İhlâs Sûresi 1. Ayet Meali

[821] İhlâs sûresi ve genel ilkeler için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XXI, 439; 447.  

 Samed, hiçbir şeye muhtaç olmayan, aksine her şey kendisine muhtaç olan demektir.  

1- Allah, Allah'ın özel ismidir. Allah sözcüğü, isim olarak Allah'ın dışında başka hiçbir şey için kullanılamaz. Başka dillere bu ismin dışında başka bir isimle aktarılamaz. Dilbilimcilere göre herhangi bir isimden türememiş, çoğulu, erili, dişili olmayan “tek başına, köksüz bir isimdir. 2- Bir tektir: Ehad, sayısal bir değer olarak tek, bir demek olmasının yanında, bu teklikte “eşsizliği”, “benzersizliği” de ifade etmektedir.  

(1)Burada zikredilen sıfatlara ihlâs ile îmân eden bir kimsenin, cehennemden kurtulacağı rivâyet olunduğundan, bu sûreye de aynı isim verilmiştir. (Râzî, c. 16/32, 176)  

(*) Allah, Allah’ın özel ismidir. Allah sözcüğü, isim olarak Allah’ın dışında başka hiçbir şey için kullanılamaz… Dilbilimcilere göre herhangi bir isimden türememiş, çoğulu, erili, dişili olmayan “tek başına, köksüz bir isimdir. O, bir tektir: Ehad, sayısal bir değer olarak tek, bir demek olmasının yanında, bu teklikte “eşsizliği”, “benzersizliği” de ifade etmektedir…(E. Aktaş Meal Açıklaması) Allah ismi, varlığı ezelî, ebedî, zarurî ve kendinden olup her şeyi yaratan, her şeyin mâliki ve mukadderatının hâkimi, her şeyi bilen ve her şeye kadir olan...Yüce Mevlâ’nın öz (has) ismidir (bk. Bakara 2/255). (Ebû Hayyân, VIII, 528); sıfat olarak Allah’a nispet edildiğinde O’nun birliğini, tekliğini ve eşsizliğini ifade eder. Bu sebeple “ahad” sıfatının bazı istisnalar dışında Allah’tan başkasına nispet edilemeyeceği düşünülmüştür. Aynı kökten gelen vâhid ise “bölünmesi ve sayısının artması mümkün olmayan bir, tek, yegâne varlık” anlamında Allah’ın sıfatı olmakla birlikte Allah’tan başka varlıkların sayısal anlamda birliğini ifade etmek için de kullanılmaktadır. Türkçe’de de “bir” (vâhid) ile “tek” (ahad) arasında fark vardır. Bir, genellikle “aynı türden birçok varlığın biri” anlamında da kullanılır. “Tek” ise “türdeşi olmayan, zâtında ve sıfatlarında eşi benzeri olmayan tek varlık” mânasına gelir. İşte Allah, bu anlamda birdir, tektir... Kaynak: (Kur’an Yolu Tefsiri Cilt: 5 Sayfa:714-715) Bu sûrenin İslam dininin inancını temellendirirken, diğer dinlerin ve doktrinlerin inançlarını ilga etmekte olduğunu görürüz. Bu ayet, Kur’an’ın tevhid inancını temellendiriyor. Politeizmi/çoktanrıcılığı da ayrıca ilga ediyor.  

[6] Mekke'de nâzil olmuş, (4) âyettir. Tevhid-i ilmi'yi beyan İçin nâzil olmuştur.  

1 Ahad: Allah’ın Bir olduğunu ifade eden ismidir. Bu sûrede, hem lafzî hem de nassî manayı birlikte ifade edecek olursak sûrenin İslam dininin inancını temellendirirken, diğer dinlerin ve doktrinlerin inançlarını ilga etmekte olduğunu görürüz. Bu ayet, Kur’an’ın tevhid inancını temellendiriyor. Politeizmi/çoktanrıcılığı da ayrıca ilga ediyor.  

(Mekke’de nazil olmuştur ve 4 ayettir. İhlâs, samimi olmak, dine içtenlikle bağlanmak, esaslarını sırf Allah rızası için uygulamak anlamınadır. İslâm’ın tevhid akidesinin en özlü ve anlamlı ifadesidir. Yenabi’ul Mevedde s.125 ve Menakib-u İbn-i Meğazili s.69-70’te yer aldığına göre Hz. Resulullah şöyle buyurmuştur: “Ey Ali! Senin insanlar içindeki örneğin, Kur’an’daki İhlâs suresi gibidir. Kim İhlâs suresini bir kere okursa, Kur’an’ın üçte birini okumuş gibidir. Kim onu iki kere okursa, Kur’an’ın üçte ikisini okumuş olur. Kim onu üç kere okursa, Kur’an’ı tamamen okumuş gibi olur. Ey Ali! Sen de işte böylesin. Kim seni kalbi ile severse imanın üçte birine sahip olur. Kim seni kalbi ve dili ile severse, imanın üçte ikisine sahip olur ve kim seni kalbi, dili ve eli ile severse imanın hepsine (yani kâmil imana) sahip olur. Beni hak ile elçi gönderene and olsun ki gök ehlinin seni sevdiği gibi yeryüzündekiler de sevseydi, Allah-u Teala hiç bir insana ateş ile azap vermezdi.”)  

Mekke döneminin ilk yıllarında gönderilen bu sûre, adı kelime olarak ayetlerinde geçmeyen üç sûreden biridir. İhlâs; dini bâtıl inanç ve hurâfelerden, şirk ve küfür bulaşıklarından temizleyerek katıksız/katışıksız hâle getirmek demektir. Kur’an’ın üç temel konusundan birisi olan tevhid ilkesini özetleyen bu sure Hz. Peygamber tarafından Kur’an’ın üçte birine denk görülmüştür. 4 ayettir.  

Benzer mesajlar: Bakara 2:255; Âl-i İmrân 3:2, 26-27; En‘âm 6:101-103; Nûr 24:35; Şûrâ 42:11; Haşr 59:22-24.  

1 Yani; “O benim bahsettiğim Allah, O herkesin bildiği Allah, O her şeyi yaratan Allah” demektir.2 Ehad (أَحَدٌ): “Zatında adet kabul etmeyen, hiç iki olma ihtimâli olmayan hakikî bir, hep bir, kendinden başkası hiç olan bir” demektir. “Vâhid” ile “ehad” eş anlamlı değildir. Allahu Teâlâ’dan başka hiçbir şey “ehad” ile tavsif olunamaz. Meselâ; “reculün ehadun”, denilemez, “raculün vâhidun” denilir. “Ehad” ferd, yani “tek” demektir. Ehad Allah’ın sıfatlarından bir sıfattır ki, yalnızca kendisine mahsustur. Bu sebeple O’na hiçbir şey ortak olamaz. Bundan başka vâhid ile ehad arasında daha birçok bakımdan farklılıklar vardır. Ehad sözü vahid kavramını da içine alır, lâkin her vahid, ehad demek olmaz. Ehad denilmekle vahid denilmiş olur, fakat vâhid denilmekle ehad denilmiş olmaz. Vahid, “başkası da düşünülebilen bir” demektir ve izafî ve itibarî de olabilir ve sayısal bir anlam ifade eder.  

[5933] Zımnen: Sadece Allah’ın mahiyeti hüviyetinin aynıdır, O’ndan gayrisinin mahiyeti ile hüviyeti farklıdır. O’nun hakkı kulluk edilmeye lâyık tek Allah olmaktır, O’ndan gayrisinin hakkı O’na kul olmaktır. Bu âyet beyan bilgi sisteminde tevhidi, burhan bilgi sisteminde hüviyeti, irfan bilgi sisteminde vahdeti ifade eder. [5934] Ehad için, “es-Samedin aksine Allah’tan başkası ehad diye nitelendirilemeyeceği için el takısı almamıştır” denilmişse de, başta bu sûrenin sonundaki olmak üzere Kur’an’da yalın olarak 53 yerde gelir. Burası dışında, hepsinde de başkaları için kullanılır. Ehad, sıfat-ı müşebbehe olması hasebiyle, “teklik O’na mahsus ve zâtıyla kaim” demektir. Belirsizlik, O’nun zâtına özgü bu niteliği kulun tam olarak kavrayamayacağına delâlet eder. Vahid yerine ehad gelmesi, maddî-manevî, aklî-hissî tüm boyutlardan ve açılardan biricikliğini, eşsizliğini ve benzersizliğini ifade içindir. Vahid olan “bir” parçalardan da meydana gelebilir, fakat ehad olan “tek” ve parçalanamaz olanı ifade eder. Mamafih Allah için Vâhid sıfatı da kullanılmıştır (Bkz: 22:34; 2:163). Fakat Ehad Vâhid’den teklik açısından daha güçlü bir sıfattır. İhlas sûresi muhatabının Allah tasavvurunu İnşâ eden bir sûredir. İlâhî bir kartvizit mesabesindedir. “Ey Allah’ım! Seni tanımak istiyorum!” diye dua eden bir kula sunulmuş bir cevap gibidir. İhlas sûresinde konuşan Allah, konu Allah’tır. Yani Allah’ın Allah hakkında konuştuğu sûredir bu sûre. Bu âyetteki kul (de ki) emrinin ilk anda hatırlattıkları şunlardır: 1) “De ki” emri muhatabın zihnini yüce bir makamdan gelen emre karşı hazırlar. 2) Bu emir talim ve terbiyeyi, yani eğitim ve öğretimi amaçlayan bir talimattır. 3) Bu bir şeyi yapma emri değil söyleme emridir. “Bir şeyi yapmadan önce ne yapacağını bil!” anlamına gelir. Zira söz düşüncenin çocuğu, eylemin annesidir. Maamafih sözün kendisi de aklın eylemidir. 4) Bir tek bu emirle tüm sûrenin belâgat çatısı değişmiş, sûre haberden İnşâya taşınmıştır. 5) Ele alınan konu akidenin direğidir ve bireysel yorumlara açık olmayan bir konudur. Onun için de muhatabın takdirine bırakılmayıp “de” emri verilmiştir. 6) “De ki” emri duyulduğu andan itibaren karşı ileti ister: “Ne diyeyim ya Rab!” Bu yöntem teyit alma yöntemidir. Yanlış anlamayı ve anlaşılmayı önlemek için kullanılır. Zira akide gibi nazik bir konuda açık kapı bırakmaya gelmez.  

(Tekdir. O’nun zâtının ve sıfatlarının ehadiyyeti karşısında, bizim duyduğumuz, bildiğimiz ve düşündüğümüz çoklukların, adetlerin hiçbiri -ne cevherleri, ne a'razları, ne eczâsı, ne küllîsi, ne cüziyyâtı- O değildir. O'nun İkincisi de değildir. Derece derece hepsi, O'nun yaratmasıyle ve emriyle meydana gelmiş olan ve O’nun varlığını dile getiren deliller ve ayetlerdir. O, her bakımdan bir, hep bir, hep tekdir. "Allah vardı ve Onunla birlikte başka bir şey yoktu" ve "Şimdi ne, olduğu gibidir")  

[*] Buradaki هُو zihinlerdeki ilah'ı göstermektedir. "Sizin ilâhınız, bir tek ilâhtır. Ondan başka ilâh yoktur. İyiliği sonsuz, ikramı boldur." (Bakara 2/163)  

6296 The nature of Allah is here indicated to us in a few words, such as we can understand. The qualities of Allah are described in numerous places elsewhere, e.g., in 59:22-24, 62:1, and 2:255. Here we are specially taught to avoid the pitfalls into which men and nations have fallen at various times in trying to understand Allah. The first thing we have to note is that His nature is so sublime, so far beyond our limited conceptions, that the best way in which we can realise Him is to feel that He is a Personality, "He", and not a mere abstract conception of philosophy. He is near us; He cares for us; we owe our existence to Him. Secondly, He is the One and Only God, the Only One to Whom worship is due; all other things or beings that we can think of are His creatures and in no way comparable to Him. Thirdly, He is Eternal, without beginning or end, Absolute, not limited by time or place or circumstance, the Reality before which all other things or places are mere shadows or reflections. Fourthly, we must not think of Him as having a son or a father, for that would be to import animal qualities into our conception of Him. Fifthly, He is not like any other person or thing that we know or can imagine: His qualities and nature are unique. 6297 This is to negate the idea of Polytheism, a system in which people believe in gods many and lords many. Such a system is opposed to our truest and profoundest conceptions of life. For Unity in Design, Unity in the fundamental facts of existence, proclaim the Unity of the Maker.