Şûrâ Sûresi 11. Ayet Meali

bk. Kur’an-ı Kerim, 2/137; 112/4; Tefsîru Ebussuûd, 8/24-25; el-Lübâb, 17/173-175; Hak Dini Kur’an Dili, VII, 13-14.  

Âyetin bu kısmı, “kendi türünüzden..” şeklinde de tercüme edilebilir.  

1- Onlara işleyiş yasalarını koyandır. Çevirilerde, ayette yer alan “fâtiru” sözcüğüne, “yaratma” anlamı verilmektedir. Bu doğru değildir. Zira “fatira” yaratmak değil, bir şeyin “fıtratı” yani sahip olduğu özellikler demektir.  

(1)“Kur’ân-ı Azîmüşşân’da fermân ettiği gibi: لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَئٌ* dür. [O’nun misli gibi hiçbir şey yoktur!] Yani ne Zâtında, ne sıfâtında, ne ef‘âlinde (fiillerinde) nazîri (dengi) yoktur, misli olmaz, şebîhi (benzeri)yoktur, şerîki (ortağı) olmaz! Evet, bütün kâinâtı bütün şuûnâtıyla (hâlleriyle) ve keyfiyâtıyla (sıfatlarıyla)kabza-i rubûbiyetinde (terbiye ve idâresi altında) tutup, bir hâne ve bir saray hükmünde kemâl-i intizâm(mükemmel bir düzen) ile tedbir ve idâre ve terbiye eden bir Zât-ı Akdes’e (en mukaddes Zât olan Allah’a), misil ve mesîl (benzer) ve şebîh ve şerîk olmaz, muhâldir (imkânsızdır). Evet bir Zât ki, O’na yıldızların îcâdı(yaratılması) zerreler kadar kolay gele! Ve en büyük şey en küçük şey gibi kudretine musahhar ola (boyun eğe)! Ve hiçbir şey hiçbir şeye, hiçbir fiil hiçbir fiile mâni‘ olmaya! (...) Ve herşey O’ndan nihâyet derecede uzak olduğu hâlde, O ise herşeye nihâyet derecede yakın olabilen bir Zât-ı Hayy-ı Kayyûm-ı zü’l-Celâl’in (celâl ve hayat sâhibi ve herşeyin varlığı ve devâmı onun ile olan Allah’ın) elbette hiçbir cihetle misli, nazîri, şerîki, vezîri, zıddı, niddi (benzeri) olmaz ve olması muhâldir. Yalnız mesel ve temsîl sûretinde şuûnât-ı kudsiyesine(Zâtına lâyık pâk hâllerine) bakılabilir.” (Lem‘alar, 30. Lem‘a, 401-402)  

Benzer mesajlar: En‘âm 6:14; Yûsuf 12:101; İbrâhîm 14:10; Fâtır 35:1; Zümer 39:46.,Bu ayet Nahl 16:74 ve İhlâs 112:4. ayetlerle birlikte okunmalıdır. Buradaki mesaj, hiçbir şeyin Yüce Allah’a denk ve benzer olamayacağını ortaya koymaktır. Yüce Allah ile ilgili akla her ne geliyorsa bilinmelidir ki Allah o değildir; onun dışındadır. Anlaşılıyor ki Allah’ın zatının ne olduğu/zatı bilinemez Bu ayet Yüce Allah’ın mutlak otoritesini göstermektedir. Benzer mesajlar: Bakara 2:255; Âl-i İmrân 3:2, 26-27; En‘âm 6:101-103; Nûr 24:35; Haşr 59:22-24; İhlâs 112:1-4.  

1 Bu âyet; bu şekilde anlaşılabildiği gibi, “sizin menfaatiniz için hayvanlardan da erkekli dişili çeşit çeşit eşler yaratmıştır.” şeklinde de anlaşılabilir.2 Onun misli gibi bir şey olmadığı gibi, Ona benzer bile bir şey yoktur. Eğer burada “Allah’a benzer bir şey yok” denilse idi, kinâye yolu ile zatını yok sayma şâibesi bulunacağından dolayı güzel olmazdı. “Onun benzeri, hiç bir şey yoktur” demek hususunda Alûsî: “Bu ifade her yönüyle benzeşmeyi ortadan kaldırır. Buna, her hangi bir şeyin Ona eş olabilmesinin mümkün olmaması da dâhildir. Gerçi Allahu Teâlâ’nın ahlâk ve sıfatlarından ilim ve irade gibi bazıları ile insanın da sıfatlandığı varsa da; o sıfatların Allahu Teâlâ’da ki hakikati insanlardaki gibi değildir. Buna bilhassa işaret için de: “Ve O öyle işiten, öyle görendir.” Yani misli olmayan işiten ve görendir. O, insanlar gibi, yaratılan semî’ ve basîr değil, O işitme ve görmeleri yaratan ve onları mülkünde zapt ve idare eden misli olmayan, kadîm, muhît, hakıkî bir semî’ ve basîrdir. Edilen inâbeleri yapılan ilticaları işitir, bütün ihtiyaçları görür gözetir. (Elmalılı)  

9 Bkz. 16:72, not 81.10 İlahî irade eseri olan cinsiyete ve tabiattaki canlıların -insan ve hayvanların- tümünde aşikar olan çokluk ve iki kutupluluğa işaret eden önceki ifadenin amacı, Allah’ın birliğine ve mutlak eşsizliğine ilişkin yukarıdaki ifadeyi vurgulamaktır. “Hiçbir şey O’na benzemez” ifadesi, O’nun mevcut olan veya olabilecek her şeyden yahut insanların düşünebileceği, hayal edebileceği veya tanımlayabileceği şeylerden köklü bir “farklılık” -yalnız sıfatlardaki farklılık değil- taşıdığına işaret eder (bkz. 6:100, not 88); ve “hiçbir şey O’na denk tutulamaz” (112:4) olduğundan O’nun başka her şeyden “nasıl” bir “farklılık” gösterdiği bile, beşerî düşünce kategorilerini aşan bir konudur.  

[4310] Zevc, “eş, çiftlerden her biri” anlamında kullanılır. Kelime eril yapıdadır. Fakat tıpkı nefs gibi delâleti itibarıyla ne eril ne dişildir. Kur’an’da aynı kelime dişiler (4:20, 2:102), erkekler (2:230; 58:1), bitkiler (55:52) ve hayvanlar (11:40) için kullanılmıştır. Kur’an her şeyin zevceyn (çifter çifter) yaratıldığını, yani çift kutupluluğun yaratılışın aslî niteliği olduğunu dile getirerek bunun üzerinde insanları düşünmeye davet eder (51:49). Buna göre çiftin her bir üyesi, semantik olarak diğerini önceden var sayar ve ontolojik olarak varoluşunu diğerinin varoluşu üzerine temellendirir. Kur’anî anlamda “eş” ve “eşliliğin” anlamı budur: “erkek ve dişi çiftleri yaratan da kesinlikle O’dur” (53:45). Hayvanların anılması, eşlilik yasasının insanın hayvanî boyutuna ilişkin bir yasa olduğuna imadır. Zımnen: Daha insan hayvanlarla müşterek olduğu bu alanda bile kendi kendine yetmezken, Allah’a nasıl olup da başkaldırır ve şirk koşmaya cüret eder? [4311] Zımnen: ‘Şirke gömülenlerin sandığı gibi Allah’ın eşinin bulunması bir yana, O’nun bir benzeri dahi olamaz.’ Kâf teşbih edatı ve mislihî’nin çarpan etkisiyle, O’nun kendisine veya kendisinin O’na benzetilebileceği her hangi bir varlık türünün olma ihtimali, kökten reddedilmektedir. Mislin yakın anlamlıları nidd, şibh, tesviye ve şekldir. Nidd iki şey arasındaki öze ilişkin ortaklığı, şibh niteliğe ilişkin ortaklığı, tesviye sayı ve miktara ilişkin ortaklığı, şekl biçim ve görüntüye ilişkin ortaklığı ifade eder. Misl ise bütün bunları kapsar (Rağıb). Allah’ın her açıdan benzersizliğini ve eşsizliğini ifade eder. Âyet, tevhidin şartı olan Allah tasavvurunu inşâ eder. Zat, sıfât ve eylem itibarıyla hiçbir yaratılmış O’nunla kıyaslanamaz. Yaratanla yaratılanlar arasındaki mahiyet farkına işaret eder. Eşlilik ve çift/zıt kutupluluk, yaratılmış olmanın yasasıdır. Bu yasayı koyan Allah bundan beridir. Tek olmak O’na mahsustur. Yaratılışın eşliliğini vurgulayan bir âyet içerisinde yer almasına rağmen, bu cümlede zevc kelimesi kullanılmaz. Zımnen: O’nun benzeri ve O’nun gibisi yoktur ki, O’nun “eşi” olsun manasını içerir. Zira eşi olan, tanrı olamaz (Krş: 112:3).  

Bu âyet, Allah’ın sıfatları konusunda muhkem bir âyettir. Aynı konuda bir çok müteşabih âyet de vardır. Zira Kur’ân-ı Kerîm’in üslubuna müşahhas anlatım metodu hâkimdir. Müteşabih âyetlerin zahirleri ilk anda, Allah’ın bazı sıfat, isim ve fiillerini yaratıklardaki kavramlarla ifade ettiğinden, bir benzerlik hatıra gelebilir. İşte bu benzetmeyi gidermek için o müteşabih âyetler bu gibi muhkem âyetlerin ışığında incelenir. Böylece Allah’ın zat, sıfat ve fiillerinde hiçbir yaratığa benzemediği kesinlikle anlaşılır.  

(4) Bu âyet ve özellikle bu cümle, “muhkem âyetler” denince ilk olarak akla gelen âyetler arasındadır. Müteşabih ayetlerin anlaşılmasında ve yorumlanmasında muhkem âyetlere ters düşmemek zorunluluğu vardır. Özellikle Allah’ın isim, sıfat ve fiilleri konusunda, müteşabih âyetleri incelerken hiçbir zaman dikkatten uzak tutulmayacak olan formül, bu âyetteki “Ona benzer hiçbir şey yoktur” cümlesidir. Muhkem ve müteşabih âyetler için 3:7 ile 7:54 ve açıklamalarına bakınız.  

4539 The mystery of sex has not only its physical aspects, but its moral and spiritual aspects, and therefore mankind is in this respect differentiated from the lower animals, and among mankind the grades and qualities are suggested by the phrase "from among yourselves". As regards cattle, they are specially mentioned among the animals, as having special relations with man and specially subserving his needs, not only in the physical sphere, but also in the matter of transport, which is the key to all civilisation and culture: Cf. 36:71-73; also 23:21-22, where they are compared to ships, the symbol of international intercourse.