Tâhâ Sûresi 115. Ayet Meali

7.Ya da: "Hatasında ısrarlı görmedik."  

[320] Hz. Âdem’in olgusu hakkında geniş bilgi için bk. Bayraklı, KUR’ÂN TEFSÎRİ, XII, 359-370.  

[1] Ağacın meyvesini yime dimişdik.  

 Hz. Âdem, Allah’ın yasaklamasına rağmen, şeytanın teşviki ile yasaklanan ağacın meyvesinden yemiş, sözünde duramamıştı. İşte âyette Hz. Âdem’in bu davranışına işaret buyurulmakta ve onun, şeytanın teşvikine sabırlı ve kararlı olarak karşı koymadığı anlatılmaktadır. Ancak, âyetin son cümlesi, müfessirler tarafından şöyle de anlaşılmıştır: «Fakat onu, günah işlemekte kararlı bulmadık.» Çünkü Âdem, sonradan pişman olmuş ve tevbe etmişti.  

* Peygamberler, ismet (günahsızlık) sıfatına sahiptirler. Hayatlarının hiçbir döneminde (çocukluk, gençlik, peygamberlik öncesi veya peygamberlik vazifesini yaparken) küçük-büyük, gizli-açık hiçbir günaha meyletmezler, her daim ilâhî koruma altındadırlar.  

1- Uyması gereken kurallar konusunda ondan söz aldık.  

(*) Ahd; söz vermek, emir, talimat, taahhüt, antlaşma, yükümlülük, itimat veren söz, yemin, misak, bir şeyi korumak anlamlarına gelir. Bir şeyi her durumda koruyup gereğini yerine getirmek demek olan ahitte hem yemin, hemde kesin söz verme anlamı vardır. Yemin, ahdin dinî ve kutsî yönünü; söz vermede ahlâkî yönünü teşkil eder. Âyette geçen ‘ahidnâ fiili’ “vahyini, mesajlarını ulaştırmak” anlamında yapılan ‘gönüllü sözleşme’ şeklinde anlaşılmalıdır. Zira Allah’ın elçiliği zorla gerçekleşen bir görev değil, bir tekliftir. Bu teklifin kabul edilmesi Allah’la yapılan ahittir. Bu ahdin temeli Allah’ın emir ve yasaklarına öncelikle resûlün uymasıdır. Hz. Âdem’in ‘yasak ağaca’ Allah’ın “Yaklaşmayın!” demesine rağmen yaklaşması bu ahdin tek taraflı bozulması manasındadır. El-‘azm kelimesi, “kararlılık, sebat ve ısrar” demektir. Risâlet; sorumluluk, kararlılık ve sebat isteyen meşakkatli bir görevdir. Bu nedenle teklifin kabulünden ziyade, gerekliliklerini yerine getirmek zorlayıcı olmaktadır. Hz. Muhammed’in resûl seçilme sebeplerinden biri de kararlı, yani azîmli bir karakterde olması idi. (Bkz.Kalem:4) (Kurandan Hayata)  

1 Bk. (Bakara: 35, A’raf: 19)  

102 Sözkonusu ilahî buyruk -yahut daha uygun bir deyişle, ilahî uyarı- 117. ayette dile getirilmektedir. Bu pasaj, 99. ayetteki ifadeyle, (“Sana geçmişte olup bitenlerin mahiyetinden böyle [bir üslup içinde] bahsetmekteyiz”) bağlantılı olup, manevî gerçekleri gözardı etme eğiliminin insan türünün daimî özelliklerinden biri olduğunu işaret içindir (Râzî). İnsan türü, Kur’an’ın başka yerlerinde olduğu gibi, burada da Hz. Âdem’le simgelenmektedir.  

[2641] A’râf 11’den de açıkça anlaşılacağı gibi Kur’an’ın tamamında Âdem’in kıssası Âdemoğlu’nun kıssasıdır. (Âyetin notuna bkz.) Burada tüm insanları içine alan bir fıtrat sözleşmesinin dile getirildiği hatırlanmalıdır: “Onlar ki Allah’a verdikleri söze sadâkat gösterirler ve fıtrat sözleşmesini ihlal etmezler” (13:20). Metindeki ilâ edatı, “söz aldık” anlamına gelen ‘ahidnâ’ya düz anlam verilmesini güçleştirmektedir (“Âdem’e söz aldık”?). İlâ edatı hedeflenen zaman ve mekânın nihayetine delâlet eder (İtkân II, 161). Burada, insanoğlunun yaratılış amacını gerçekleştirecek kıvama getirildiği ifade edilmektedir. Başka âyetlerde tasvir edilen ‘üflenen ruh’ ile beşerlikten insanlığa geçiş, Allah-insan arasında zımnî bir sözleşme (misak, ahd) olarak nitelendirilir (Bkz: 15:29; 38:72). Parantez içi açıklamamız bu mülahazalara dayanmaktadır. [2642] Nesiye, “o söyleneni unuttu” ya da mecazen “sırt çevirdi, tanımazdan geldi” anlamına gelir. Nisyan, “insanın kendi muhafazasına emanet edilmiş bir şeyi terk etmesidir”. Bu, akıl zafiyetinden olabileceği gibi, aldırmazlıktan ya da kasıt sonucu da olabilir (Bkz: özellikle bu âyet bağlamında sözcüğü ele alan Râğıb). Doğaldır ki, insanın kendi özüne yerleştirilmiş olan fiilî bir sözleşmeyi (ahd, misak, fıtrat) unutmasının en doğru karşılığı “kişinin kendisine yabancılaşması”dır.  

Bir zelle sebebiyle Hz. Âdem’in cennetten çıkarılmasının, hikmeti tek kelime ile “ilahî görevlendirme”dir. Beşeriyetin bütün fikri ve manevî terakkileri ve her türlü kabiliyetlerinin gelişmesi ve insanlığın mahiyetinin Allah’ın isimlerine mükemmel bir ayna olması, o görevin sonuçlarındandır. Şayet cennette kalsaydı, melekler gibi makamı sabit kalırdı. Çok sayıda melâike zaten vardı. Allah’ın hikmeti, dünyanın mâmur edilmesini ve nihayetsiz makamlara çıkabilecek insanın istidatlarını geliştirmeye elverişli bir imtihan diyarı gerektiriyordu.  

[*] Şeytanın kendi düşmanı olduğunu unuttu ve onun sözüne uydu. Halbuki Allah Teala şöyle demiti: Şeytan sizin düşmanınızdır. Sakın sizi bu bahçeden çıkarmasın.(Ta Ha 20/117) [*2] Buradaki kararlılık, Allah'ın emirlerine uyma konusunda gösterilmesi gereken kararlılıktır.  

(13) Yasak ağaçla ilgili emir kastediliyor. Âyetteki ifadeden, “şeytanın iğfaline karşı direnmekte Hz. Âdem’in azimli davranmadığı” anlamı çıkarıldığı gibi, “hatada ısrarlı olmadığı ve tevbe ettiği” anlamı da çıkarılmıştır.  

2640 The spiritual fall of two individual souls, Pharaoh and the Samiri, having been referred to, the one through overweening arrogance, and the other through a spirit of mischief and false harking back to the past, our attention is now called to the prototype of Evil who tempted Adam, the original Man, and to the fact that though man was clearly warned that Evil is his enemy and will effect his ruin, he showed so little firmness that he succumbed to it at once at the first opportunity.