Tebbet Sûresi 5. Ayet Meali

[Not: Bu sure, Kur’an’ın Allah kelâmı olduğunun ispatıdır. Çünkü Resulüllah’ın, bu ayetlerden sonra 7 yıl daha yaşayan amcasının iman edip etmeyeceğini bilmesi imkânsızdır. Üstelik Ebu Leheb’in, münafıklık ederek, sırf Kur’an’ı yalancı çıkarmak üzere zahiren iman etmiş gibi davranamayacağını da bilen sadece Cenab-ı Hakk’tır.]  

Ebu Leheb, Hz. Peygamberin amcası olmasına rağmen ona düşmanlık edenlerin en başında geliyordu. Karısı Ümmü Cemil de bu düşmanlığında kocasına katılır, hatta zaman zaman dikenli çalılar taşıyıp Hz. Peygamberin geleceği yollara dökerdi. Sûrede, bunların hem bu düşmanlıkları, hem de bu yüzden uğrayacakları azap dile getirilmektedir.  

1- Benzetme ile boynundaki urgan/kalın iple kocası ve kendisi için Cehennem ateşine odun taşıyacağı ifade edilmektedir. “Odun taşımak”, Arapça'da deyim olarak, “koğuculuk yapmak, laf taşımak” anlamına gelmektedir.  

(3)“(Sûre-i Tebbet) nâzil olduktan sonra, Ebû Leheb’in karısı Ümm-i Cemîl denilen حَمَّالَةَ الْحَطَبِ[Odun hamalı] bir taş alıp, Mescid-i Harâm’a gelmiş. Ebû Bekir (ra) ile Resûl-i Ekrem Aleyhissalâtü Vesselâm orada oturuyorlarmış. Gözü Ebû Bekir-i Sıddîk (ra)’ı görüyor, soruyor: ‘Yâ Ebâ Bekir! Senin arkadaşın nerede? Ben işitmişim ki, beni hicvetmiş (alaya almış). Ben görsem, bu taşı ağzına vuracağım.’ Yanında iken Hazret-i Peygamber Aleyhissalâtü Vesselâm’ı görmemiş.” (Zülfikār, 19. Mektûb, 64)  

(*) İslâma karşı iğrenç sözleri taşıyan, fitne ve fesat ateşini yakan ve boynundaki çok değerli gerdanlığı da Hz. Muhammed ve İslâmın aleyhine harcayacağına dair Lat ve Uzza gibi putlarla yemin eden Ebu Leheb’in karısı da dünyada iken boynundaki bu gerdanlık ateşe dönmüş olarak boynunda olacaktır, deniliyor. Yani Ebu Leheb’in karısı cehenneme odun vb. bir şey taşımaz, belki, dünyada iken İslâma ve Hz. peygambere karşı fitne ve fesat ateşini yakıyor ve çirkin sözlerin taşıyıcılığını yapıyordu. İşte bu nedenle dördüncü ayette geçen ‘’hammaletel hateb’’ cümlesi ile 5. ayette geçen (حبل من مسد ) ‘’hablun min mesed’’ birer mecaz ifade ve benzetme olup normal odunla ve hurma liflerinden bir iple hiçbir ilgisi yoktur. Aşağıda bulunan Arapça lügat ve tefsir metinlerine de bakılabilir. المَسَدُ :المِحْوَرُ من الحديد تدور عليه البَكرة (تعريف و معنى المسد في معجم المعاني الجامع) وكانت تمشي بالنميمة بين الناس وتوقد نار البغضاء بينهم والعداوه ويحكى أن كان لها قلادة فاخرة من جوهر، فقالت : واللات والعزى لأنفقها في عداوة محمد، فأعقبها الله حبلاً في عنقها من مسد جهنم - قال قتادة : قلادة من ودع وقال الحسن : كانت خرزات في عنقها [ فاخرة ] وقال سعيد بن المسيب : كانت لها قلادة في عنقها فاخرة ، فقالت : لأنفقنها في عداوة محمد - صلى الله عليه وسلم – (تفسير البغوي ) وقال قتادة : "حبل من مسد":  

[5] Yahut filvaki odun taşıyıcıdır, boğazında hurma lifinden bükülmüş ip vardır. Veya kovucudur.  

4 Ayetlerin sonuna baktığımızda ilk dört ayetin sonu “b” harfiyle bitmekte ve bunlar kendi arasında bir musiki oluşturmaktadır. Adeta istiflenen veya atılan odunların çıkardığı tab-tab diye sesler bu musikiyi vermektedir. Kelimelerin kendisi ile son hecenin ses tonundan anlattığı konu adeta anlatılan olayı canlandırıyor yani edebi sanatlardan aliterasyon vardır.  

1 Mesed: İnce hurma dallarından elde edilen ve sağlam bükülüp örülen sağlam bir urgan, liftir. Yani mesed, kuvvetli liflerden, kıl, deri ve demir gibi hangi maddeden yapılırsa yapılsın bildiğimiz kendir, urganlar tarzında fitil fitil, kat kat ip şeklinde bükülmüş veya örülmüş “sağlam urganlar” demektir.  

4 Mesed terimi, maddesi ne olursa olsun, bükülmüş iplerden yapılan her türlü şeyi gösterir (Kâmûs, Muğnî, Lisânu’l-‘Arab). Burada soyut anlamdaki kullanılışı ise ikili bir muhteva taşımaktadır: hem bu kadının kötülüğe meyilli, bozuk ve eğri tabiatını, hem de “her insanın kaderi boynuna bağlanmıştır” (bkz. 17:13 ve özellikle ilgili not 17) manevî gerçeğini anlatır -ki 2. ayetle birlikte bu surenin genel, zamanlar üstü muhtevasını ortaya koyar.  

[5931] Lafzen: “bükülmüş liflerden”. Mesed, bir şeyin sağlamlık ve dayanıklılığını ifade eder (Mekâyîs). Fakat daha derinde boynuna bağlı kölelik halkasını temsil eder. Zımnen: Allah’a kul olmayan nefsine esir olur ve ateşi boylar. [5932] Ebu Leheb ve karısı hakkındaki bu ilâhî bilgi, Alîm olan Allah’ın zamandan müstağni mutlak bilgisidir. Bu gerçek ışığında, bu ikisinin muhtemel hidayetine dair tüm sorular anlamını yitirmektedir. Allah’ın mutlak bilgisi, bilinen öznenin varlığına bile ihtiyaç duymaz. Sadece parçayı bilen ve gören insana düşen, bütünü bilen ve gören Allah’a teslim olmaktır.  

(Hatıra "Madem ki tevbe kapısı açıktır, o halde Ebu Leheb hakkındaki cehenneme atılma hükmü neden onun ölümünden evvel açıklanmıştır?" sorusu gelebilir. Bu takdîrin ibret olarak açıklanmasının sebebi, Ebu Leheb’in şirk ve küfürde aşırı gitmesinden ötürü, Allah Teâlâ tarafından kalbinin mühürlenmiş olmasıdır. Kalbin mühürlenmesinden murâd ise, kişinin kalb aynasının -uyarıları hiçe sayıp günah üstüne günah işlemesi sonucu- kapkara kesilip görünmez hale gelmesidir ki, artık onun aklına tevbe düşüncesi gelmez. Şeytan, yaptıklarını süslü ve güzel göstermiş, peşinden sürüklemiş kendi avenesinden yapmıştır. Elmalılı'nın belirttiği gibi: "Şimdi birisi -Nasr suresinde olduğu gibi- tesbih, hamd ve istiğfar ile Allah'a giden, diğeri de -Tebbet suresinde olduğu gibi- hüsran ve aşağılanma ile ateşe giden iki son böyle beyân edildikten sonra, güzel bir sona erişmek ve o helâkten kurtulmak için tek çarenin Allah’ın dinine sarılmak ve bunun için de önce Allah’ı birlemek ve samimiyetle tanımak sonra da bütün kötülüklerden korunmada O'nun yardımına sığınmak olduğu hususu tevhid ve samimiyetle O'na bağlanma emredilecektir.)  

Ebû Leheb’in, Ebû Süfyan’ın kızkardeşi olan eşi Ümmü Cemil de kocasından geri kalmayan bir düşmandı. Diken toplayıp Resulullahın yoluna saçardı. Âhiretteki âkıbetini de kendisi istemiş olarak, kendini yakacak olan odunu taşıma işini devam ettirecektir.  

Sûrede fevkalâde edebî bir uyum vardır: Öfkeden kızaran "alevli adam" ve onun alevini tutuşturan "odun hamalı karısı" alevli bir ateşe girmektedirler. Sûreyi okursanız kelimelerdeki "È b" harflerinden, odunların birbirine çarpmasından duyulan bir "tab, tab" sesi çıktığını duyarsınız. İşte bu, kelimelerdeki mûsikînin anlattığı konuya uygunluğu(aliterasyon)dur. Mûsikî, odunların toplanıp demetlenmesini canlandırmaktadır.  

[1] Ebî leheb Rasûlullah efendimize en büyük düşmanlardan ve en ziyâde zahmet ve eziyet idenlerden idi. Bir gün Rasûl-ü Ekrem akrabâsını cem' ile onlara emr-i ilâhiyi teblîğ ve inzâr iderken akrabâsından olmak dolayısıyla orada bulunan Ebî Leheb: "Yâ Muhammed bizi bunun içün mi topladın, Allâh seni helâk itsün" didi. Fahr-i Kâinât'a elindeki taşı atub gitdi ve bilâhare bir cemâ'at de "Eğer Muhammed'in didiği doğrı ise ben zengînim, malımı fedâ ider 'azâbdan kurtulurum" dimişdi. Karısı çalı çırpı toplayub arkasına yüklenerek getirir Rasûl-i Ekrem'in kapusı önüne atardı ki dikenleri ayağına batsun. Bu sûre bunlar hakkında nâzil oldı.