Şûrâ Sûresi 38. Ayet Meali

[Not: Bu ayet, cumhuriyete ve demokratik yönetime işarettir.]  

bk. Kur’an-ı Kerim, 3/159.  

Bkz. 3/159  

 Bu âyet, İslâmî idare şeklinin, müslümanların kendi aralarından seçecekleri şûranın kararlarına dayandığına delil olarak gösterilmiştir.  

En önemli işlerden biri başkan/lider seçimidir. Son peygamberin vefatından otuz yıl kadar sonra müşrikler, seçim yerine babadan oğula geçen şeytani bir halifeliği Tanrı adına egemen kıldılar. 1923 yılına kadar süren bu şeytani hilafet süresince sayısız zulüm ve cehalet Tanrı adına işlendi. Güçlerin ayırımı ilkesiyle uygulanan bir demokrasi, bazı zaaflarına rağmen şu ana kadar öğrendiğimiz en elverişli bir danışma sistemidir. Federal sistemler farklı hukuk, din ve kültürlere sahip toplumların ve etnik azınlıkların bir arada barış ve dayanışma içinde özgürce yaşamalarını mümkün kılmaktadır.  

1- Şirkten arınmış bir bilinçle Allah'a yönelmek. İbadete layık yegâne ilahın Allah olduğuna inanmak. Yardımlaşmayı, dayanışmayı ve destek olmayı canlı ve diri tutmak. 2- Ortak/kolektif akılla. 3- Harcarlar; hayırlı işlere ve ihtiyaç sahiplerine yardım ederler.  

(1)“Müslümanların hayât-ı ictimâiye-i İslâmiyedeki (İslâmî cem‘iyet hayâtındaki) saâdetlerinin anahtarı meşveret-i şer‘iyedir (İslâmî ölçüler dâhilindeki fikir alış-verişidir). وَاَمْرُهُمْ شُورٰي بَيْنَهُمْ [Onların işleri ise, aralarında şûrâdır (istişâre iledir)] (meâlindeki) âyet-i kerîmesi şûrâyı (fikir alış-verişini) esas olarak emrediyor. Evet, nasıl ki nev‘-i beşerdeki (insanlardaki) telâhuk-ı efkâr (fikirlerin birbiri üzerine eklenmesi)ünvânı altında asırlar ve zamanların -târih vâsıtasıyla- birbirisiyle meşvereti, bütün beşeriyetin terakkıyâtı(insanlığın ilerlemesi) ve fünûnunun (fenlerinin) esâsı olduğu gibi, en büyük kıt‘a olan Asya’nın en geri kalmasında bir sebebi, o şûrâ-yı hakīkıyeyi yapmamasıdır. Asya kıt‘asının ve istikbâlinin keşşâfı (keşfedicisi)ve miftâhı (anahtarı) şûrâdır. Yani nasıl ferdler, birbiriyle meşveret eder. Tâifeler, kıt‘alar dahi o şûrâyı yapmaları lâzımdır ki, üç yüz, belki dört yüz milyon İslâm’ın ayaklarına konulmuş çeşit çeşit istibdadların(baskıların) kayıdlarını, zincirlerini açacak, dağıtacak meşveret-i şer‘iye ile şehâmet (kahramanlık) ve şefkat-i îmâniyeden tevellüd eden (doğan) hürriyet-i şer‘iyedir (meşrû‘ hürriyettir) ki; o hürriyet-i şer‘iye, âdâb-ı şer‘iye(İslâmî ahlâk ölçüleri) ile süslenip, garb medeniyet-i sefîhânesindeki (batının ahlâksız medeniyetindeki)seyyiâtı (günahları) atmaktır.” (Mektûbât, Hutbe-i Şâmiye, 422)  

(*) Bu âyet, İslâmî idare şeklinin, müslümanların kendi aralarından seçecekleri şûranın kararlarına dayandığına delil olarak gösterilmiştir. Çünkü en önemli işlerden biri başkan/lider seçimidir. Hz. peygamberin vefatından otuz yıl kadar, (dört Hulefai Raşidin dönemleri) bügünün tabiriyle seçme ve seçilme sistemi mevcut idi, yani yönetici ve lider halk tarafından seçilirdi. Ama maalesef Hz Ali’nin şehadetinden sonra Emeviler, Kur’an’ın ön gördüğü bu şûrâ sistemine /devlet ve yönetim işlerinde halkın birlikte karar verme, yönetime katılma ve lider seçimi gibi vs./ son vererek, babadan oğula geçen şeytani bir sistem olan monarşi rejimini haşa Allah adına egemen kıldılar…  

23 “Şûrâ” kelimesi Ş-V-R kökünden gelir. Bu; kök toplamak, ortaya çıkarmak anlamındadır. Aslında gizli olanı, örtülü olanı açığa çıkarmaktır. Buradan da insanın edep yerini açığa çıkarmasına da denir. Klasik Arapçada arının çiçeklerin özünü çıkarıp bal toplamasına, çiçekten bal çıkarmasına verilen addır. Kovandan bal peteklerini (meşar) çıkarmak için de kullanılır. (Bkz. İbn Fâris, Mekâyis; Ragıp, Müfredât, Belot, Ed-Durretu’l-Fâhire”). Nitekim istişare yapmak için yapılan danışmaya “şûrâ” denmesi adeta çiçeğe benzetilen akıllardan fikirlerin ve düşüncelerin çıkartılıp toplanmasıdır. Tıpkı arının çiçeklerin içinde gizli olan balı çıkarıp toplamasında olduğu gibi, hatta kovanlardan toplanmış balları almak gibi akıl çiçeklerinden danışarak fikir çıkarmaya veya danışılan kişilerdeki fikir ballarını çıkarıp almaya da “şûrâ” veya “meşveret” denmiştir. Ayrıca, arılardaki iş birliği ile bal yapmaya da işaret vardır. Etimolojiden çıkarılan semantik anlamlar bunlardır. Şûrâ kelimesinin bu semantik anlam ve yorumları ekseri meâllerde yoktur. Ancak, M. İslamoğlu Meal-Tefsir’inde bu ayetteki semantik anlamı yakalamış. Ayrıca Krş. Âl-i İmrân, 3/159  

Bu ayet Âl-i İmrân 3:159. ayetle birlikte okunmalıdır. Sureye adının verildiği [şûrâ] kelimesinin geçtiği bu ayette insanların kendi aralarındaki işlemlerde birbirlerine danışmaları gerektiği, istişareye dayalı bir hayat sürdürmelerinin çok önemli olduğu ifade edilmek istenmektedir.  

1 Yani; işlerini kendi aralarında zorbalıkla yapmazlar. Bu âyete göre; şûra, İslâm’da sosyal olayların çözümünde esastır. Ancak, İslâm tarihinde ve fıkıhta, maalesef bu temel prensibe sahabe döneminden sonra gerekli önem verilmemiştir. Bunun müsebbibi de Peygamberimizin, “ısırıcı melikler” olarak nitelediği krallar, bunlardan korkan âlimler ve onlara toplum mühendisliği yapan dönmelerdir. Daha sonra bazı sözde âlimler de demokrasideki seçim ve meclisi, şura ile ya karıştırmışlar ya da bunları müslümanlara şûra diye pazarlamaya kalkmışlar ve bunlara eserlerinde yer vermekten bile çekinmişlerdir. 2 Şûra’dan sonra infaktan bahsedilmesi, sanki şûra ile verilen kararların uygulanması için lâzım olan masrafların, infakla teminini veya Müslümanların infaklarını dahi aralarında istişare ederek yapmalarını ima etmektedir.  

38 Gerçek müminlerin bu özel vasıfları -ki Hz. Peygamber’in arkadaşları tarafından o kadar önemsenmiştir ki, bu sureyi daima “şûrâ” anahtar kelimesi ile anmışlardır- ikili bir anlama sahiptir: birinci olarak, Kur’an’ın bütün izleyicilerine bir tek topluluk (ümmet) içinde bir araya gelmelerini hatırlatmakta; ikinci olarak da, toplumu ilgilendiren bütün işlerini aralarında danışma ile yürütmeleri gerektiği prensibini koymaktadır. (Bu prensibin politik sonuçları için bkz. State and Government, s. 44 vd.)39 Bkz. 2:3, not 4. Toplumsal bütünlük ve danışma/katılım çağrısının hemen ardından gelmesi sebebiyle “başkaları için harcama” burada genel bir sosyal adalet yüklemi taşımaktadır.  

[4351] Şûrâ kelimesi arının bal yapma süreciyle ilgilidir. Şevru’l-‘asel, “bal toplamak”, el-meşar, “petek” anlamındadır. Arıların işbirliği ve dayanışmasını ifade eder (Lisân ve Tâc). Şûrâ, kolektif bir çabayla akıl çiçeklerinden toplanan özün bir petekte bala dönüşmesidir. “Toplumsal iş” bağlamında “danışma” prensibine yapıcı muhalefeti de ilave eden bir âyet için bkz: 24:62, not 106. Namazla yan yana anılan şûrâ, akılların saf tutması, bir bakıma akılların cemaatle namaz kılmasıdır. Ortak akla Allah cemaat sevabı verir. Sonuçta mevcudun kat kat üstünde bir bereket hasıl olur. Zira akıllı insan, başkalarının aklından yararlanandır.  

İstişare şunlardan dolayı gereklidir: 1.Eğer bir mesele iki veya daha fazla kişiyi ilgilendirdiği halde, o konuda bir kişi karar verirse, diğerlerine haksızlık edilmiş olur. 2.Müşterek işlerde bir kimse tek başına karar vermek istiyorsa bu, ya kendi çıkarını gözetmesinden, ya da kendisini öbür kişilerden üstün görmesinden ileri gelir. Her iki durum da geçerli olamaz. 3.Müşterek işler hakkında karar vermek büyük sorumluluktur. Âhirette hesap vereceğine inanan hiç kimse, bu yükü tek başına yüklenmemelidir. Hz. Peygamber (a.s.) ashabı ile istişare ettiği gibi, ondan sonra ashab da bunu yapmıştır. Mesela: halife seçimi, mürtedlerle savaş, şarap içenlere verilecek ceza, Irak arazisinin durumu gibi birçok konuda müşavere yapmışlardır.  

[*] 'Birbirine danışarak' anlamı verdiğimiz kelime ŞURA'dır. Bu sureye ismini veren kelime bu ayette geçmektedir.  

4578 Continuing the enumeration of the characteristics described in n. 4576. above, we have the following further qualities in those who wish to serve Allah. (5) They are ready at all times to hearken to Allah's Signs, or to listen to the admonitions of prophets of Allah, and to follow the true Path, as they understand it: (6) they keep personal contact with Allah, by habits of Prayer and Praise; (7) their conduct in life is open and determined by mutual Consultation between those who are entided to a voice, e.g., in private domestic affairs, as between husband and wife, or other responsible members of the household: in affairs of business, as between partners or parties interested: and in State affairs, as between rulers and ruled, or as between different departments of administration, to reserve the unity of administration: (8) they do not forget Charity, or the help due to their weaker brethren, out of the wealth or gifts or talents or opportunities, which Allah had provided for themselves: and (9) when other people use them despitefully, they are not cowed down or terrorised into submission and acceptance of evil, but stand up for their rights within the limits mentioned in verse 40. (R). 4579 Consultation. This is the keyword of the Surah, and suggests the ideal way in which a good man should conduct his affairs, so that, on the one hand, he may not become too egotistical, and, on the other, he may not lightly abandon the responsibilities which devolve on him as a Personality whose development counts in the sight of Allah. See the points in head (7) under n. 4578 above. This principle was applied to its fullest extent by the Prophet in his private and public life, and was fully acted upon by the early rulers of Islam. Modern representative government is an attempt-by no means perfect-to apply this principle in State affairs. See my Religion Polity of Islam,