Tebbet Sûresi 4. Ayet Meali

Ebu-Leheb'in karısı Ümmü Cemil, dikenler toplar, demet yapar, iple bağlayıp sırtına bağlar, getirir, Hz. Muhammed (s.a.a)'in geçeceği yollara döşerdi.  

Ebu Leheb, Hz. Peygamberin amcası olmasına rağmen ona düşmanlık edenlerin en başında geliyordu. Karısı Ümmü Cemil de bu düşmanlığında kocasına katılır, hatta zaman zaman dikenli çalılar taşıyıp Hz. Peygamberin geleceği yollara dökerdi. Sûrede, bunların hem bu düşmanlıkları, hem de bu yüzden uğrayacakları azap dile getirilmektedir.  

(*) (حَمَّالَةَ الْحَطَبِ)’’hammaletel hatab’’ her ne kadar zahiren ateş yakmak için çok odun taşıyan anlamında ise de bu bir kinaye olup dedikodu yapan, laf taşıyan, aleyhte tezviratta bulunanlar ve fitne ateşini körükleyenler için kullanılan bir deyimdir. Boynunda bir iple bağlı oluşu sanki efendisine bağlı onun adına çalışan tıpkı tasmalı bir kimse gibi fitneye yardım etmesinden kinayedir. Aynı gayeye hizmet etmenin beliğ bir ifadesidir. Lafzen, “odun hammalı”, insanlar arasında “nefret ateşini tutuşturmak için” gizliden gizliye gerçek dışı söylentiler yayan ve iftiralar atan kişiyi anlatan meşhur bir deyimdir. (Zemahşerî; bkz). Yani burada (الْحَطَبِ)’’hatab’’mecaz bir ifade olup fitne ateşininin yakıtı demektir. İşte onun eşi de islama, Kur’an’a ve Hz. peygambere karşı fitne ateşini körüklüyordu. Aşağıdaki tefsir metinlerine bakılabilir. (حَمَّالَةَ الْحَطَبِ» أي حمالة الفتنة، التي تؤجج بها نار العداوة، وتسعى بها بين الناس، لتثير النفوس على النبي، وتهيج عداوة المشركين له ( التفسير القراني للقران) (وقصارى أمرها - إنها في تكليف نفسها المشقة الفادحة، للإفساد بين الناس وإيقاد نيران العداوة بينهم، بمنزلة حاملة الحطب التي في عنقها حبل خشن تشدّ به ما تحمله إلى عنقها حين تستقلّ به، وهذه أبشع صورة تظهر بها امرأة تحمل الحطب وهي على تلك الحال. (تفسير المراغي) وقال قتادة ، ومجاهد ، والسدي : كانت تمشي بالنميمة وتنقل الحديث فتلقي العداوة بين الناس وتوقد نارها كما توقد النار بالحطب . يقال : فلان يحطب على فلان ، إذا كان يغري به (تفسير البغوي) وقال بعض العلماء : { وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ } المراد بها النميمة أنها كانت تنم ، ما وجه الشبه ؟ لأن النار تشتعل اشتعالا كبيرا في الأمور الحسية كذلك النميمة تشعل في القلوب النارأنها كانت تحتطب الكلام وتمشي بالنميمة ، قاله الحسن والسدي فسمي الماشي بالنميمة حمال الحطب لأنه يشعل العداوة كما تشعل النار الحطب (تفسير الماوردي ) - (وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ) إلى جهنم . فالحطب كناية عن الكافرين الذين تغويهم على حرب النبيّ وتحرّضهم على القتال ، فكأنها ترسلهم إلى جهنم . وهذا مثلُ قوله تعالى { وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَبًا } . وكلمة "الحمل" معناه التحريض على الإثم أو القتل أو علي شيء آخر(حقائق التأويل في الوحي والتنزيل ) فلم تحمل امرأته إذا أعواد الخشب على ظهرها، ولكنها كانت كنافخ الكير تشعل نار الحرب والإنتقام، نار الغرور والغطرسة، نار الحقد الأسود والغل الأعمى لتوجه كل ذلك ضد الإسلام ونبيه والمسلمين فحق عليها الوعيد حَمّالَةَ الحَطَبِ- تَسْعَى فِي الفِتْنَةِ وَنَشْرِ الأَكَاذِيبِ (أيسر التفاسير): (4)- وَسَتُعَذَّبُ.  

3 “Hammâlete’l-hatab” Arapçada tabir olarak “odun taşıyıcı” demektir. Meâlciler genelde bu anlamı kullanmışlardır. Aslında dedikodu yapan, laf taşıyan ve aleyhte tezviratta bulunanlar için kullanılan bir deyimdir. Boynunda bir iple bağlı oluşu sanki efendisine bağlı onun adına çalışan tıpkı tasmalı bir kimse gibi fitneye yardım etmesinden kinayedir. Aynı gayeye hizmet etmenin beliğ bir ifadesidir.  

3 Lafzen, “odun hammalı”, insanlar arasında “nefret ateşini tutuşturmak için” gizliden gizliye gerçek dışı söylentiler yayan ve iftiralar atan kişiyi anlatan meşhur bir deyim (Zemahşerî; bkz. ayrıca Taberî’nin nakliyle ‘İkrime, Mücâhid ve Katâde). Kadının adı Ervâ Ummu Cemîl binti Harb b. Umeyye idi: Ebû Süfyân’ın kardeşi ve dolayısıyla Umeyye saltanatının kurucusu Muâviye’nin halası idi. Onun Muhammed (s)’e ve o’na tâbi olanlara karşı nefreti o kadar şiddetliydi ki, sık sık, karanlıkta Hz. Peygamber’in evinin önüne o’nu yaralamak için dikenli çalılar serperdi; ve bu büyük öfkesini sürekli olarak Hz. Peygamber’i ve o’nun mesajını zedeleyici iftiralar atmak suretiyle gösterirdi.  

[5929] Kur’an’ın zikrettiği eşler dört kategoride tasnif edilebilir: 1) iyi-iyi: İbrahim ve eşi, 2) kötü-kötü: Ebu Leheb ve eşi; 3) iyi-kötü: Hz. Nûh ile Lût ve eşleri; 4) kötü-iyi: Firavun ve eşi. Bu dört eşleştirme tüm eş durumlarını kapsar. Benzer bir sınavı veren her mü’min için örnek veya ibret olur. [5930] Veya: “Karısı da; o odun hamalı olan (karısı)”; ya da bunu laf taşımaktan kinaye sayarak: “laf taşıyan (karısı)”. Tercihimiz günahı sırtta taşınan bir yük olarak niteleyen En’âm 31 gibi âyetlere dayanmaktadır. Zımnen: Karısı dünyada eşinin küfrüne katkı veriyordu, âhirette de ateşine katkı verecek.  

(Hatıra "Madem ki tevbe kapısı açıktır, o halde Ebu Leheb hakkındaki cehenneme atılma hükmü neden onun ölümünden evvel açıklanmıştır?" sorusu gelebilir. Bu takdîrin ibret olarak açıklanmasının sebebi, Ebu Leheb’in şirk ve küfürde aşırı gitmesinden ötürü, Allah Teâlâ tarafından kalbinin mühürlenmiş olmasıdır. Kalbin mühürlenmesinden murâd ise, kişinin kalb aynasının -uyarıları hiçe sayıp günah üstüne günah işlemesi sonucu- kapkara kesilip görünmez hale gelmesidir ki, artık onun aklına tevbe düşüncesi gelmez. Şeytan, yaptıklarını süslü ve güzel göstermiş, peşinden sürüklemiş kendi avenesinden yapmıştır. Elmalılı'nın belirttiği gibi: "Şimdi birisi -Nasr suresinde olduğu gibi- tesbih, hamd ve istiğfar ile Allah'a giden, diğeri de -Tebbet suresinde olduğu gibi- hüsran ve aşağılanma ile ateşe giden iki son böyle beyân edildikten sonra, güzel bir sona erişmek ve o helâkten kurtulmak için tek çarenin Allah’ın dinine sarılmak ve bunun için de önce Allah’ı birlemek ve samimiyetle tanımak sonra da bütün kötülüklerden korunmada O'nun yardımına sığınmak olduğu hususu tevhid ve samimiyetle O'na bağlanma emredilecektir.)  

Ebû Leheb’in, Ebû Süfyan’ın kızkardeşi olan eşi Ümmü Cemil de kocasından geri kalmayan bir düşmandı. Diken toplayıp Resulullahın yoluna saçardı. Âhiretteki âkıbetini de kendisi istemiş olarak, kendini yakacak olan odunu taşıma işini devam ettirecektir.  

6295 Abu Lahab's wife was a woman of equally passionate spite and cruelty against the sacred person of the Prophet. She used to tie bundles of thorns with ropes of twisted palm-leaf fibre and carry them and strew them about on dark nights in the paths which the Prophet was expected to take, in order to cause him bodily injury. "To carry firewood" may also be symbolical for carrying tales between people to embroil them. This was also one of her vices. But she was laying up for herself another kind of Fire and another kind of Rope, the Fire of Punishment, and the Rope of Slavery to Evil. Thus does Evil prepare its own fate. This is the general lesson of sustained craft and cruel wrongdoing recoiling on the wrongdoer's head. See also Introduction to this Surah.