer (r.a) halifeliğinde pazartesi ve perşembe günleri burayı ziyaret ederdi. Kubâ Mescidi Hz. Osman ve Ömer b. Abdülaziz tarafından genişletildi. Daha sonra birçok defa tamirat görüp yenilendi. 1829 yılında Sultan II. Mahmud tarafından imar edilen tek minareli ve düz tavanlı Mescid, Suudî Arabistan hükümeti tarafından yıkılıp kubbeli ve çifte minareli olarak büyütülerek yenilenmiştir.3 Bu mescid bizzat Peygamberimizin kurduğu, hicret esnasında Kuba’da kaldığı günlerde namaz kıldığı, “Kuba Mescidi”dir. Ayrıca bu mescidin, “Mescid-i Nebevi” olduğu da rivâyet edilmiştir. (Kurtubî)4 Tatahhur: Taharette mübalağa etmek, temizlik hususunda titiz davranmaktır. Şer’î anlamda taharet hem “necaset” denilen maddi pisliklerden, hem de “hades” denilen manevi kirlerden arınmak demektir. Burada ise “dırar, küfür, tefrika” gibi fena hasletlere karşılık olarak kullanılmış olma karinesiyle; “tatahhur”dan asıl maksat, cismanî olandan ziyade kalbî olan taharettir. Yani günah, isyan, cimrilik ve tembellik gibi çirkin huylardan ve onların manevi lekelerinden iyice arınmak demek olduğu açıktır. (Elmalılı)5 Bu âyet nazil olunca Rasulullah (s.a.v) maiyetinde bulunan bir grup Muhacir ile yürüyüp Kuba mescidine vardı. Kapısında biraz durakladı, bekledi, içinde Ensar oturuyorlardı. Bunun üzerine onlara: “Siz mü’min misiniz?” diye sordu, cemaat sustu, hiç ses çıkarmadı, sonra tekrar sordu, Hz. Ömer (r.a.): “Ey Allah’ın Rasulü! Şüphesiz ki, müminler, ben de onlarla beraberim.” dedi. Peygamberimiz (s.a.v) buyurdu ki; “Kazaya razı olur musunuz?” Onlar: “evet” dediler. “Belaya sabreder misiniz?” buyurunca onlar yine: “evet” dediler. “Bollukta şükreder misiniz?” buyurdu. Onlar yine “evet” dediler. Bunun üzerine Rasulullah (s.a.v) “Kâbe’nin Rabb’ı hakkı için bunlar mümindirler.” buyurdu ve sonra oturdu. Daha sonra: “Ey Ensar topluluğu! Allah sizi meth ü sena etti. Abdestte ne yapıyorsunuz?” buyurdu. Onlar da: “Dışkıyı üçtaşla siliyoruz, sonra da su ile taharetleniyoruz.” dediler. Rasulallah (s.a.v): “Onun içerisinde (günahlarından) temizlenmeyi seven kimseler vardır…” ayetini okudu. (Elmalılı)  

144 Lafzen, “oraya” -zımnen, “orada dua etmek için.”145 Lafzen, “Doğrusu, takvâ üzerine kurulu bir mescid en uygunudur...” vb. Bazı müfessirler burada sözü edilen mescidin, Hz. Peygamber’in ya da arkadaşlarının inşa ettikleri ilk mescid olması bakımından, Hz. Peygamber’in H. 1. yılın Rebiülevvel ayında Medine’nin yakın köyü ya da kenar mahallesi Kubâ’ya vardığında orada yapımına başlanan Kubâ mescidi olduğu kanaatindedirler. Ne var ki, Hz. Peygamber’in, buradaki “takvâ (Allah’a karşı sorumluluk bilinci) üzerine kurulu mescid” tanımını daha sonraki dönemlerde inşa edilen Medine’deki mescidine de yakıştırdığını ifade eden sahih Hadisler vardır (Müslim, Tirmizî, Neseî, İbni Hanbel). Dolayısıyla, buradaki tavsif ve tanımlamanın, yapımcıları tarafından gerçekten ve samimî olarak içlerinde yalnızca Allah’a ibadet edilsin diye kurulmuş her mescid için geçerli olduğunu söylemek en doğrusudur. Bu son görüş müteakip ayetle de zaten doğrulanmaktadır.  

[1534] Bu uyarı boşuna değil. Çünkü Rasulullah’ı mescidlerine davet etmişlerdi. Amaçları o fesat yuvasını meşrulaştırmaktı. Vahiy bu uyarıyı yapmasaydı, Allah Rasûlü bu davete icâbet edebilirdi. Ama bu, oranın fesat yuvası oluşu gerçeğini değiştirmezdi. [1535] Âyet öncelikle mânevî arınmayı ifade eder. Bununla birlikte maddî temizliğe de işaret eder. Nitekim Efendimiz Allah’ın övgüsüne mazhar olan Medinelilere nasıl temizlendiklerini sorunca, onlar abdesti ve guslü söylemişlerdi. Efendimiz âyetteki mübalağa kipini delil göstererek “Bunları hepimiz yapıyoruz, sadece sizin yaptığınız daha özel ne var?” diye sorunca tuvalette suyla temizlendiklerini söylemişler, “İşte (gerçek sebep) bu!” demiş; ashabına yönelerek “Hepiniz öyle yapın!” buyurmuştur (İbn Ebi Hatim ve İbn Mace).  

[2] Takvâ üzerine te'sîs idilmiş mescid, Mescid-i Kubâ'dır.  

[*] Takva: Allah'tan çekinerek korunma, kendini(fırtatını) bozmama. Bakınız Bakara 2/2.  

1357 The original "Mosque of Piety" built by the Holy Prophet himself. 1358 The true Muslim must be pure in body, mind, and heart. His motives should always be sincere, and his religion without any alloy of worldly gain.